Έλληνες αξιωματικοί εκπαιδεύονται σε «σμήνη» drones από το MIT

Εξήντα στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων κάθονται αυτόν τον μήνα στα θρανία της Σχολής Ναυτικών Δοκίμων για να μάθουν να συντονίζουν σμήνη αυτόνομων θαλάσσιων ρομπότ. Η εκπαίδευση, με την υπογραφή του διάσημου MIT, παρουσιάζεται ως επένδυση σε τεχνογνωσία αιχμής. Στην πραγματικότητα είναι κάτι πιο επείγον: η παραδοχή ότι το ναυτικό δόγμα της χώρας πρέπει να αλλάξει, και γρήγορα.

Για δεκαετίες, η ναυτική ισχύς μετριόταν σε φρεγάτες και υποβρύχια. Πλατφόρμες αξίας εκατοντάδων εκατομμυρίων, που η Ελλάδα αγοράζει με δάνεια γενεών. Ο πόλεμος στη Μαύρη Θάλασσα γκρέμισε αυτή τη βεβαιότητα.

Η Ουκρανία, χωρίς ουσιαστικά πολεμικό στόλο, ανάγκασε τη Ρωσία να αποσύρει μεγάλο μέρος της δύναμής της από τη δυτική Μαύρη Θάλασσα. Το όπλο της ήταν φθηνά μη επανδρωμένα σκάφη επιφανείας, τα λεγόμενα USV. Σύμφωνα με ανάλυση του Carnegie, η ρωσική ικανότητα πληγμάτων μεγάλου βεληνεκούς έπεσε κατά περίπου ένα τέταρτο και η αντιπλοϊκή της δύναμη σχεδόν κατά 40% (Carnegie). Ουκρανικά drones τύπου Magura και Sea Baby αποδίδονται σε βυθίσεις πλοίων όπως το Ivanovets και το Sergey Kotov (United24).

Από τις φρεγάτες στα σμήνη

Η Αθήνα διάβασε το μάθημα. Ο Νίκος Δένδιας μίλησε ανοιχτά για «δημιουργία τεχνογνωσίας σε αυτόνομα σμήνη στη θάλασσα» (Iefimerida), εντάσσοντας το MIT-TRITON στην «Ατζέντα 2030». Η μεταρρύθμιση αυτή, όπως την περιγράφει το ΥΠΕΘΑ, χτίζει γύρω από τις λίγες ακριβές πλατφόρμες ένα οικοσύστημα αισθητήρων, πληροφορίας και αποτροπής (ΥΠΕΘΑ). Το πιο χειροπιαστό κομμάτι της λογικής αυτής είναι το εργοστάσιο μη επανδρωμένων μέσων που εγκαινίασε στη Μαλακάσα στις 12 Ιουνίου, με δηλωμένο στόχο εγχώρια παραγωγή «δεκάδων χιλιάδων» drones τον χρόνο (Capital). Χωρίς φθηνή, εγχώρια παραγωγή, τα σμήνη μένουν θεωρία.

Ωστόσο, το ουκρανικό μάθημα συχνά υπεραπλουστεύεται. Δεν «νίκησαν τα φθηνά drones τις πανάκριβες πλατφόρμες» μόνα τους. Η πρώτη μεγάλη καμπή, η βύθιση του Moskva, ήρθε από παράκτιους πυραύλους. Η συνολική επιτυχία στήθηκε πάνω σε δορυφορικές εικόνες, στο δορυφορικό ίντερνετ Starlink, σε ραντάρ ακτής και σε ηλεκτρονικό πόλεμο (Hudson). Το κρίσιμο συμπέρασμα για την Ελλάδα δεν είναι «φθηνό drone αντί για φρεγάτα». Είναι φθηνά drones μέσα σε ένα ακριβό δίκτυο αισθητήρων, που είναι αυτό που τα κάνει να μετράνε.

Ο γείτονας έχει προβάδισμα

Το πρόβλημα είναι ότι η Ελλάδα μπαίνει σε ένα παιχνίδι όπου η Τουρκία παίζει χρόνια. Η Άγκυρα δεν εκπαιδεύεται πια, παράγει. Η εταιρεία ARES ανακοίνωσε ολοκλήρωση 12μετρων USV τύπου ULAQ για το τουρκικό ναυτικό, με εξαγωγές ήδη στο Κατάρ (Defensehere). Το οπλισμένο MARLIN παρουσιάζεται ως κόμβος πληροφοριών, επιτήρησης και αναγνώρισης (ISR) και ηλεκτρονικού πολέμου, όχι ως απλό «θαλάσσιο drone» (DefenceTurk).

Όταν και οι δύο πλευρές αποκτούν φθηνά μη επανδρωμένα συστήματα, το Αιγαίο γίνεται πιο «διάφανο» αλλά και πιο νευρικό. Περισσότεροι αισθητήρες σημαίνουν καλύτερη επιτήρηση. Σημαίνουν όμως και περισσότερες ευκαιρίες για παρενόχληση, για γκρίζα περιστατικά κάτω από το κατώφλι του πολέμου. Η εμπειρία είναι ήδη γνωστή στην Ελλάδα: τον Μάιο, ένα οπλισμένο ουκρανικό Magura εξουδετερώθηκε στη Λευκάδα (To Brief).

Κι εδώ ανοίγει το ερώτημα που κανείς δεν θέλει να απαντήσει δημόσια. Όταν ένα αυτόνομο σύστημα χάσει τη ζεύξη του, δεχτεί παρεμβολή στο δορυφορικό σήμα εντοπισμού θέσης (GPS) ή παρασυρθεί σε ξένα χωρικά ύδατα, μια τεχνική αστοχία γίνεται διπλωματικό επεισόδιο. Ποιος εγκρίνει τη χρήση βίας; Ποιος μπορεί να σταματήσει την αποστολή, και με ποιο πρωτόκολλο; Η αμερικανική στρατιωτική οδηγία απαιτεί «κατάλληλο επίπεδο ανθρώπινης κρίσης στη χρήση βίας» (DoD), ενώ το διεθνές δίκαιο επιβάλλει νομικό έλεγχο κάθε νέου όπλου (ICRC). Αν οι ΗΠΑ και το διεθνές δίκαιο θέτουν προδιαγραφές, στην Ελλάδα δημόσιο αντίστοιχο κείμενο δεν έχει εντοπιστεί. Όσο η Αθήνα μαθαίνει να χτίζει σμήνη, το ποιος κρατά τη σκανδάλη παραμένει αναπάντητο.