Πιλοτικές ζώνες στον Λίβανο: οι ΗΠΑ αντικαθιστούν τον ΟΗΕ

Στη Ρώμη ολοκληρώθηκε στις 15-16 Ιουλίου ο έκτος γύρος των συνομιλιών Ισραήλ-Λιβάνου. Στόχος είναι η σταδιακή αποχώρηση του ισραηλινού στρατού από δύο «πιλοτικές ζώνες» στον νότιο Λίβανο, όπου θα αναπτυχθεί ο λιβανικός στρατός και θα κρατηθεί εκτός η Χεζμπολάχ. Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι η γεωγραφία. Είναι ότι η ασφάλεια στα σύνορα περνά από ένα δημόσιο σύστημα του ΟΗΕ σε έναν πιο κλειστό μηχανισμό υπό αμερικανική εποπτεία, σε συνέχεια της πίεσης Τραμπ προς τον Νετανιάχου να μειώσει το ισραηλινό στρατιωτικό αποτύπωμα στην περιοχή (To Brief).

Από τη Ρώμη δεν βγήκε ούτε χάρτης, ούτε χρονοδιάγραμμα, ούτε κανόνες. Το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε μόνο ότι οι δύο πλευρές συμφώνησαν στη «δομή και τις κατευθυντήριες γραμμές» της διαδικασίας, χωρίς καν να προσδιορίσει πού βρίσκονται οι ζώνες (Al Jazeera). Η Βηρυτός μπήκε στη συνάντηση ζητώντας να αρχίσει πρώτα η ισραηλινή αποχώρηση. Ο Ισραηλινός ΥΠΕΞ Γκιντεόν Σάαρ δήλωσε ετοιμότητα να προχωρήσει, αλλά το Ισραήλ επιμένει σε «ζώνη ασφαλείας» βάθους περίπου 10 χιλιομέτρων όσο η Χεζμπολάχ παραμένει οπλισμένη (The National).

Ποιος επαληθεύει, αυτό είναι το ερώτημα

Για να καταλάβει κανείς τι αλλάζει, πρέπει να δει τι υπήρχε πριν. Η απόφαση 1701 του Συμβουλίου Ασφαλείας, μετά τον πόλεμο του 2006, όρισε ένα καθαρό μοντέλο. Ανάμεσα στη Γαλάζια Γραμμή και τον ποταμό Λιτάνι δεν επιτρέπονται ένοπλοι πέραν του λιβανικού κράτους και της UNIFIL, της ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ (UNSC 1701). Το νέο πλαίσιο της 26ης Ιουνίου φτιάχνει αντ' αυτού μια «Στρατιωτική Ομάδα Συντονισμού για τον Λίβανο», τριμερή, «διευκολυνόμενη από τις ΗΠΑ», για την επαλήθευση και τον συντονισμό της αποχώρησης (State Department).

Δεν πρόκειται για πλήρη εκτόπιση της UNIFIL. Ο ΟΗΕ δεν έχει ανακοινώσει ότι βγαίνει εκτός και εξακολουθεί να μιλά για τον «συμφωνημένο μηχανισμό» (UN News). Πρόκειται όμως για ουσιαστική μετατόπιση. Το παλιό σχήμα ένωνε πέντε μέρη, τον Λίβανο, το Ισραήλ, τις ΗΠΑ, τη Γαλλία και την UNIFIL, κρατώντας τον ΟΗΕ μέσα στο δωμάτιο. Το νέο κανάλι είναι στενότερο, πιο κλειστό, υπό αμερικανική στρατιωτική επίβλεψη (Crisis Group).

Το Ισραήλ κερδίζει τρία πράγματα από αυτή την αλλαγή. Πρώτον, μια πιο φιλική επιβολή των όρων μέσω των ΗΠΑ αντί για ένα μοντέλο με πρωταγωνιστή τον ΟΗΕ. Δεύτερον, έλεγχο της σειράς των βημάτων: αποχωρεί μόνο αφού επαληθευτεί ότι η ζώνη είναι «καθαρή» (JNS). Τρίτον, διατηρεί την «ελευθερία δράσης», δηλαδή το δικαίωμα να χτυπά μονομερώς όποτε κρίνει ότι υπάρχει απειλή. Ο υπουργός Άμυνας Κατς το είπε ωμά: το Ισραήλ δεν ζήτησε άδεια για να μπει στον Λίβανο και δεν χρειάζεται άδεια για να μείνει.

Η παγίδα για τον λιβανικό στρατό

Το πιο εκρηκτικό σημείο βρίσκεται μέσα στον Λίβανο. Η φόρμουλα «ο στρατός απομακρύνει τη Χεζμπολάχ» αλλάζει τον ρόλο του λιβανικού στρατού. Από εθνικός θεσμός συναίνεσης, καλείται να γίνει εσωτερικός εκτελεστής όρων απέναντι στον ισχυρότερο ένοπλο παίκτη της χώρας.

Και εδώ είναι η αδυναμία του. Ο λιβανικός στρατός μπορεί να μπει σε μια ζώνη, να στήσει σημεία ελέγχου και να υψώσει τη σημαία του κράτους. Δεν σημαίνει όμως ότι μπορεί να την αδειάσει πραγματικά από τη Χεζμπολάχ, της οποίας οι δυνάμεις εκτιμώνται, χωρίς επίσημη απογραφή, σε δεκάδες χιλιάδες μαχητές (Geopol). Η ίδια η οργάνωση απορρίπτει το εγχείρημα. Ο βουλευτής της Χασάν Φαντλαλάχ προειδοποίησε ότι η εφαρμογή με αμερικανική στήριξη μπορεί να σημαίνει εμφύλια σύγκρουση (CNN Arabic).

Στο τραπέζι λείπουν οι άνθρωποι. Οι εκτοπισμένοι του νότου μένουν σε αναμονή, χωρίς σαφή οδό επιστροφής ή ανοικοδόμηση (Progressive International). Για την Ελλάδα, εκλεγμένο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας 2025-2026, η μετατόπιση δημιουργεί πρόβλημα συνέπειας, καθώς η Αθήνα έχει δέσει τη γραμμή της με την 1701 και τον ρόλο της UNIFIL (MFA Greece). Στο μεταξύ η ΕΕ ανακοίνωσε νέο πακέτο 100 εκατ. ευρώ για τον λιβανικό στρατό, ανεβάζοντας τη στήριξη από το 2022 στα 182 εκατ. ευρώ (EEAS). Το ερώτημα που κρίνει τα πάντα δεν είναι πόσα χρήματα φτάνουν στη Βηρυτό. Είναι ποιος θα πιστοποιήσει ότι μια ζώνη είναι «χωρίς Χεζμπολάχ», πριν κουνηθεί ένας μόνο ισραηλινός στρατιώτης.