EPPO: η επιστροφή χρημάτων δεν σβήνει την απάτη

Στην Ελλάδα υπάρχει ένας κανόνας που μοιάζει βολικός: αν κλέψεις χρήματα και μετά τα επιστρέψεις εντόκως, μπορείς να απαλλαγείς ποινικά. Λέγεται άρθρο 405 του Ποινικού Κώδικα, και για πρώτη φορά μια ευρωπαϊκή αρχή αρνείται να τον δεχτεί όταν τα κλεμμένα χρήματα είναι κοινοτικά. Στις 6 Ιουλίου 2026 η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) άσκησε έφεση κατά της μοναδικής αθώωσης στη δίκη των «58 του ΟΠΕΚΕΠΕ», ανοίγοντας μέτωπο που ξεπερνά κατά πολύ την υπόθεση μιας 32χρονης παραγωγού από την Κρήτη.

Τι ακριβώς συνέβη. Στη δίκη για ψευδείς δηλώσεις εκτάσεων με σκοπό την είσπραξη επιδοτήσεων από το εθνικό απόθεμα, το Τριμελές Πλημμελειοδικείο καταδίκασε 57 παραγωγούς, αλλά αθώωσε κατά πλειοψηφία τη 32χρονη (Euronews). Ο λόγος: είχε επιστρέψει εντόκως το ποσό που εισέπραξε, γύρω στα 30.000 με 32.000 ευρώ ανάλογα με το ρεπορτάζ, και το δικαστήριο δέχτηκε τον ισχυρισμό περί εξάλειψης του αξιοποίνου (Ethnos). Η αθώωση δεν σήμαινε ότι η επιδότηση ήταν νόμιμη. Σήμαινε ότι η εκ των υστέρων επιστροφή έσβησε την ποινική ευθύνη (iefimerida).

Εδώ ακριβώς η EPPO τραβά κόκκινη γραμμή. Το επιχείρημα που της αποδίδεται δημόσια είναι ότι η επιστροφή των χρημάτων δεν εξαφανίζει τη ζημία, γιατί το πλήγμα στο εθνικό απόθεμα είναι μη αναστρέψιμο (in.gr). Και δεν είναι νομικίστικη λεπτομέρεια. Το εθνικό απόθεμα της ΚΑΠ (Κοινής Αγροτικής Πολιτικής) δεν είναι ταμείο μετρητών, αλλά περιορισμένη δεξαμενή δικαιωμάτων ενίσχυσης που μοιράζεται κυρίως σε νέους και νεοεισερχόμενους αγρότες (European Commission). Όποιος αντλεί δικαιώματα με ψευδή δήλωση δεν παίρνει μόνο μια πληρωμή. Αφαιρεί τη θέση από έναν νόμιμο δικαιούχο και χτίζει βάση για μελλοντικές ετήσιες ενισχύσεις (Καν. 2021/2115). Τα 32.000 ευρώ κλείνουν ένα ταμειακό σκέλος. Δεν επαναφέρουν τον νέο αγρότη που απορρίφθηκε εκείνη τη χρονιά.

Πίσω από τη διαφωνία κρύβεται μια θεσμική υποχρέωση. Η Οδηγία PIF (για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ) απαιτεί από τα κράτη μέλη «αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές» ποινικές κυρώσεις για απάτες κατά του κοινοτικού προϋπολογισμού (Directive 2017/1371), και ο Κανονισμός της EPPO της δίνει αρμοδιότητα να τις διώκει (Regulation 2017/1939). Το ερώτημα δεν είναι αν η επιστροφή μετράει υπέρ του κατηγορουμένου. Είναι αν μπορεί να σβήνει ολόκληρη την ποινική ευθύνη αφού η απάτη έχει ήδη αποκαλυφθεί. Αν σταθεί η αθώωση, δημιουργείται πρακτικό προηγούμενο: πιάσε με, επίστρεψε, γλίτωσε. Και τότε δεν κινδυνεύει μόνο η 32χρονη να μείνει αθώα, αλλά και οι 57 καταδικασμένοι μπορούν να επικαλεστούν την ίδια γραμμή σε δεύτερο βαθμό (Aftodioikisi).

Η έφεση δεν είναι μεμονωμένο επεισόδιο. Είναι ο νέος κρίκος σε μια αλυσίδα τριβών Αθήνας-EPPO, από τη σύγκρουση για τη θητεία των Ελλήνων εντεταλμένων εισαγγελέων (To Brief) μέχρι το άρθρο 86 και την κοινοβουλευτική διαχείριση που κράτησε τον ΟΠΕΚΕΠΕ μακριά από προανακριτική. Κάθε φορά που η ευρωπαϊκή αρχή πιέζει για ουσία, η ελληνική απάντηση μεταφέρει τη μάχη στη διαδικασία (EPPO). Αυτή τη φορά το επίδικο είναι πιο βαρύ: αν μια εθνική διάταξη μπορεί να αδειάσει την αποτρεπτική λειτουργία των ευρωπαϊκών διώξεων.

Στο πολιτικό σκέλος, ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ Σωκράτης Φάμελλος, μετά τη συνάντηση με την Πανελλαδική Επιτροπή Μπλόκων, αντέστρεψε το κάδρο: ζήτησε να διωχθούν «οι υπεύθυνοι του σκανδάλου», όχι οι αγρότες των κινητοποιήσεων, και ανακοίνωσε τροπολογία που σταματά τις διώξεις τους (in.gr). Σε συνέχεια όσων είχαμε δει με τις έρευνες για βιολογικές ενισχύσεις και τις πολιτικές αιχμές στη Βουλή (To Brief), το μήνυμα είναι ότι η κρατική τιμωρία χτυπά τους αδύναμους πρώτους.

Το κρίσιμο μένει ανοιχτό: το αυτούσιο δικόγραφο της έφεσης και το πλήρες σκεπτικό της αθώωσης δεν έχουν δημοσιοποιηθεί, ούτε υπάρχει χάρτης των νόμιμων αγροτών που έχασαν δικαιώματα. Αυτό όμως που ήδη ξέρουμε αρκεί: η EPPO αρνείται να δεχτεί ότι στην Ευρώπη κλέβεις κοινοτικό χρήμα και το εξαγοράζεις πίσω. Το ερώτημα τώρα δεν είναι πόσα επέστρεψε η 32χρονη, αλλά πόσοι νέοι αγρότες δεν πήραν ποτέ τα δικαιώματα που δικαιούνταν όσο απατεώνες τα εισέπρατταν.