Αθήνα και Κίεβο ζυγίζουν συμπαραγωγή drones, όχι δωρεά όπλων

Στη συνάντηση Μητσοτάκη-Ζελένσκι στις Βρυξέλλες μπήκε στο τραπέζι μια πιθανή αμυντική συμφωνία με επίκεντρο τη συμπαραγωγή μη επανδρωμένων, ιπτάμενων και θαλάσσιων. Όλη η ουσία της κρύβεται σε μια διάκριση που τα ανακοινωθέντα συνήθως θολώνουν: μιλάμε για συναρμολόγηση ή για πραγματική μεταφορά τεχνογνωσίας; Η απάντηση καθορίζει αν η Ελλάδα κερδίζει βιομηχανική ικανότητα ή απλώς έναν τίτλο. Προς το παρόν, πάντως, κανένα επίσημο κείμενο δεν έχει επιβεβαιωθεί από Μαξίμου ή ουκρανική προεδρία (Πρωθυπουργός, President of Ukraine).

Οι δύο εκδοχές μοιάζουν ίδιες στη φωτογραφία, αλλά είναι αντίθετοι κόσμοι. Στην πρώτη, η Ελλάδα παίρνει έτοιμα ουκρανικά κιτ και τα βιδώνει σε μια εγχώρια γραμμή. Παίρνει εργασία, μια τελετή θεμελίωσης και πολιτική προβολή. Η αξία και η γνώση μένουν στο Κίεβο. Στη δεύτερη, αποκτά πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα (το λογισμικό που «κυβερνά» το drone), στα σχέδια, στο δικαίωμα να τροποποιεί και να εξελίσσει το σύστημα. Η πνευματική ιδιοκτησία ενός drone δεν είναι το μέταλλο. Είναι το «μυαλό» του: ο αυτόματος πιλότος, οι ζεύξεις δεδομένων, οι αλγόριθμοι (WIPO). Το τεστ είναι απλό. Μπορεί ο Έλληνας μηχανικός μετά από έναν χρόνο να βγάλει νέα έκδοση χωρίς Ουκρανό τεχνικό δίπλα του; Αν όχι, η εξάρτηση παραμένει.

Γιατί όμως το Κίεβο μοιράζει τεχνογνωσία αντί να την κρατά; Επειδή την έχει μετατρέψει σε διπλωματικό νόμισμα. Η Ουκρανία δεν διαπραγματεύεται πια μόνο ως χώρα που ζητά όπλα, αλλά ως χώρα που διαθέτει σπάνια γνώση δοκιμασμένη στο πεδίο: μαζική παραγωγή drones, ηλεκτρονικό πόλεμο, θαλάσσια μη επανδρωμένα. Η Δανία έβαλε 4,2 δισ. κορόνες απευθείας μέσα στην ουκρανική παραγωγή, αντί να αγοράσει έτοιμα δυτικά συστήματα (Danish Ministry of Defence). Η Ολλανδία διέθεσε 400 εκατ. ευρώ σε ουκρανικό «σχέδιο δράσης για drones» (Government of the Netherlands). Η Βρετανία έδεσε τη συνεργασία σε ορίζοντα 100 ετών (UK Government). Το Κίεβο δίνει know-how και παίρνει πίσω χρηματοδότηση, παραγωγικές γραμμές και μακροπρόθεσμη συμμαχική πρόσδεση (Kyiv Independent).

Πριν υπογραφεί οτιδήποτε, όμως, υπάρχει ένα πρόσφατο προηγούμενο που δεν επιτρέπει αφέλεια. Ουκρανικό θαλάσσιο μη επανδρωμένο εντοπίστηκε σε ελληνικά ύδατα στη Λευκάδα. Η Αθήνα προχώρησε σε γραπτό και προφορικό διάβημα προς το Κίεβο, και ο εκπρόσωπος του ουκρανικού υπουργείου Εξωτερικών Heorhii Tykhyi ζήτησε δημόσια συγγνώμη (To Brief).

Η συγγνώμη όμως δεν έκλεισε το ουσιώδες ερώτημα. Δεν δημοσιεύτηκε ποτέ πλήρες τεχνικό πόρισμα: διαδρομή, αρχεία πτήσης, κατάσταση οπλισμού, αλυσίδα περισυλλογής μένουν στο σκοτάδι. Η Ελλάδα ασκεί πλήρη κυριαρχία στα χωρικά της ύδατα βάσει της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) (UNCLOS), και η «απώλεια ελέγχου» ενός συστήματος δεν εξαφανίζει το ερώτημα της ευθύνης. Το πρακτικό συμπέρασμα είναι αμείλικτο: μια συμφωνία χωρίς ρήτρα άμεσης ειδοποίησης συμβάντος, χωρίς γεωφραγή (geofencing, δηλαδή τεχνικό περιορισμό λειτουργίας του drone σε μη εξουσιοδοτημένες ζώνες) και χωρίς κανόνες τελικού χρήστη, δεν είναι στρατηγική επιλογή. Είναι θεσμική τύφλωση.

Και η Μόσχα; Η κριτική περί «οριστικής ρήξης» είναι υπερβολική. Η Ρωσία έχει εντάξει όλα τα κράτη της ΕΕ, άρα και την Ελλάδα, στη λίστα «μη φιλικών» χωρών από τον Μάρτιο του 2022 (Russian Government, Reuters). Μια συμφωνία για drones θα ήταν κλιμάκωση μέσα σε υπάρχουσα ρήξη, με ρεαλιστική αντίδραση σκληρή ρητορική και διπλωματικά αντίποινα, όχι αυτόματο σοκ. Θεσμικά, η κίνηση θα τοποθετούσε την Αθήνα στο μοντέλο των διμερών δεσμεύσεων ασφαλείας προς το Κίεβο, που καλύπτουν εκπαίδευση, συντήρηση και βιομηχανική συνεργασία χωρίς εγγύηση αμοιβαίας άμυνας τύπου Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ (NATO, European Council).

Το ερώτημα που θα κρίνει τα πάντα μένει ανοιχτό: ποιο κομμάτι του παιχνιδιού θα πάρει η Ελλάδα. Αν κρατήσει μόνο τη συναρμολόγηση, θα έχει έναν τίτλο. Αν πάρει τον πηγαίο κώδικα, τις δοκιμές, τη θωράκιση απέναντι στις ηλεκτρονικές παρεμβολές και το δικαίωμα εξέλιξης, τότε αλλάζει κατηγορία στη βιομηχανία άμυνας. Η διαφορά δεν φαίνεται στην τελετή υπογραφής. Φαίνεται στα ψιλά γράμματα.