Ο Τραμπ πιέζει τον Νετανιάχου να βγάλει στρατό από Συρία και Λίβανο

«They don't want you there. You should redeploy» («Δεν σε θέλουν εκεί, πρέπει να αποσυρθείς»). Η φράση αποδίδεται στον Ντόναλντ Τραμπ, σε τηλεφώνημα προς τον Μπενιαμίν Νετανιάχου την περασμένη Πέμπτη, και συμπυκνώνει μια διαφωνία που δεν είναι πια τακτική. Ο Αμερικανός πρόεδρος ζητά από τον στενότερο σύμμαχό του να αποσύρει τις ισραηλινές δυνάμεις από τη νότια Συρία και να κινηθεί αντίστοιχα στον Λίβανο, γιατί θεωρεί ότι η ίδια η παρουσία τους «δημιουργεί εντάσεις» που οδηγούν σε κλιμάκωση (Times of Israel). Η Ουάσιγκτον έπαψε να βλέπει τον ισραηλινό στρατό ως εγγύηση σταθερότητας. Τον βλέπει πλέον ως παράγοντα που παράγει το επόμενο επεισόδιο.

Μια επιφύλαξη είναι απαραίτητη. Όλες οι δημόσιες αναπαραγωγές πατούν στο ίδιο ρεπορτάζ του Axios (Barak Ravid) και αποδίδονται σε ανώνυμους «Αμερικανούς και Ισραηλινούς αξιωματούχους», χωρίς επίσημη, κατονομασμένη επιβεβαίωση (Iran International). Κανείς όμως δεν διέψευσε την ουσία. Ο Λευκός Οίκος αρνήθηκε να σχολιάσει, τονίζοντας μόνο τη «στενή σχέση» των δύο ανδρών και περιγράφοντας τον Τραμπ ως «μαχητή της ειρήνης» (Times of Israel).

Γιατί τώρα: το συριακό στοίχημα της Ουάσιγκτον

Το timing εξηγεί σχεδόν τα πάντα. Μία ημέρα νωρίτερα, στο περιθώριο της συνόδου του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, ο Τραμπ συναντήθηκε με τον Σύρο πρόεδρο Άχμεντ αλ-Σαράα. Ενημέρωσε το Κογκρέσο ότι κινεί τη διαδικασία αφαίρεσης της Συρίας από τη λίστα κρατών-χορηγών τρομοκρατίας, με 45ήμερη περίοδο αναμονής. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο παρουσίασε την κίνηση ως ανταμοιβή για «θετικές αλλαγές» και ως προϋπόθεση για μια «σταθερή και ενωμένη Συρία» (Ynet). Είναι το επόμενο βήμα του σχεδίου επανανομιμοποίησης της μετά-Άσαντ Δαμασκού, σε συνέχεια της αμερικανικής στροφής που καταγράψαμε πριν λίγες ημέρες (To Brief).

Εδώ κουμπώνει η πίεση προς το Ισραήλ. Η Ουάσιγκτον θέλει να πουλήσει τη νέα Συρία ως κυρίαρχο, λειτουργικό κράτος όπου μπορούν να μπουν επενδυτές και αμερικανικές εταιρείες. Η μόνιμη παρουσία ξένου στρατού σε συριακό έδαφος στέλνει το αντίθετο μήνυμα: αμφισβητούμενη κυριαρχία και έναν αλ-Σαράα που δεν ελέγχει τα σύνορά του. Χρειάζεται προσοχή στη διατύπωση. Δεν έχει δημοσιοποιηθεί ότι ο Τραμπ πίεσε επειδή το ζήτησε ο αλ-Σαράα. Η αιτιώδης σχέση παραμένει ερμηνεία, όχι επίσημη θέση (Jerusalem Post). Τεκμηριώνεται ότι οι δύο κινήσεις ανήκουν στο ίδιο σχέδιο.

Γιατί ο Νετανιάχου λέει όχι

Επίσημα, η αντίσταση ντύνεται με το δόγμα της «προωθημένης άμυνας» μετά την 7η Οκτωβρίου. Το Ισραήλ θέλει φυσικό έλεγχο εδάφους, μια ζώνη περίπου 10 χλμ. στον Λίβανο, ώστε να μη βρεθεί ξανά εκτεθειμένο. Ο υπουργός Άμυνας Ίσραελ Κατς σκλήρυνε τη γραμμή, δηλώνοντας ότι οι δυνάμεις δεν αποσύρονται από Λίβανο, Συρία ή Γάζα και θα μείνουν στις «ζώνες ασφαλείας» επ' αόριστον (Israel National News).

Πίσω από το δόγμα υπάρχει το κόστος. Ισραηλινοί αξιωματούχοι λένε ότι πλήρης αποχώρηση από τον Λίβανο θα ήταν «πολιτική αυτοκτονία» για τον Νετανιάχου. Έχει πουλήσει τη ζώνη ασφαλείας ως στρατηγικό επίτευγμα και δεν μπορεί να εμφανιστεί να υποχωρεί υπό αμερικανική πίεση, με μια πιθανή αποχώρηση να μετατίθεται μετά τις εκλογές (Jerusalem Post). Το ίδιο πρόβλημα κληρονομεί και η εύθραυστη συμφωνία-πλαίσιο Ισραήλ-Λιβάνου της 26ης Ιουνίου, που προέβλεπε σταδιακή αποχώρηση από δύο δοκιμαστικές ζώνες στον νότο, αλλά η εφαρμογή της κόλλησε (Al Jazeera).

Για την Αθήνα, το διακύβευμα δεν είναι οικονομικό αλλά θέση ισχύος. Όσο η σταθεροποίηση της Συρίας περνά από αμερικανοτουρκικά κανάλια, η Άγκυρα ενισχύεται ως αναγκαίος μεσολαβητής στη νέα Μέση Ανατολή, με χαρτιά τη γεωγραφία, τη Συρία και τη σχέση Ερντογάν-Τραμπ (Brookings). Και μια υπενθύμιση για όποιον περιμένει «άνοιγμα» της συριακής αγοράς: η άρση από τη λίστα δεν σημαίνει άρση ρίσκου. Μένουν οι κυρώσεις του Γραφείου Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων (OFAC), ο νόμος Caesar για επιπρόσθετες κυρώσεις, και η υπερ-συμμόρφωση των τραπεζών, που αποφεύγουν κάθε συναλλαγή για να μη βρεθούν εκτεθειμένες (US State Department).

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν ο Νετανιάχου αγοράζει ασφάλεια, αλλά αν αγοράζει χρόνο μέχρι την κάλπη. Ο Τραμπ κλείνει το συριακό μέτωπο για να το χρεώσει ως ειρήνη. Ο Νετανιάχου κρατά τις ζώνες γιατί η υποχώρηση κοστίζει περισσότερο στο εσωτερικό απ' ό,τι στα σύνορα. Και η Ουάσιγκτον δείχνει να αντιμετωπίζει πλέον ακόμη και τον στενότερο σύμμαχό της ως πελάτη που πρέπει να πληρώνει για την προστασία.