Βάσεις 2026: Γεμάτα τα αστικά, άδεια τα περιφερειακά

Την περασμένη Πέμπτη ανακοινώθηκαν οι βάσεις εισαγωγής στα πανεπιστήμια, το νούμερο που κρίνει ποιος περνά και ποιος όχι στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Η φετινή εικόνα κρύβει μια αντίφαση που αφορά χιλιάδες οικογένειες: την ίδια στιγμή που η πιο περιζήτητη σχολή της χώρας, η Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ, έκλεισε στα 20.995 μόρια (News247), έμειναν άδειες κοντά στις 9.700 θέσεις, κυρίως σε πανεπιστήμια της περιφέρειας (Athens Voice).

Η διαδικασία άνοιξε στις 11:00 της 23ης Ιουλίου, μέσω της πλατφόρμας results.it.minedu.gov.gr, με παράλληλη ενημέρωση και με SMS (Newsbomb). Σε συνέχεια της ανακοίνωσης των αποτελεσμάτων που είδαμε (To Brief), το υπουργείο κατέγραψε 63.609 εισαχθέντες σε ΑΕΙ και λοιπές σχολές. Οι Πολυτεχνικές, η Πληροφορική, οι Ιατρικές και οι ένστολες σχολές ανέβηκαν, ενώ η Νομική και η Ψυχολογία έμειναν σχεδόν σταθερές.

Γιατί μένουν άδειες θέσεις ενώ υπάρχουν υποψήφιοι

Εδώ μπαίνει το κλειδί όλης της ιστορίας, ένα εργαλείο που ονομάζεται Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής, η ΕΒΕ. Πολλοί τη διαβάζουν σαν αυστηρότερη βάση. Στην πραγματικότητα είναι ένα προαπαιτούμενο κατώφλι που μπαίνει πριν από την κατάταξη. Κάθε τμήμα ορίζει έναν συντελεστή από 0,80 έως 1,20 επί τον μέσο όρο επιδόσεων του πεδίου του, και όποιος υποψήφιος δεν πιάνει αυτό το όριο απορρίπτεται εξαρχής, χωρίς καν να μπει στον ανταγωνισμό για τη σχολή, ακόμη κι αν εκείνη έχει άδειες θέσεις (Dnews). Το κράτος, δηλαδή, δεν αφήνει το σύστημα να γεμίσει τις θέσεις με όποιον τις θέλει. Βάζει πρώτα έναν κόφτη επάρκειας και μετά κατατάσσει τους υπόλοιπους. Οι τροποποιήσεις των συντελεστών που δημοσίευσε το ίδιο το υπουργείο δείχνουν ότι πρόκειται για ζωντανή, σχεδιασμένη πολιτική, όχι για ουδέτερο στατιστικό αποτέλεσμα (ΥΠΑΙΘ).

Αυτός ο μηχανισμός εξηγεί σχεδόν όλο το φαινόμενο. Με βάση τα στοιχεία του 2025 που χρησιμοποιούνται για την ερμηνεία της φετινής χρονιάς, από τις 10.628 κενές θέσεις οι 9.078, δηλαδή το 85,4%, συνδέθηκαν άμεσα με την ΕΒΕ, και μόλις το 10,3% με πραγματικά χαμηλή ζήτηση (Dnews, Protothema). Και η γεωγραφία δεν είναι τυχαία: εκτός Αθήνας και Θεσσαλονίκης, η ΕΒΕ φέρεται να εξηγεί το 92% έως 95% των κενών σε περιφερειακά τμήματα (Alfavita). Το κατώφλι κόβει πιο βαθιά ακριβώς εκεί που τα μόρια είναι χαμηλότερα.

Φέτος, από τις 62.731 πανεπιστημιακές θέσεις καλύφθηκαν οι 52.984 και 9.747 έμειναν κενές (News247). Η άνοδος δεν ήταν γενική: 279 από τα 451 τμήματα κινήθηκαν ανοδικά, με μέση μεταβολή +263 μόρια (Ethnos). Και δεν είναι φαινόμενο μιας χρονιάς. Την περίοδο 2021-2025 έμειναν αδιάθετες 57.959 θέσεις (Alfavita). Ο κανόνας παράγει σταθερά το ίδιο αποτέλεσμα: γεμάτα αμφιθέατρα στα αστικά, υψηλής ζήτησης πεδία, και άδειες αίθουσες στην περιφέρεια.

Η διαφωνία γύρω από την ΕΒΕ είναι καθαρά πολιτική. Η κυβέρνηση την υπερασπίζεται ως εγγύηση ακαδημαϊκής επάρκειας, ώστε κανείς να μη μπαίνει σε σχολή μόνο και μόνο επειδή περισσεύει θέση. Οι επικριτές της απαντούν ότι ο κανόνας της «ποιότητας» μετατρέπεται στην πράξη σε κανόνα περιορισμένης πρόσβασης, αφού αποδέχεται ως θεμιτό να μένουν χιλιάδες θέσεις κενές. Το ερώτημα αν αυτό χτυπά δυσανάλογα τα χαμηλότερα εισοδήματα παραμένει, με τα σημερινά δεδομένα, εύλογη υπόθεση και όχι αποδεδειγμένο συμπέρασμα. Δεν υπάρχει δημόσιο σύνολο δεδομένων που να συνδέει τις φετινές εισαγωγές με το εισόδημα ή τον τόπο κατοικίας των οικογενειών. Ξέρουμε πάντως ότι το ιδιωτικό κόστος της διαδρομής είναι βαρύ, γύρω στα 614 εκατ. ευρώ τον χρόνο σε φροντιστήρια (To Brief).

Το πολιτικό βάρος όμως δεν προκύπτει μόνο από τους αριθμούς. Προκύπτει και από το ότι αμφισβητείται η ίδια η αξιοπιστία των κανόνων. Το ΠΑΣΟΚ ζητά την παραίτηση της υπουργού Παιδείας Σοφίας Ζαχαράκη, καταγγέλλοντας ότι υποψήφιοι ΕΠΑΛ εξετάστηκαν στη Νεοελληνική Γλώσσα με θέματα που είχαν ήδη δοθεί σε υποψηφίους ΓΕΛ και ότι το περιστατικό έμεινε κρυφό επί 38 ημέρες (To Brief). Αν το κεντρικό επιχείρημα της κυβέρνησης είναι ότι οι κανόνες ήταν ίδιοι για όλους, η μάχη αυτής της χρονιάς κρίνεται ακριβώς εκεί: όχι στο αν οι βάσεις βγήκαν έγκαιρα, αλλά στο αν ένα σύστημα που αφήνει 9.700 έδρες άδειες ενώ κόβει υποψηφίους πριν καλά καλά ανταγωνιστούν, μπορεί ακόμη να λέγεται αξιοκρατικό.