80 εκατ. από βιολογικά σε αρδευτικά: σύγκρουση δεοντολογίας

Ενισχύσεις 80 εκατ. ευρώ που προορίζονταν για βιολογική κτηνοτροφία και μελισσοκομία δεν θα φτάσουν στους παραγωγούς. Πάγωσαν μετά από ελέγχους και ανακατευθύνονται σε υποδομές νερού και μικρά αρδευτικά έργα (Meatplace). Η απόφαση μετέφερε το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ σε νέο έδαφος, από τις ψευδείς δηλώσεις εκτάσεων στους ίδιους τους μηχανισμούς που πιστοποιούν ποιος δικαιούται βιολογική ενίσχυση (To Brief). Και πυροδότησε σύγκρουση στην Ολομέλεια για ένα ερώτημα ακεραιότητας: εφαρμόζει η κυβέρνηση τον ίδιο κανόνα δεοντολογίας στην κορυφή και στα κατώτερα κλιμάκια;

Ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Χάρης Μαμουλάκης μίλησε για πάγωμα ενισχύσεων περίπου 300 εκατ. ευρώ στα βιολογικά και για «διαδοχικές ήττες» της Ελλάδας απέναντι στην ΕΕ στο αγροτικό πεδίο (Newshub). Κοινοβουλευτική ανακοίνωση του κόμματος χαρακτήρισε την αφαίρεση των 80 εκατ. ευρώ από τη βιολογική παραγωγή «κυνική ομολογία αποτυχίας» (Agrocapital).

Η πιστοποίηση ως πύλη του χρήματος

Εδώ βρίσκεται αυτό που κάνει τα βιολογικά διαφορετικά από τις κλασικές απάτες με δηλώσεις εκτάσεων. Ο βιοκαλλιεργητής δεν αυτοδηλώνεται. Για να θεωρηθεί επιλέξιμος πρέπει να έχει ενεργή σύμβαση με εγκεκριμένο Οργανισμό Ελέγχου και Πιστοποίησης και πιστοποιητικό συμμόρφωσης, όπως ορίζει ο ευρωπαϊκός κανονισμός για τους κανόνες βιολογικής παραγωγής (EUR-Lex, Ypaithros).

Η αλυσίδα έχει τρία χέρια: ιδιώτης πιστοποιεί, κράτος εποπτεύει, ΟΠΕΚΕΠΕ πληρώνει. Τα οικολογικά σχήματα είναι ετήσιες άμεσες πληρωμές της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (EUR-Lex), και η ενίσχυση καταβάλλεται όταν συμφωνήσουν η δήλωση του παραγωγού, το πιστοποιητικό του ιδιωτικού φορέα και οι διασταυρώσεις του μηχανισμού πληρωμών (EUR-Lex). Αν το πιστοποιητικό λειτουργεί ως τυπικό χαρτί χωρίς ουσιαστικό έλεγχο, ή αν οι βάσεις δεδομένων δεν μιλούν μεταξύ τους, το ρίσκο περνά στο δημόσιο χρήμα.

Το πόσο έχει προχωρήσει εκεί η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία θέλει προσοχή. Η επιβεβαιωμένη γραμμή της παραμένει οι ψευδείς δηλώσεις γης, όπως στην καταδίκη 57 παραγωγών για εκτάσεις στην Καστοριά την περίοδο 2019-2022 (Ethnos, ProtoThema) που έχουμε ήδη καταγράψει (To Brief). Για τα οικολογικά σχήματα, το δημόσιο ίχνος έρχεται από επώνυμη συνδικαλιστική καταγγελία της ΠΟΓΕΔΥ, που αναφέρει ότι η διαχείρισή τους μέσω ΟΠΕΚΕΠΕ από το 2023 βρίσκεται «στο μικροσκόπιο» της Εισαγγελίας (Θεσσαλική Γη). Επίσημο έγγραφο που να κατονομάζει συγκεκριμένο πιστοποιητή, όπως τη Bio Hellas ή τη Bio Terra Cert, δεν έχει δημοσιοποιηθεί.

Ένας κανόνας για τον υφυπουργό, άλλος για την κορυφή

Η πολιτική ασυμμετρία είναι σαφής. Σύμφωνα με δημοσιεύματα του Documento, ο υφυπουργός Γιάννης Ανδριανός απεντάχθηκε οικειοθελώς το 2024 από προγράμματα της Bio Terra Cert επικαλούμενος λόγους δεοντολογίας, ενώ ο Κυριάκος Μητσοτάκης φέρεται να παραμένει πιστοποιημένος βιολογικός καλλιεργητής μέσω της Bio Hellas. Η χρονοσειρά δεν έχει τεκμηριωθεί με δημόσιο έγγραφο, όμως η αντιπολίτευση την αξιοποιεί για να πει ότι ο πρωθυπουργός «αδειάζεται» από τον ίδιο του τον υφυπουργό.

Το επιχείρημα δεν είναι ποινικό, είναι θεσμικό. Αν η απλή εμφάνιση σύγκρουσης συμφέροντος αρκεί για να αποσυρθεί ένας υφυπουργός, τότε ο ίδιος κανόνας βαραίνει περισσότερο στην κορυφή της εκτελεστικής εξουσίας. Η ισχυρότερη κυβερνητική απάντηση είναι μια διάκριση: νόμιμη και δηλωμένη ιδιότητα δεν ισοδυναμεί με παρανομία χωρίς συγκεκριμένη πράξη, παρέμβαση, πληρωμή ή ειδική μεταχείριση.

Για τον συνεπή αγρότη που περιμένει την ενίσχυσή του, η ουσία είναι πιο πεζή. Κάθε φορά που ερευνάται ένας κρίκος πιστοποίησης, ο μηχανισμός γίνεται πιο αργός και πιο καχύποπτος: παγώματα φακέλων, πρόσθετα δικαιολογητικά, αυστηρότεροι έλεγχοι, και τελικά ο κίνδυνος νέων δημοσιονομικών διορθώσεων από τις Βρυξέλλες που πληρώνει ο φορολογούμενος. Πληρώνει πρώτος ο νόμιμος παραγωγός, οριζόντια, για κενά διαφάνειας που άνοιξαν στην κορυφή. Και το πλήρες ίχνος που θα έδειχνε ποια πιστοποίηση αντιστοιχεί σε ποια δήλωση και σε ποια πληρωμή παραμένει εκτός τραπεζιού, όσο η υπόθεση μένει στη ρητορική της Βουλής αντί να φτάσει στα πρωτογενή έγγραφα.