Διάβημα στο Κίεβο για το drone στη Λευκάδα

Ένα μη επανδρωμένο σκάφος επιφανείας (USV, αυτόνομο πλωτό drone) φορτωμένο με εκρηκτικά μπήκε ακυβέρνητο στα ελληνικά χωρικά ύδατα της Λευκάδας τον Μάιο. Το εντόπισαν ψαράδες. Καμία δημόσια προειδοποίηση δεν είχε προηγηθεί, καμία ναυτιλιακή οδηγία να αποφεύγουν την περιοχή. Για αυτό το περιστατικό, η Αθήνα κατέθεσε στις 28 και 29 Μαΐου επίσημο διάβημα διαμαρτυρίας στο Κίεβο, γραπτά και προφορικά, στην ουκρανική πρεσβεία στην Αθήνα και στο ουκρανικό ΥΠΕΞ μέσω του Έλληνα πρέσβη (Euronews, iefimerida). Το πλωτό αυτό drone είχε ήδη απασχολήσει την ελληνική διπλωματία νωρίτερα τον μήνα (To Brief).

Τι λέει το διάβημα

Η γλώσσα της Αθήνας είναι ασυνήθιστα σκληρή για κείμενο προς σύμμαχη χώρα. Το ΥΠΕΞ επισημαίνει τον φυσικό κίνδυνο: το σκάφος έθεσε σε κίνδυνο τη θαλάσσια κυκλοφορία, θα μπορούσε να προκαλέσει απώλειες αμάχων και περιβαλλοντική ζημιά (Newsbeast). Πιο πέρα από αυτό, η Αθήνα τραβάει στρατηγική κόκκινη γραμμή. Ξεκαθαρίζει ότι η ουκρανική αυτοάμυνα δεν δικαιολογεί τη μεταφορά πολεμικών επιχειρήσεων στη Μεσόγειο (To Vima). Πρακτικά ζητά εξηγήσεις, δέσμευση μη επανάληψης και σεβασμό τρίτων κρατών. Αναμένει επίσημη απάντηση πριν αποφασίσει επόμενα βήματα.

Ένα διάβημα διαφέρει ουσιαστικά από μια δήλωση. Δημιουργεί επίσημο διπλωματικό αρχείο κράτους προς κράτος, στο οποίο η Αθήνα μπορεί να επιστρέψει αργότερα. Η νομική βάση είναι ισχυρή. Η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) επιτρέπει χωρική θάλασσα έως 12 ναυτικά μίλια. Δίνει στο παράκτιο κράτος αρμοδιότητα για ασφάλεια, ναυσιπλοΐα και περιβάλλον (UN UNCLOS). Η «αβλαβής διέλευση» πρέπει να είναι συνεχής και ακίνδυνη, και δραστηριότητες με όπλα δεν θεωρούνται αβλαβείς. Ένα οπλισμένο, ακυβέρνητο σκάφος δύσκολα χωρά σε αυτή την έννοια. Η Ελλάδα είχε κάθε δικαίωμα να το ασφαλίσει, να το ερευνήσει και να ζητήσει λόγο.

Η αντίφαση με τη στήριξη στο Κίεβο

Η ίδια κυβέρνηση που στηρίζει σταθερά την Ουκρανία στέλνει τώρα προς το Κίεβο τη φράση ότι «η αυτοάμυνα δεν δικαιολογεί τέτοιες ενέργειες». Το Κίεβο απαντά κυρίως με σιωπή. Το RBC-Ukraine ζήτησε σχόλιο από το ουκρανικό ΥΠΕΞ και δεν έλαβε απάντηση, ενώ η εταιρεία Uforce αρνήθηκε ότι το σκάφος είναι δικό της προϊόν (RBC-Ukraine, Ukrainska Pravda). Η ουκρανική λογική είναι η ασύμμετρη αυτοάμυνα κατά ρωσικών θαλάσσιων στόχων. Το αντεπιχείρημα είναι απλό: όταν ένα οπλισμένο μέσο χάνει τον έλεγχο και μπαίνει σε σύμμαχο κράτος, η αυτοάμυνα γίνεται διασυνοριακός κίνδυνος για τρίτους.

Η Μόσχα έχει σαφές αφηγηματικό όφελος. Φιλορωσικά μέσα ήδη πλαισιώνουν το διάβημα ως απόδειξη ότι η Ουκρανία «μεταφέρει τον πόλεμο» σε τρίτες χώρες (RIA, StopFake). Όμως το ελληνικό κείμενο δεν υιοθετεί τη ρωσική γραμμή. Αναγνωρίζει το δικαίωμα αυτοάμυνας και απορρίπτει μόνο τη συγκεκριμένη μεταφορά κινδύνου στα ελληνικά νερά (LiFO).

Το κενό λογοδοσίας: η σύγκριση με την Ανατολική Ευρώπη

Το διάβημα απαντά στο «ποιος φταίει». Δεν απαντά στο «τι κάνει ο πολίτης αν βρει το επόμενο αντικείμενο». Εδώ η σύγκριση με άλλα ευρωπαϊκά κράτη είναι άβολη. Στη Ρουμανία, μετά τη συντριβή drone στο Γκαλάτσι, εκδόθηκαν ειδοποιήσεις στα κινητά μέσω του συστήματος RO-Alert, απογειώθηκαν μαχητικά F-16 και εκκενώθηκαν περίπου 70 κάτοικοι (Agerpres, Digi24). Η Πολωνία διατηρεί σταθερό δημόσιο κανάλι προειδοποίησης μέσω του Κυβερνητικού Κέντρου Ασφαλείας (RCB) (Gov.pl).

Στην ελληνική υπόθεση δεν δημοσιεύθηκε πόρισμα. Δεν προκύπτει δημόσια ενημέρωση της Επιτροπής Άμυνας της Βουλής. Δεν εντοπίστηκε καμία NAVTEX (επίσημη ναυτιλιακή προειδοποίηση) ή άλλη οδηγία του Λιμενικού προς αλιείς και πλοιάρχους (CNN Greece, News247).

Το διπλωματικό ίχνος υπάρχει. Το δημόσιο ίχνος λογοδοσίας λείπει. Και όσο τα όπλα που σχεδιάστηκαν για το μέτωπο της Μαύρης Θάλασσας ξεφεύγουν προς το Ιόνιο, το ερώτημα δεν είναι αν η Αθήνα διαμαρτυρήθηκε αρκετά σκληρά. Είναι αν ο επόμενος ψαράς που θα δει κάτι ύποπτο στο νερό θα ξέρει τι να κάνει.