Το Ναυτικό στήνει διοίκηση μη επανδρωμένων σκαφών για το Αιγαίο

Λίγες μέρες αφότου Μητσοτάκης και Δένδιας παρακολούθησαν επίδειξη αυτόνομων θαλάσσιων συστημάτων στη Σχολή Ναυτικών Δοκίμων (To Brief), το σχέδιο αποκτά θεσμικό σκελετό. Το Πολεμικό Ναυτικό αποκτά για πρώτη φορά ξεχωριστή δομή αφιερωμένη σε ρομποτικά σκάφη. Πίσω από τον εντυπωσιακό τίτλο «drones αντί για πλοία» που κυκλοφόρησε, το πραγματικό σχέδιο είναι πιο νηφάλιο και πιο σημαντικό. Η Αθήνα δεν σταματά να αγοράζει φρεγάτες. Αρχίζει να μεταφέρει την καθημερινή, βαρετή και επικίνδυνη δουλειά της επιτήρησης σε φθηνά, αναλώσιμα μηχανήματα. Για έναν στόλο που πρέπει να καλύπτει εκατοντάδες νησιά με μετρημένα πληρώματα, αυτό αλλάζει τη λογική του κόστους.

Η επίσημη τεκμηρίωση είναι πιο συγκρατημένη από τα πρωτοσέλιδα. Στην ενημέρωση της Διαρκούς Επιτροπής Άμυνας για τη Β΄ φάση της «Ατζέντας 2030», το υπουργείο Άμυνας μιλά για «Δημιουργία Διοίκησης Μη Επανδρωμένων Μέσων στο Πολεμικό Ναυτικό» (ΥΠΕΘΑ). Η ακριβής ονομασία «Διεύθυνση Αυτονόμων», όπως και η βάση σε νησί του Αιγαίου ή ο προϋπολογισμός, δεν προκύπτουν από δημόσιο έγγραφο. Αυτό που τεκμηριώνεται καθαρά είναι το δόγμα. Ο Νίκος Δένδιας περιέγραψε την εισαγωγή αυτόνομων μέσων «στον αέρα, τη θάλασσα και κάτω από τη θάλασσα» ώστε να «απελευθερωθούν» οι νέες φρεγάτες και τα μαχητικά από την απλή χωρική υπεράσπιση (ΥΠΕΘΑ). Ρεπορτάζ αναφέρουν εξοπλισμό γύρω στα 100.000 ευρώ για το πρόγραμμα MIT-TRITON και επικείμενη προκήρυξη για ελληνικά μη επανδρωμένα σκάφη επιφανείας (USV) και υποβρύχια (UUV), στοιχεία που παραμένουν ανεπιβεβαίωτα (thessbomb).

Γιατί τώρα, και γιατί από την απέναντι πλευρά

Η πίεση έρχεται από ανατολικά, ως τεχνολογικό δεδομένο. Η Τουρκία δεν επενδύει σε ένα σκάφος αλλά σε ολόκληρες οικογένειες αποστολών. Το πιο χειροπιαστό κομμάτι είναι στον αέρα: το μη επανδρωμένο Bayraktar TB3 έχει ήδη απογειωθεί και προσγειωθεί δεκάδες φορές από το κατάστρωμα του ελικοπτεροφόρου TCG Anadolu, και χρησιμοποιήθηκε σε νατοϊκή άσκηση για να χτυπήσει θαλάσσιο στόχο (DefenceTurk). Δεν είναι δηλαδή υπόσχεση, αλλά όπλο που ήδη πετά από πλοίο. Στη θάλασσα, το ρομποτικό σκάφος MARLIN της ASELSAN αναφέρεται με τουλάχιστον δύο μονάδες στο τουρκικό ναυτικό, σε εκδόσεις για ανθυποβρυχιακό και αντιπλοϊκό πόλεμο (Naval News). Η Άγκυρα, δηλαδή, δεν έχει μπροστά μόνο πλατφόρμες, αλλά και τη λογική να τις δικτυώνει μεταξύ τους.

Το μάθημα που όλοι διαβάζουν γράφτηκε στη Μαύρη Θάλασσα. Η Ουκρανία, χωρίς αξιόλογο στόλο, επέβαλε «άρνηση περιοχής»: ανάγκασε τον ρωσικό στόλο να απομακρυνθεί από ολόκληρες ζώνες, συνδυάζοντας φθηνά αυτόνομα σκάφη, παράκτια πλήγματα και συνεχή επιτήρηση (Georgetown). Αυτό όμως δεν σημαίνει «drone αντί για πλοίο». Η αμερικανική εμπειρία δείχνει το αντίθετο: όταν ζητήσεις από ένα ρομποτικό σκάφος αυτονομία, ταχύτητα και αντοχή ημερών, αρχίζει ξανά να κοστίζει σαν φρεγάτα (Defense One). Αεράμυνα ευρύτερης περιοχής, διοίκηση, διαχείριση κλιμάκωσης και μακρά παρουσία παραμένουν δουλειά των μεγάλων, επανδρωμένων μονάδων. Το ζητούμενο είναι υβριδικός στόλος, όχι υποκατάσταση.

Η ουσία της αλλαγής βρίσκεται στο κατώφλι της σύγκρουσης. Όταν το Αιγαίο γεμίσει φθηνούς αισθητήρες, η αποτροπή δεν εξαφανίζεται. Κατεβαίνει σε χαμηλότερη ένταση. Παρακολουθείς, παρενοχλείς, χαρτογραφείς πόσο γρήγορα αντιδρά ο άλλος, και τον αναγκάζεις να σηκώνει ακριβά μέσα, χωρίς να περνάς εύκολα το όριο του πολέμου. Είναι η οικονομική λογική των «γκρίζων» επεισοδίων.

Εδώ μένει το πιο άβολο κενό. Το ελληνικό αφήγημα μιλά για σμήνη, καινοτομία και φθηνή αποτροπή, αλλά δεν έχει δημοσιεύσει τους κανόνες που τα συγκρατούν. Ποιος εγκρίνει τη χρήση βίας; Τι αρχεία καταγραφής κρατούνται για να αποδοθούν ευθύνες; Υπάρχει διακόπτης ακύρωσης αν χαθεί η ζεύξη; Πώς περνά ένα νέο αυτόνομο σύστημα τον έλεγχο νομιμότητας που επιβάλλει το διεθνές δίκαιο (Cambridge); Το ξέρουμε ήδη πρακτικά. Όταν ένα οπλισμένο ουκρανικό σκάφος ξέβρασε στη Λευκάδα, η Αθήνα το χαρακτήρισε σοβαρό ζήτημα ασφάλειας (To Brief), αλλά οι δημόσιες οδηγίες προς αλιείς και ναυτιλία έμειναν ουσιαστικά ίδιες (Maritrace). Η νέα διοίκηση απαντά στο ερώτημα «με τι θα φυλάμε το Αιγαίο φθηνότερα». Δεν έχει ακόμη απαντήσει στο «ποιος κρατά το χέρι στη σκανδάλη όταν το πλήρωμα λείπει».