Ελεγκτικό Συνέδριο: Λάθος πληρωμές 52 εκατ. στον οργανισμό αγροτικών ενισχύσεων

Μέσα σε 24 ώρες, δύο ανεξάρτητοι θεσμοί χτύπησαν την ίδια πόρτα. Το Ελεγκτικό Συνέδριο, το ανώτατο δημοσιονομικό δικαστήριο της χώρας, αποκάλυψε ελλείμματα και λανθασμένες ή παράτυπες πληρωμές 52 εκατ. ευρώ στον ΟΠΕΚΕΠΕ για το 2023, κάνοντας λόγο για «συστημικές παθογένειες του Οργανισμού Πληρωμών» (Protothema). Μία ημέρα νωρίτερα, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία είχε ασκήσει διώξεις σε 22 πρόσωπα για απάτες στον ίδιο οργανισμό.

Ο ΟΠΕΚΕΠΕ είναι ο φορέας που μοιράζει κάθε χρόνο πάνω από ένα δισεκατομμύριο ευρώ κοινοτικού χρήματος σε εκατοντάδες χιλιάδες αγρότες. Ο έλεγχος αφορά τον ειδικό λογαριασμό όπου καταγράφονται αυτές οι πληρωμές, τον ΕΛΕΓΕΠ, και είναι κατασταλτικός: γίνεται εκ των υστέρων, αφού το χρήμα έχει φύγει. Όταν βρεθεί έλλειμμα, ο νόμος υποχρεώνει σε «αναζήτηση των σχετικών χρηματικών ποσών από τους δημοσιονομικώς υπευθύνους» (Protothema). Το ευρωπαϊκό πλαίσιο απαιτεί από τους οργανισμούς πληρωμών ακριβή λογαριασμούς και ανάκτηση όσων καταβλήθηκαν αχρεωστήτως (Κανονισμός 2021/2116).

Πώς παράγεται ένα λάθος 52 εκατ.

Το πρόβλημα ξεκινά από την αλυσίδα των δεδομένων. Το ΟΣΔΕ, το ολοκληρωμένο σύστημα δηλώσεων των αγροτών, μετατρέπει δηλώσεις γης και ζώων σε δικαίωμα και μετά σε πληρωμή. Αν η μετάπτωση σε νέο πληροφοριακό σύστημα κουβαλήσει παλιά ή στρεβλά στοιχεία, το λάθος περνά προς τα κάτω. Αν χάρτες και μητρώα δεν συγχρονίζονται, μια δήλωση μπορεί να μη διασταυρωθεί έγκαιρα. Αν γίνουν χειροκίνητες παρακάμψεις χωρίς καθαρό ίχνος, μια προβληματική πληρωμή εμφανίζεται ως διοικητικά έγκυρη μέχρι να εντοπιστεί αργότερα (To Brief). Εδώ είναι και η κρίσιμη διάκριση. Αν σώζεται το ίχνος ελέγχου, δηλαδή ποιος καταχώρισε και ποιος ενέκρινε, μιλάμε για βαριά διοικητική δυσλειτουργία. Αν λείπει, μιλάμε για κατάρρευση ελέγχων.

Το ισχυρό σημείο δεν είναι το ίδιο το ποσό. Είναι ότι το ανώτατο δημοσιονομικό δικαστήριο και η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έδειξαν τον ίδιο οργανισμό μέσα σε ένα εικοσιτετράωρο. Στις 16 Ιουλίου, η Εισαγγελία άσκησε διώξεις σε 22 πρόσωπα, ανάμεσά τους τέσσερις εν ενεργεία βουλευτές της ΝΔ, τους Κώστα Σκρέκα, Χρήστο Μπουκώρο, Μάξιμο Σενετάκη και Κατερίνα Παπακώστα, ενώ για επτά άλλους η υπόθεση αρχειοθετήθηκε λόγω ανεπαρκών στοιχείων (topontiki, news.gr).

Προσοχή όμως στην ταύτιση. Δεν έχει τεκμηριωθεί δημόσια ότι τα 52 εκατ. είναι τα ίδια ποσά ή οι ίδιες πράξεις με τη δικογραφία της Εισαγγελίας, η οποία εστιάζει στο 2021 και απαιτεί δόλο, ενώ ο έλεγχος του Ελεγκτικού αφορά το 2023 και τη δημοσιονομική κανονικότητα. Πρόκειται για δύο διαφορετικά κανάλια λογοδοσίας που καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα: ο μηχανισμός αγροτικών πληρωμών άφηνε τρύπες για χρόνια (Directive 2017/1371).

Η μεταρρύθμιση υπό πίεση

Η κυβερνητική απάντηση ήταν η μεταφορά κρίσιμων λειτουργιών πληρωμών από τον ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ, τη φορολογική διοίκηση. Στις 29 Ιουνίου, η ΑΑΔΕ ανακοίνωσε ότι έστειλε προς πληρωμή 617,47 εκατ. ευρώ σε 1,14 εκατ. δικαιούχους, με τις συνολικές καταβολές του 2026 να ξεπερνούν το 1,061 δισ. ευρώ (ΑΑΔΕ). Υπάρχει και νομική πράξη του Ιουνίου για την κατανομή αρμοδιοτήτων (ΕΘΕΑΣ). Δεν είναι λοιπόν καθαρός αυτοσχεδιασμός. Είναι όμως μεταρρύθμιση υπό πίεση: το νέο ΟΣΔΕ εμφανίζεται ακόμη ως «θα ανοίξει», οι έλεγχοι μένουν διάσπαρτοι σε υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, ΕΛΓΑ και Περιφέρειες, και το χρονοδιάγραμμα είναι σφιχτό (Agronews). Το ότι το κράτος αφαιρεί την πληρωμή από έναν οργανισμό είναι η πιο εύγλωττη ομολογία ότι τον θεωρεί ανίκανο να αυτοδιορθωθεί.

Πολιτικά, η σύμπτωση λειτουργεί ως επιταχυντής. Η κυβέρνηση προβάλλει ότι από τα 13 πολιτικά πρόσωπα που βρέθηκαν στο κάδρο, τα εννέα απαλλάχθηκαν λόγω ανεπαρκών στοιχείων και τα τέσσερα αφορούν «απλά πλημμελήματα», μετακινώντας τη συζήτηση από τη συστημική αποτυχία στο στενό ποινικό στάδιο (news247). Το ΠΑΣΟΚ, με τον Κώστα Τσουκαλά, απαντά ότι η ΝΔ είναι «η μόνη κυβέρνηση που πανηγυρίζει γιατί παραπέμπουν στελέχη της στη Δικαιοσύνη» (in.gr).

Στο μεταξύ, τον λογαριασμό τον πληρώνει πρώτος ο νόμιμος αγρότης. Σε προηγούμενο μέτωπο, 80 εκατ. ευρώ για βιολογική κτηνοτροφία και μελισσοκομία πάγωσαν και ανακατευθύνθηκαν (To Brief). Και αν οι Βρυξέλλες κρίνουν ανεπαρκείς τους ελέγχους, η δημοσιονομική διόρθωση βαραίνει τελικά τον Έλληνα φορολογούμενο (European Commission).

Τα 52 εκατ. δεν είναι το σκάνδαλο. Το σκάνδαλο είναι ότι το ανώτατο δημοσιονομικό δικαστήριο και η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία χρειάστηκε να τα βρουν εκ των υστέρων, όταν το χρήμα είχε ήδη φύγει.