Νεοδιόριστη δασκάλα έμεινε σε σκηνή στα Χανιά

Μια εκπαιδευτικός από τη Θεσσαλονίκη, θεατρολόγος και μουσικός, πήρε φέτος τον μόνιμο διορισμό της στο Δημοτικό Σχολείο Καλυβών, στον Δήμο Αποκορώνου Χανίων. Έψαξε σπίτι, δεν βρήκε, και λίγες μέρες πριν χτυπήσει το κουδούνι έστηνε σκηνή με την 4χρονη κόρη της σε κάμπινγκ στους Αγίους Αποστόλους, ζητώντας δημόσια μια ασφαλή αυλή ή ένα οικόπεδο για να σταθεί (News247, zarpanews). Ο διορισμός υπήρχε. Το σπίτι όχι. Κι αυτή η απόσταση, ανάμεσα στο χαρτί της τοποθέτησης και σε ένα δωμάτιο με κλειδί, είναι όλη η ιστορία.

Ένας νεοδιόριστος εκπαιδευτικός παίρνει περίπου 800 ευρώ καθαρά τον μήνα. Στην περιοχή, όπου βρίσκεται σπίτι, το ενοίκιο κινείται γύρω στα 600 με 800 ευρώ, δηλαδή απορροφά σχεδόν όλο τον μισθό, πριν καν μπει στη μέση εγγύηση, μετακόμιση και προσωρινή διαμονή. Το χειρότερο δεν είναι καν η τιμή. Είναι ότι το προϊόν δεν ταιριάζει: πολλά σπίτια δίνονται από ιδιοκτήτες με διαθεσιμότητα από Νοέμβριο, δηλαδή αφότου έχει ήδη ανοίξει το σχολείο, επειδή μέχρι τότε είναι δεσμευμένα για τουριστική χρήση (ΕφΣυν). Γι' αυτό και η ΕΛΜΕ Χανίων δεν ζητά απλώς φθηνά ενοίκια, αλλά μισθώσεις με διάρκεια από 1 Σεπτεμβρίου έως 30 Ιουνίου: το σχολικό ημερολόγιο συγκρούεται μετωπικά με το τουριστικό (neakriti).

Πόσο μεγάλο είναι πραγματικά το πρόβλημα

Η πλατφόρμα που έστησε η ΕΛΜΕ Χανίων για να φέρνει σε επαφή ιδιοκτήτες και εκπαιδευτικούς κατάφερε πέρυσι να στεγάσει μόλις 14 ανθρώπους, κυρίως αναπληρωτές και νεοδιόριστους (ΕΡΤ, agonaskritis). Δεκατέσσερις. Όταν το μόνο εργαλείο που αποδεδειγμένα φέρνει σπίτια πιάνει διψήφιο αριθμό ανθρώπων, η επόμενη μητέρα με τη σκηνή δεν είναι εξαίρεση, είναι το αναμενόμενο.

Το φαινόμενο δεν είναι τοπικό. Από το 2017 οι τιμές κατοικίας στην Ελλάδα ανέβηκαν περίπου 85%, ενώ το διαθέσιμο εισόδημα ανά κάτοικο μόλις 47%: οι τιμές έτρεξαν, ο μισθός έμεινε πίσω (Bank of Greece). Την ίδια ώρα, οι βραχυχρόνιες αγγελίες ξεπερνούν τις 230.000, ένα απόθεμα σπιτιών που έχει βγει από τη μακροχρόνια αγορά (IMF). Είναι η ίδια στεγαστική πίεση που η κυβέρνηση προσπαθεί να αναχαιτίσει με προγράμματα όπως το «Σπίτι μου» (To Brief). Μια μελέτη του ΟΠΑ υποστηρίζει, βέβαια, ότι η καθαρή επίδραση των αποκλειστικά βραχυχρόνιων μισθώσεων στα ενοίκια είναι περιορισμένη (BnB News). Το φταίξιμο, δηλαδή, δεν είναι μόνο το Airbnb: είναι τουριστικοποίηση συν στενή προσφορά, σε τόπους όπου το σπίτι αξίζει περισσότερο ως εβδομαδιαίο κατάλυμα παρά ως δεκάμηνη κατοικία δασκάλας.

Ποιος πληρώνει και τι κάνει το κράτος

Το ερώτημα «ποιος κερδίζει» έχει καθαρή απάντηση. Κερδίζει ο ιδιοκτήτης που παίρνει υψηλότερη, πιο ευέλικτη απόδοση από τη βραχυχρόνια χρήση. Το κόστος το σηκώνει ο νέος δημόσιος λειτουργός, ο δήμος που καλείται να βρει έκτακτη λύση, και τελικά το σχολείο που κινδυνεύει να ανοίξει με κενά, δηλαδή τα ίδια τα παιδιά και οι οικογένειές τους.

Η κυβέρνηση έχει δύο εργαλεία. Το ένα είναι η ειδική επιστροφή ενοικίου για εκπαιδευτικούς και υγειονομικούς της περιφέρειας, έως δύο μηνιαία ενοίκια με πλαφόν 1.600 ευρώ και προσαύξηση για παιδιά (ΥΠΟΙΚ, To Brief). Το άλλο είναι φοροαπαλλαγή για ιδιοκτήτες που επιστρέφουν κλειστά ή βραχυχρόνια ακίνητα στη μακροχρόνια μίσθωση (Forin). Και τα δύο βοηθούν τη ρευστότητα ή δίνουν φορολογικό κίνητρο. Κανένα δεν παράγει σπίτι εκεί που δεν υπάρχει. Σε στενή αγορά, μάλιστα, η ίδια η ΤτΕ προειδοποιεί ότι μια ενίσχυση ζήτησης μπορεί να καταλήξει σε ψηλότερο ενοίκιο αντί σε φθηνότερη στέγη (Bank of Greece).

Όπου δοκιμάστηκε κάτι που λειτουργεί, ήταν απόθεμα, όχι επίδομα. Στα Κύθηρα έχει αναφερθεί δημοτικό επίδομα 200 ευρώ τον μήνα στους αναπληρωτές (zarpanews), ενώ στη Μύκονο έχουν αναφερθεί 16 εξοπλισμένα διαμερίσματα για γιατρούς με ενοίκιο 250 ευρώ (ProtoThema). Η διαφορά είναι απλή: το επίδομα λέει «σε βοηθώ να πληρώσεις», η δεσμευμένη κατοικία λέει «υπάρχει σπίτι όταν φτάσεις».

Στην περίπτωση των Καλυβών, μετά τη δημοσιότητα, ο δήμαρχος Αποκορώνου Χαράλαμπος Κουκιανάκης προσέφερε προσωρινή φιλοξενία στο Παρθεναγωγείο Βάμου (News247, Dnews). Είναι ανακούφιση, όχι λύση: μια αίθουσα δεν έχει γνωστή χωρητικότητα ούτε μόνιμο κανονισμό για τον επόμενο διορισμένο. Η επιστροφή ενοικίου έως 1.600 ευρώ μπορεί να επιδοτήσει μια μίσθωση, αλλά δεν χτίζει το σπίτι που έπρεπε να υπάρχει τον Σεπτέμβριο για να λειτουργήσει το σχολείο. Όσο το κράτος πληρώνει το ενοίκιο αλλά αφήνει τους δήμους να βρίσκουν αίθουσες την τελευταία στιγμή, ο διορισμός θα παραμένει υπόσχεση στο χαρτί, όχι δάσκαλος στην τάξη.