Ο Ζελένσκι έδιωξε τον υπουργό των drones

Πάνω από 1.000 άνθρωποι μαζεύτηκαν την Πέμπτη έξω από το προεδρικό γραφείο στο Κίεβο, φωνάζοντας «Ντροπή», «Για ποιον λόγο;» και «Σίρσκι, φύγε» (Reuters/Internazionale, LA Times). Διαδήλωση σε εμπόλεμη χώρα, υπό στρατιωτικό νόμο, είναι από μόνη της γεγονός. Εδώ και τρία χρόνια οι Ουκρανοί κρατούν τις εσωτερικές διαφωνίες κάτω από το χαλί για να μη δώσουν όπλο στη Μόσχα.

Η αφορμή ήταν η αποπομπή ενός 35χρονου υπουργού Άμυνας, του Μιχαΐλο Φεντόροφ, του ανθρώπου που ταυτίστηκε με τη στροφή της Ουκρανίας στον πόλεμο των drones.

Τι πραγματικά χώρισε τους δύο άνδρες

Στις 16 Ιουλίου ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι απομάκρυνε τον Φεντόροφ. Την ίδια μέρα η Βουλή ενέκρινε ως νέο πρωθυπουργό τον πρώην επικεφαλής της Naftogaz Σέργκιι Κορέτσκι, και ο Γεβχένι Χμάρα της SBU, της ουκρανικής υπηρεσίας ασφαλείας, ανέλαβε υπηρεσιακά την Άμυνα (Ukrainska Pravda, Le Monde). Ήταν η συνέχεια του ανασχηματισμού που ξεκίνησε ο Ζελένσκι τον Ιούλιο, όταν άλλαξε και την πρωθυπουργό (To Brief).

Η οργή δεν στράφηκε στον Ζελένσκι, αλλά στον αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων, τον στρατηγό Ολεξάντρ Σίρσκι. Ο ίδιος ο Φεντόροφ, βγαίνοντας, δεν προσποιήθηκε ήρεμη αποχώρηση. Είπε ότι αρνήθηκε να γίνει σύμβουλος του προέδρου και κατηγόρησε τον Σίρσκι ότι μπλόκαρε τις μεταρρυθμίσεις του (Reuters/Internazionale, BBC).

Ο Φεντόροφ εκπροσωπούσε ένα ολόκληρο δόγμα διεξαγωγής του πολέμου. Η βασική του παραδοχή: η Ουκρανία δεν νικά τη Ρωσία με περισσότερους στρατιώτες ή πυροβόλα, τα οποία δεν έχει. Την αντισταθμίζει με φθηνότερα και ταχύτερα προσαρμοζόμενα drones, με ψηφιακή στόχευση, με drones που έχουν εμπρόσθια κάμερα πρώτου προσώπου (FPV) και με drones που καθοδηγούνται μέσω οπτικής ίνας (fiber-optic), δύσκολα να παρεμβληθούν. Σύμφωνα με ουκρανικά και δυτικά ρεπορτάζ, σταμάτησε την αυτόματη έγκριση των αιτημάτων του Γενικού Επιτελείου, ζήτησε τη δημιουργία κέντρου ικανοτήτων (competence center) και σχέδιο διανομής drones στις ταξιαρχίες, και πίεζε το υπουργείο προς πρότυπα του ΝΑΤΟ και κουλτούρα λογοδοσίας (Meduza, Business Insider). Απέναντί του, μια στρατιωτική ιεραρχία που έβλεπε αυτή την αυτονομία ως απειλή για τον κεντρικό της έλεγχο.

Πειθαρχία ή οπισθοχώρηση;

Η εύκολη ανάγνωση είναι «οι παλιοί στρατηγοί νίκησαν τα drones». Τα ίδια τα στοιχεία, όμως, δεν την στηρίζουν καθαρά. Ο Ζελένσκι παρουσίασε τον Χμάρα λέγοντας ότι έχει «άνευ προηγουμένου εμπειρία σε τεχνολογικές επιχειρήσεις» και ότι εκεί πρέπει να εστιάσει η άμυνα (Ukrainska Pravda). Αυτό μοιάζει λιγότερο με εγκατάλειψη της τεχνολογίας και περισσότερο με προσπάθεια να υπαχθεί η καινοτομία σε ενιαία αλυσίδα διοίκησης. Σε πόλεμο φθοράς, ένας πρόεδρος μπορεί εύλογα να κρίνει ότι δύο κέντρα εξουσίας με αντικρουόμενα σήματα για προμήθειες και στόχευση είναι μεγαλύτερος κίνδυνος από την απώλεια ενός δημοφιλούς υπουργού.

Το ασφαλές συμπέρασμα: ο Ζελένσκι επέλεξε να μη συγκρουστεί με την κορυφή του στρατού, ακόμη κι αν αυτό τον έφερε απέναντι στο πιο αναγνωρίσιμο πρόσωπο της τεχνολογικής σχολής και του κόστισε πολιτικά στους δρόμους.

Γιατί μας αφορά; Η Αθήνα εξέταζε αμυντική συνεργασία με ουκρανική τεχνογνωσία drones. Η τεχνογνωσία δεν εξαφανίζεται με έναν υπουργό, αλλά ο μηχανισμός που την παρήγαγε αποδεικνύεται δεμένος σε πρόσωπα, όχι θεσμικά κλειδωμένος (Defense News). Το προηγούμενο της Λευκάδας το κάνει πιο συγκεκριμένο: εκεί ουκρανικό μη επανδρωμένο σκάφος επιφανείας (USV) τύπου MAGURA κατέληξε σε ελληνικά διαβήματα και δημόσια συγγνώμη του Κιέβου, χωρίς πλήρες τεχνικό πόρισμα (To Brief). Το δίδαγμα για την Αθήνα είναι πρακτικό: η συνεργασία δεν ακυρώνεται, αλλά απαιτεί σκληρό θεσμικό πλαίσιο, όχι εμπιστοσύνη σε πρόσωπα.

Το πιο αποκαλυπτικό σύνθημα στο Κίεβο δεν ήταν κατά του Ζελένσκι. Ήταν «οι Ρώσοι πανηγυρίζουν» (New York Times). Επίσημη ρωσική αντίδραση δεν καταγράφηκε, όμως οι διαδηλωτές ήδη διαβάζουν την εσωτερική ρήξη με τα μάτια της Μόσχας. Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι ποιος υπογράφει στο υπουργείο. Είναι αν η πολιτική τριβή θα επιβραδύνει τον κύκλο που μετατρέπει την ουκρανική ανάγκη σε γρήγορη καινοτομία drones, απέναντι στον ρωσικό όγκο.