Τα ελληνικά νοικοκυριά ξοδεύουν περισσότερα απ' όσα εισπράττουν

Στο πρώτο τρίμηνο του 2026 το διαθέσιμο εισόδημα των ελληνικών νοικοκυριών ανέβηκε στα 39,13 δισ. ευρώ, από 37,92 δισ. έναν χρόνο πριν, αύξηση 3,2%. Η κατανάλωσή τους όμως έτρεξε πιο γρήγορα, στα 40,4 δισ. ευρώ, αύξηση 4,7%. Το αποτέλεσμα, όπως ανακοίνωσε η ΕΛΣΤΑΤ, είναι ένας δείκτης αποταμίευσης στο -3,3%, από -1,8% ένα χρόνο νωρίτερα: ως σύνολο, τα νοικοκυριά δαπάνησαν περισσότερα από όσα έβγαλαν. Με απλά λόγια, η μέση οικογένεια δεν χτίζει απόθεμα. Το τρώει.

Αυτός ο αρνητικός αριθμός δίνει επιτέλους μέτρο σε ένα γνώριμο χάσμα. Η οικονομία μεγεθύνεται γύρω στο 2%, πάνω από την ευρωζώνη (To Brief), αλλά το νοικοκυριό δεν το νιώθει. Η αιτία είναι η ακρίβεια που επιμένει, με τον πληθωρισμό στο 4,4% τον Ιούνιο και τις πιέσεις να μεταφέρονται από την ενέργεια στα τρόφιμα, στα ενοίκια και στις υπηρεσίες (To Brief). Όταν η κατανάλωση κρατιέται ψηλότερα από το εισόδημα, ένα μέρος της ζήτησης δεν χρηματοδοτείται από πραγματική βελτίωση, αλλά από διάβρωση αποθεμάτων.

Ό,τι μένει αφού αφαιρέσεις τις τιμές

Η Τράπεζα της Ελλάδος είχε δει αυτή την τάση ήδη από το 2025. Η αποταμίευση των νοικοκυριών έγινε πιο αρνητική στο πρώτο τρίμηνο εκείνης της χρονιάς, στο -2,6% του ΑΕΠ από -1,7%, επειδή το διαθέσιμο εισόδημα αυξήθηκε μόλις 0,2% ενώ η κατανάλωση ανέβηκε 1,5% (BoG).

Το κρίσιμο κρύβεται όταν αφαιρέσεις τον πληθωρισμό. Το 2025 ο μέσος μηνιαίος μισθός ανέβηκε από 1.342 σε 1.362 ευρώ, περίπου 1,5%, ενώ ο πληθωρισμός έτρεχε στο 2,9%. Οι πραγματικοί μισθοί υποχώρησαν έτσι περίπου 1,4 ποσοστιαίες μονάδες (OT). Περισσότερα ευρώ στο εκκαθαριστικό, λιγότερα αγαθά στο καλάθι.

Η εικόνα στην ευρωζώνη είναι διαφορετική: εκεί εισόδημα και κατανάλωση κινούνται μαζί. Η ΕΚΤ περιγράφει πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα και πραγματική κατανάλωση να ανεβαίνουν με σχεδόν παρόμοιους ρυθμούς, στηριγμένα στην ανάκαμψη των αμοιβών (ECB). Στην Ελλάδα το μοτίβο είναι ανάποδο: η κατανάλωση προηγείται του εισοδήματος. Χαρακτηριστικό είναι ότι ακόμη και σε ένα καλό τρίμηνο, το τέταρτο του 2025, όταν το εισόδημα εκτοξεύτηκε 9,8% σε ονομαστικούς όρους, ο δείκτης παρέμεινε αρνητικός στο -3,2% (Athens24).

Κατανάλωση ανάγκης, όχι αυτοπεποίθησης

Η αναγκαστική κατανάλωση φαίνεται στα ίδια τα έξοδα. Το 43,9% των νοικοκυριών δηλώνει αδυναμία να καλύψει μια έκτακτη δαπάνη από ίδιους πόρους, ένδειξη ότι λείπει το μαξιλάρι ρευστότητας (Eurostat). Την ίδια ώρα η στέγαση απορροφά περίπου το 36% του διαθέσιμου εισοδήματος. Η στεγαστική υπερεπιβάρυνση έφτανε το 28,9% το 2023, σχεδόν τριπλάσια από τον μέσο όρο της ΕΕ, και στο φτωχότερο εισοδηματικό πεντημόριο εκτοξεύεται στο 88,6% (FEPS/Eurostat). Όταν το ενοίκιο και οι λογαριασμοί τρώνε σχεδόν όλο τον μισθό, δεν μένει τίποτα να αποταμιευτεί.

Η πίεση δεν πέφτει ομοιόμορφα. Ο κίνδυνος φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού άγγιξε το 27,5% το 2025, δεύτερος υψηλότερος στην ΕΕ, με τα παιδιά στο 29,6%, τις μονογονεϊκές οικογένειες στο 36,1% και τους ενοικιαστές στο 30,6% (Eurostat). Αυτοί οι δείκτες δεν μετρούν αποταμίευση, δείχνουν όμως ποιοι έχουν το λιγότερο περιθώριο να απορροφήσουν μια ανατίμηση.

Το όφελος της ανάπτυξης, εξάλλου, δεν μοιράζεται εξίσου. Οι ισχυρές τουριστικές εισπράξεις και η ζήτηση υπηρεσιών περνούν πρώτα σε τζίρους, κέρδη, ενοίκια και αξίες ακινήτων, και μόνο έμμεσα στους μισθούς (To Brief). Ο μισθωτός που είναι ταυτόχρονα ενοικιαστής βλέπει την πιο αδύναμη καθαρή βελτίωση.

Το τεστ είναι απλό, και το κόβει το ίδιο το νούμερο: αν η ανάπτυξη βελτίωνε καθαρά τη θέση των νοικοκυριών, η αρνητική αποταμίευση θα υποχωρούσε. Αντ' αυτού βαθαίνει. Ένα ΑΕΠ που στηρίζεται σε νοικοκυριά τα οποία πληρώνουν το ακριβό αναγκαίο τρώγοντας το απόθεμά τους δεν είναι ένδειξη ευημερίας. Είναι μέτρο αντοχής.