Ελλάδα και Βουλγαρία τελευταίες στην ΕΕ σε αγοραστική δύναμη

Στις Βρυξέλλες, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επανέλαβε τις προηγούμενες μέρες μια θέση που ακούγεται τεχνοκρατικά αδιαμφισβήτητη: οι αυξήσεις των μισθών πρέπει να στηρίζονται στην παραγωγικότητα. Την ίδια στιγμή, η Eurostat τοποθετεί την Ελλάδα τελευταία στην ΕΕ, ισόβαθμη με τη Βουλγαρία, στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε μονάδες αγοραστικής δύναμης, μόλις στο 68% του μέσου όρου της Ένωσης (Eurostat). Το μέγεθος αυτό (PPS) είναι η σύγκριση εισοδημάτων αφού αφαιρεθούν οι διαφορές τιμών μεταξύ χωρών, δηλαδή το πιο δίκαιο μέτρο για το πόσα πραγματικά αγοράζει ο μέσος κάτοικος.

Η σύγκριση με το παρελθόν κάνει την εικόνα πιο σκληρή. Το 2008 η Ελλάδα βρισκόταν σαφώς μπροστά από Ρουμανία και Πορτογαλία. Σήμερα η Ρουμανία έχει ανέβει στο 79% και η Πορτογαλία στο 81%, και οι δύο πάνω από εμάς (Eurostat). Στην απόσταση ανάμεσα στη δήλωση του πρωθυπουργού και αυτά τα νούμερα κρύβεται η εξήγηση γιατί η ανάπτυξη-ρεκόρ που ανακοινώνεται δεν φτάνει στην τσέπη.

Τι σημαίνει «παραγωγικότητα» και γιατί είναι το όριο

Η παραγωγικότητα εργασίας δεν μετρά πόσο σκληρά δουλεύει κάποιος, αλλά πόσο προϊόν παράγεται ανά ώρα εργασίας. Είναι το πιο καθαρό μέτρο, γιατί διορθώνει για τις πολλές ώρες και τη μερική απασχόληση (OECD). Εδώ η Ελλάδα έχει το χαμηλότερο νούμερο της Ένωσης: η παραγωγή ανά ώρα ήταν το 2023 στο 56,2% του μέσου όρου της ΕΕ (European Commission).

Ο μηχανισμός που επικαλείται ο πρωθυπουργός είναι πραγματικός. Όταν οι μισθοί αυξάνονται ταχύτερα από την παραγωγή, ανεβαίνει το μοναδιαίο κόστος εργασίας (το εργατικό κόστος ανά μονάδα προϊόντος). Αυτό με τη σειρά του πιέζει είτε τις τιμές, είτε τα κέρδη, είτε την ανταγωνιστικότητα (AMECO). Και όντως, οι ωριαίες μισθολογικές δαπάνες αυξήθηκαν 10,1% το β΄ τρίμηνο του 2025, έναντι 3,6% στην ευρωζώνη (Eurostat).

Το πρόβλημα είναι ότι αυτό είναι ονομαστικό μέγεθος. Με τον εναρμονισμένο πληθωρισμό στο 4,9% τον Μάιο, έναντι 3,2% στην ευρωζώνη (To Brief), η πραγματική αύξηση συρρικνώνεται σχεδόν στο μηδέν. Με άλλα λόγια, ο μισθός ανεβαίνει στο χαρτί, αλλά η αγοραστική δύναμη μένει στάσιμη.

Η ασυμμετρία που συμπιέζει την τσέπη

Εδώ είναι το κρίσιμο σημείο. Τα εισοδήματα δεν έχουν συγκλίνει με την Ευρώπη, αλλά οι τιμές το έχουν κάνει, και σε ορισμένες κατηγορίες τις έχουν ξεπεράσει. Στα τρόφιμα ο δείκτης επιπέδου τιμών είναι στο 105,1 με την ΕΕ στο 100, δηλαδή τρώμε ακριβότερα από τον μέσο Ευρωπαίο ενώ παράγουμε στο 68% του εισοδήματός του (Parapolitika/Eurostat-ELSTAT).

Στη στέγη η εικόνα είναι πιο σκληρή. Το κόστος κατοικίας απορροφά 35,5% του διαθέσιμου εισοδήματος στην Ελλάδα, έναντι περίπου 19% στην ΕΕ, το υψηλότερο ποσοστό της Ένωσης (European Parliament). Περίπου 29% του πληθυσμού δαπανά πάνω από το 40% του εισοδήματός του για να μείνει κάπου, έναντι 8% στην ΕΕ (data.europa.eu/Eurostat). Με τους πραγματικούς μισθούς να παραμένουν πάνω από 20% κάτω από το 2009 (To Brief), η ψαλίδα είναι σαφής: τιμές ευρωπαϊκές, εισοδήματα ελληνικά.

Πού οδηγεί το παράθυρο

Η χαμηλή παραγωγικότητα δεν είναι ευθύνη των εργαζομένων. Εξαρτάται από την τεχνολογία, το μέγεθος των επιχειρήσεων και τις επενδύσεις, και εκεί η Ελλάδα υστερεί. Η επιχειρηματική δαπάνη για έρευνα μένει στο 0,9% του ΑΕΠ έναντι 1,5% στην ΕΕ, ενώ μόλις 8,93% των επιχειρήσεων χρησιμοποιεί τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης, περίπου το μισό του ευρωπαϊκού ποσοστού (OT). Υπάρχει βελτίωση: η Τράπεζα της Ελλάδος καταγράφει λόγο επενδύσεων προς ΑΕΠ σε υψηλό 16 ετών (Bank of Greece). Όμως μόνο το ένα τρίτο των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης έχει περάσει στην πραγματική οικονομία, και μετά τη λήξη του η ορμή μπορεί να εξασθενίσει (Bank of Greece).

Μένει ένα ερώτημα που η φράση «μισθοί με βάση την παραγωγικότητα» αφήνει αναπάντητο. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι τα κέρδη παραγωγικότητας δεν περνούν αυτόματα στους μισθούς: ο ΟΟΣΑ καταγράφει πτώση του μεριδίου της εργασίας στο εθνικό εισόδημα από τη δεκαετία του 2000 (OECD). Έτσι, το ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα αυξηθεί η παραγωγικότητα, αλλά και αν η αύξησή της θα καταλήξει στους μισθούς ή στα κέρδη.