Οι κάμερες που δεν ανάβουν, η χρηματοδότηση που κινδυνεύει

157 δικογραφίες για φερόμενες παράνομες επαναπροωθήσεις μεταναστών έφτασαν στη στρατιωτική δικαιοσύνη. Οι 117 αρχειοθετήθηκαν πριν ανοίξει ακροατήριο. Καμία δεν έφτασε σε δίκη (To Brief). Δεν λείπουν οι καταγγελίες, λοιπόν. Λείπει η δίκη. Το εγχώριο σύστημα λογοδοσίας τις σβήνει νωρίς, πριν κάποιος δικαστής ακούσει έναν μάρτυρα. Πάνω σε αυτό το κενό πατά τώρα η Frontex, η ευρωπαϊκή υπηρεσία φύλαξης συνόρων, ζητώντας κάτι πιο απλό από παραπομπές: να ανάψουν οι κάμερες.

Το θέμα, για όποιον μπαίνει τώρα στην ιστορία, είναι οι φερόμενες βίαιες επιστροφές μεταναστών στα ελληνικά σύνορα (τα λεγόμενα «pushbacks») και το ερώτημα αν κάποιος λογοδοτεί ποτέ γι' αυτές. Την προηγούμενη εβδομάδα ο εθνικός θεσμός δικαιωμάτων της χώρας, η ΕΕΔΑ, κατέγραψε στο επίσημο αρχείο 21 περιστατικά άτυπων αναγκαστικών επιστροφών την περίοδο 2023-2025, με τουλάχιστον 359 θύματα (To Brief). Στα θύματα, σύμφωνα με τη δημοσιοποίηση της έκθεσης, καταγράφονται τουλάχιστον 94 γυναίκες και 90 παιδιά (Efsyn). Το «τουλάχιστον» έχει σημασία. Ο μηχανισμός μετρά μόνο ό,τι μπορεί να στηρίξει σε μαρτυρίες, όχι το πλήρες μέγεθος του φαινομένου. Η προηγούμενη ετήσια έκθεσή του μιλούσε για κατ' ελάχιστον 1.517 φερόμενα θύματα (in.gr).

Το τεχνικό ζήτημα που έγινε πολιτικό

Εδώ η Frontex λειτουργεί ως θεσμικός ελεγκτής, όχι ως ιδεολογικός αντίπαλος. Εσωτερικό έγγραφο του Αξιωματούχου Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της υπηρεσίας (του λεγόμενου FRO, δηλαδή του αρμόδιου για τα δικαιώματα μέσα στη Frontex) κατέγραψε ότι κάμερες οι οποίες αγοράστηκαν και εγκαταστάθηκαν σε σκάφη του Λιμενικού με ευρωπαϊκή συγχρηματοδότηση απλώς δεν χρησιμοποιούνταν, κάτι που δυσχεραίνει τη διερεύνηση περιστατικών (EUobserver). Δεν πρόκειται για λεπτομέρεια. Είναι η ίδια η αλυσίδα αποδείξεων. Όταν το κράτος αγοράζει με ευρωπαϊκό χρήμα το εργαλείο που θα κατέγραφε τι έγινε στη θάλασσα και μετά το αφήνει σβηστό, το κενό στο δικαστήριο δεν είναι τυχαίο.

Η ετήσια έκθεση του Consultative Forum της Frontex (του συμβουλευτικού οργάνου της υπηρεσίας για τα δικαιώματα) για το 2025 πάει ένα βήμα παραπέρα. Σημειώνει ότι ορισμένα επιχειρησιακά σχέδια εξακολουθούν να μην ενσωματώνουν τις ασφαλιστικές δικλείδες που είχε εισηγηθεί ο FRO, και ότι το 2026 θα πρέπει να εξεταστεί αν η στήριξη της Frontex θα εξαρτάται από την αποδοχή τέτοιων μέτρων από τα κράτη μέλη (eucrim). Με απλά λόγια, μπαίνει στο τραπέζι η αιρεσιμότητα: κάμερες και εγγυήσεις, αλλιώς λιγότερη στήριξη.

Απόφαση παγώματος συγκεκριμένης χρηματοδοτικής γραμμής προς το Λιμενικό δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Ο εκτελεστικός διευθυντής της Frontex δήλωσε τον Απρίλιο του 2025 ότι η υπηρεσία εξέταζε περιορισμό χρηματοδότησης λόγω επίμονων καταγγελιών, αλλά, όπως καταγράφει το Ουγγρικό Ελσίνκι, «οι ελληνικές αρχές δεν εφάρμοσαν συγκεκριμένα μέτρα το 2025» (Helsinki Committee). Ακόμη και η σύσταση για ενεργοποίηση του άρθρου 46 (αναστολή επιχειρήσεων) μετά την Πύλο έμεινε στο συρτάρι, χωρίς καμία αναστολή να έχει ληφθεί (PICUM).

Η σύνδεση δημιουργεί όμως ένα νέο επίπεδο πίεσης προς την Αθήνα. Το εξωτερικό τεστ το έδωσε ήδη το Στρασβούργο. Στην A.R.E. κατά Ελλάδας, τον Ιανουάριο του 2025, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου καταδίκασε τη χώρα για επαναπροώθηση στον Έβρο και μίλησε για αναποτελεσματική έρευνα και ενδείξεις συστηματικής πρακτικής (HUDOC). Το κλίμα ανοχής ενισχύεται και από τη ρητορική μίσους: το Δίκτυο Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής Βίας κατέγραψε στην έκθεσή του για το 2023 συνολικά 158 περιστατικά, τα 89 σε βάρος μεταναστών και προσφύγων (Naftemporiki).

Βραχυπρόθεσμα, η γραμμή «φύλαξη συνόρων πρώτα» βολεύει την κυβέρνηση και το Λιμενικό. Δίνει εικόνα ελέγχου και κρατά το κόστος χαμηλό όσο οι υποθέσεις δεν φτάνουν σε ακροατήριο. Η πίεση όμως πλέον είναι διπλή, από το Στρασβούργο και από τον χρηματοδότη. Η γραμμή «φύλαξη συνόρων πρώτα» φτάνει στα όριά της τη στιγμή που ο ίδιος ο χρηματοδότης γίνεται ελεγκτής.