Ο Λιβανέζος πρόεδρος στον Λευκό Οίκο με σχέδιο αφοπλισμού της Χεζμπολάχ

Ο πρόεδρος του Λιβάνου Ζοζέφ Αούν έφτασε στην Ουάσινγκτον για να συναντήσει τον Ντόναλντ Τραμπ, κρατώντας μια γραπτή πρόταση με ένα κεντρικό παζάρι: το λιβανικό κράτος αναλαμβάνει να αφοπλίσει σταδιακά τη Χεζμπολάχ, το Ισραήλ αποχωρεί από τον νότιο Λίβανο. Είναι η πρώτη φορά που Λιβανέζος πρόεδρος πατά στον Λευκό Οίκο από το 2009, όταν ο Μισέλ Σουλεϊμάν είχε δει τον Μπαράκ Ομπάμα. Το διακύβευμα είναι αν ο νότιος Λίβανος περνά υπό διεθνή εγγύηση ή υπό αμερικανική επιτήρηση, και η απάντηση φτάνει μέχρι την Αθήνα.

Η επίσκεψη μπήκε σε τροχιά μετά τη συμφωνία-πλαίσιο που υπέγραψαν ΗΠΑ, Ισραήλ και Λίβανος στις 26 Ιουνίου. Το κείμενο δένει τρία πράγματα σε ένα πακέτο: την εκεχειρία, την ισραηλινή αποχώρηση και την ενίσχυση του λιβανικού κράτους, όλα υπό μηχανισμό εφαρμογής που εποπτεύεται από την Ουάσινγκτον (State Department). Λίγες μέρες νωρίτερα, στη Ρώμη, είχε ολοκληρωθεί ο έκτος γύρος συνομιλιών Ισραήλ-Λιβάνου για τις «πιλοτικές ζώνες»: περιοχές όπου ο ισραηλινός στρατός αποχωρεί ανά τομέα, ο λιβανικός στρατός αναπτύσσεται και η Χεζμπολάχ απομακρύνεται (To Brief).

Το κείμενο που κανείς δεν έχει δει

Εδώ βρίσκεται το πρώτο κενό. Το πλήρες κείμενο της πρότασης Αούν δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Δημόσια γνωρίζουμε μόνο τη λογική της, όχι το χρονοδιάγραμμα ούτε τις εγγυήσεις. Δεν έχει επιβεβαιωθεί επίσης, με πρωτογενή δήλωση, η αναφορά ότι ο Αούν αντιστάθηκε στις αμερικανικές πιέσεις για συνάντηση με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου. Ταξίδεψε στην Ουάσινγκτον χωρίς τέτοιο ραντεβού στο πρόγραμμα.

Στη Βηρυτό, η πρόταση δεν διαβάζεται ως τεχνικό σχέδιο παράδοσης όπλων. Διαβάζεται ως προσπάθεια να ξανακαθοριστεί ποιος αποφασίζει για πόλεμο και ειρήνη εκ μέρους του Λιβάνου. Ο Αούν έχει δηλώσει ότι «κανείς δεν θα διαπραγματεύεται για τον Λίβανο» και ότι η αποκλειστικότητα των όπλων στα χέρια του κράτους θα εφαρμοστεί (Almashhad). Ο υπουργός Εξωτερικών Γιούσεφ Ράτζι το έθεσε πιο ωμά: δεν χωρά παράλληλη ένοπλη δομή δίπλα στον στρατό (Akhbar Al Khaleej).

Το εμπόδιο δεν είναι μόνο τα πυραυλικά αποθέματα. Η Χεζμπολάχ είναι ταυτόχρονα κόμμα, ένοπλη δύναμη και κοινωνικό δίκτυο για τη σιιτική κοινότητα. Ο φόβος που κρατά την προεδρία προσεκτική είναι η fitna, η εσωτερική διακοινοτική ρήξη, αν η βάση της οργάνωσης διαβάσει τον αφοπλισμό ως πολιτική απογύμνωση όσο το Ισραήλ συνεχίζει να χτυπά (Nidaa Al Watan).

Η εκεχειρία στα χαρτιά, ο πόλεμος στο πεδίο

Την ίδια ώρα που ο Αούν πηγαίνει στην Ουάσινγκτον, το Ισραήλ κλιμακώνει. Στις 18 Ιουλίου ο ισραηλινός στρατός ανακοίνωσε πλήγμα κατά «κυψέλης» της Χεζμπολάχ κοντά στην Τεμπνίν, λέγοντας ότι εντόπισε drone και τους χειριστές του κοντά στις θέσεις του. Πρόκειται όμως για ισραηλινό ισχυρισμό. Δεν υπάρχει ανεξάρτητη καταγραφή θυμάτων για το συγκεκριμένο πλήγμα. Το μοτίβο επιβεβαιώνεται από τις προηγούμενες μέρες, με ισραηλινά πλήγματα και τραυματίες αμάχους, μεταξύ τους ένα παιδί.

Αυτό δείχνει τι είναι πραγματικά αυτή η εκεχειρία. Δεν είναι αμοιβαία παύση με κοινό διαιτητή, αλλά ασύμμετρο καθεστώς επιτήρησης. Η Χεζμπολάχ και η Βηρυτός καλούνται να αυτοπεριοριστούν, ενώ το Ισραήλ κρατά στην πράξη την απόφαση για το τι συνιστά «παραβίαση» και «άμεση απειλή». Η ίδια η αμερικανική πίεση προς τον Νετανιάχου να αποσυρθεί από Συρία και Λίβανο δείχνει ότι η Ουάσινγκτον αντιλαμβάνεται τον κίνδυνο κλιμάκωσης (To Brief).

Πίσω από τη μηχανική κρύβεται μια μεγαλύτερη μετατόπιση. Η απόφαση 1701 του Συμβουλίου Ασφαλείας ήδη προβλέπει νότιο Λίβανο χωρίς ένοπλους πέραν του κράτους και της UNIFIL, της ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ στον Λίβανο (UNSC 1701). Ο νέος μηχανισμός μεταφέρει το κέντρο βάρους από τον ΟΗΕ, που καταγράφει αλλά δύσκολα εξαναγκάζει, σε ένα πιο κλειστό αμερικανικό σχήμα που ελέγχει τον ρυθμό αποχώρησης, την αξιολόγηση των παραβιάσεων και το διπλωματικό κρέντιτ (Crisis Group).

Εκεί γεννιέται και το ελληνικό δίλημμα. Η Αθήνα θέλει αδύναμη Χεζμπολάχ και ισχυρό λιβανικό κράτος, αλλά ως εκλεγμένο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας έχει τοποθετηθεί υπέρ της πλήρους εφαρμογής της 1701 και του ρόλου της UNIFIL (Greece for UNSC). Αν στηρίξει άκριτα τη μετάβαση σε αμερικανική επιτήρηση, αποδέχεται ότι το Συμβούλιο Ασφαλείας γίνεται περίβλημα όποτε βολεύει τους ισχυρούς, την ώρα που η ΕΕ επενδύει στον λιβανικό στρατό ως κρατικό αντίβαρο (EEAS).

Ο Αούν φέρνει στον Τραμπ ένα χαρτί που ζητά από το κράτος του να αναλάβει ό,τι δεν ελέγχει ακόμη. Αν φύγει από την Ουάσινγκτον με δέσμευση για αφοπλισμό αλλά χωρίς ημερομηνία ισραηλινής αποχώρησης, θα έχει υπογράψει τη δική του υποχρέωση απέναντι σε μια εκεχειρία που το Ισραήλ παραβιάζει όποτε κρίνει.