157 δικογραφίες για επαναπροωθήσεις, καμία δίκη

157 δικογραφίες. 117 μπήκαν στο αρχείο. Μηδέν παραπομπές σε δίκη. Αυτός είναι, σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιοποίησε το Racist Crimes Watch και ανέδειξε η «Εφημερίδα των Συντακτών», ο απολογισμός της Εισαγγελίας του Ναυτοδικείου Πειραιά για τις καταγγελίες παράνομων επαναπροωθήσεων από το 2019. Πρόκειται για την πρακτική επιστροφής μεταναστών πίσω στα σύνορα χωρίς να καταγραφούν και χωρίς να εξεταστεί ατομικά το αίτημα ασύλου τους. Επτά υποθέσεις βρίσκονται ακόμη σε στάδιο κύριας ανάκρισης, σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία. Καμία δεν έφτασε ποτέ σε ακροατήριο.

Το νούμερο αποκτά το πραγματικό του βάρος δίπλα σε μια άλλη ημερομηνία. Στις 7 Ιανουαρίου 2025, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου καταδίκασε την Ελλάδα στην υπόθεση A.R.E. κατά Ελλάδας, για μια Τουρκάλα υπήκοο που πέρασε τον Έβρο τον Μάιο του 2019, τέθηκε υπό ελληνικό έλεγχο, κρατήθηκε άτυπα και επαναπροωθήθηκε στην Τουρκία χωρίς εξέταση ασύλου (hudoc.echr.coe.int). Το Στρασβούργο δεν σταμάτησε στα 20.000 ευρώ αποζημίωσης. Μίλησε για «ισχυρές ενδείξεις» συστηματικής πρακτικής, δηλαδή για επαναλαμβανόμενο τρόπο δράσης και όχι μεμονωμένο περιστατικό (vuesdeurope.eu). Και κατέγραψε, με λέξεις που εξηγούν ακριβώς τι δείχνουν τα 117 αρχεία, ότι «όλες οι ποινικές έρευνες στην Ελλάδα για καταγγελίες επαναπροώθησης παρέμειναν εντελώς αναποτελεσματικές» (strasbourgobservers.com).

Γιατί δικάζει Ναυτοδικείο και πού «κόβεται» η υπόθεση

Εδώ μπαίνει η θεσμική μηχανική που σπάνια εξηγείται. Όταν η καταγγελία στρέφεται κατά στελέχους του Λιμενικού Σώματος, δεν πηγαίνει σε κοινό εισαγγελέα. Το Λιμενικό είναι στρατιωτικά οργανωμένο ένοπλο σώμα (hcg.gr), οπότε ενεργοποιείται η στρατιωτική ποινική δικαιοσύνη, με πρωτοβάθμιο δικαστήριο το Ναυτοδικείο. Η υπόθεση περνά από σχηματισμό δικογραφίας, προκαταρκτική εξέταση, κρίση του στρατιωτικού εισαγγελέα για δίωξη ή αρχειοθέτηση, και μόνο αν ασκηθεί δίωξη ακολουθεί ανάκριση, δικαστικό συμβούλιο και, ίσως, δίκη (e-nomothesia.gr).

Το κρίσιμο σημείο είναι ότι το φίλτρο δεν βρίσκεται στη δίκη. Βρίσκεται πριν από αυτήν. Στο προδικαστικό στάδιο αποφασίζεται αν θα αναζητηθούν υπηρεσιακά αρχεία, βιντεοληπτικό υλικό και μάρτυρες, ή αν η δικογραφία θα κλείσει «ελλείψει ενδείξεων». Ο καταγγέλλων, πριν ασκηθεί δίωξη, έχει περιορισμένη ορατότητα στο τι πραγματικά ερευνήθηκε. Έτσι, το «καμία δίκη» δεν σημαίνει ότι δεν καταγγέλθηκε τίποτα. Σημαίνει ότι 117 φορές το κράτος αποφάσισε πως δεν άξιζε να ρωτήσει.

Αυτό ακριβώς αντιστρέφει τη λογική της A.R.E. Το Δικαστήριο ζήτησε έρευνα «πραγματική και όχι τυπική» (opendemocracy.net). Η αρχιτεκτονική του Ναυτοδικείου, όπου το σώμα που κατηγορείται ελέγχεται από τη δικαιοσύνη του ίδιου του στρατιωτικά οργανωμένου μηχανισμού, παράγει το ακριβώς αντίθετο: αυτοέλεγχο που καταλήγει στο αρχείο.

Η γραμμή του κράτους και τι την υπονομεύει

Η επίσημη θέση παραμένει συνεκτική. Η φύλαξη των συνόρων είναι νόμιμη κρατική υποχρέωση, οι καταγγελίες «λαμβάνονται σοβαρά υπόψη και διερευνώνται θεσμικά», είχαν απαντήσει κυβερνητικές και αστυνομικές πηγές στην έρευνα του BBC τον Απρίλιο, που τεκμηρίωνε χρήση μασκοφόρων μεταναστών σε βίαιες επιστροφές στον Έβρο (greekreporter.com) και είχε ανοίξει τότε κοινοβουλευτικές αντιδράσεις χωρίς συνέχεια (To Brief). Το πρόβλημα είναι η απόσταση ανάμεσα στη διαβεβαίωση και το αποτέλεσμα. Ο Αξιωματούχος Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Frontex είχε επαναλάβει σύσταση αναστολής επιχειρήσεων λόγω σοβαρών ενδείξεων παραβιάσεων (ecre.org), η Human Rights Watch κατέγραψε πάνω από 100 φερόμενα περιστατικά στον Έβρο (hrw.org), ενώ η Κομισιόν εξακολουθεί να λέει ότι η διερεύνηση ανήκει στα κράτη-μέλη, αφήνοντας την Αθήνα να ερευνά τον εαυτό της (euobserver.com).

Το Στρασβούργο ονόμασε τις εγχώριες έρευνες «εντελώς αναποτελεσματικές». Τα 117 αρχεία της Εισαγγελίας Ναυτοδικείου τον επιβεβαιώνουν με νούμερο.