Δίκη Τεμπών: Αίτημα υπεράσπισης για προδικαστικό ερώτημα στο ΔΕΕ

Στη δίκη για τα Τέμπη στη Λάρισα, τη βαρύτερη ποινική διαδικασία της μεταμνημονιακής Ελλάδας, οι συνήγοροι κατηγορουμένων άνοιξαν νέο μέτωπο. Ζητούν ένα προδικαστικό ερώτημα προς το Δικαστήριο της ΕΕ (ΔΕΕ, το ανώτατο δικαστήριο της Ένωσης), υποστηρίζοντας ότι ο τρόπος με τον οποίο δικάζονται οι 36 κατηγορούμενοι για τους 57 νεκρούς της σύγκρουσης του 2023 πάσχει (cnn.gr). Η κίνηση, αν περάσει, μπορεί να παγώσει την ουσιαστική πρόοδο της δίκης για μήνες.

Για να ζυγίσει κανείς την κίνηση, πρέπει πρώτα να δει το σπάσιμο της υπόθεσης. Η κύρια δίκη στη Λάρισα κρίνει τις ποινικές ευθύνες για τη σύγκρουση. Η Σύμβαση 717, το ημιτελές έργο σηματοδότησης και τηλεδιοίκησης που, αν είχε ολοκληρωθεί, ίσως είχε αποτρέψει την τραγωδία, ερευνάται χωριστά από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO), επειδή αφορά κοινοτικά κονδύλια. Ήδη στις 9 Ιουνίου, μια συναφής ελληνική δίκη γύρω από την 717 αναβλήθηκε επ' αόριστον ώσπου να ολοκληρωθεί το ευρωπαϊκό σκέλος (To Brief).

Αυτός ο διαχωρισμός έχει δύο πρόσωπα. Θεσμικά μπορεί να είναι αναγκαίος: η EPPO έχει ειδική αρμοδιότητα για αδικήματα που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της ΕΕ, οπότε μια συγχρηματοδοτούμενη σύμβαση ακολουθεί εύλογα δική της διαδρομή (eur-lex). Δικονομικά, όμως, η πλήρης αποκοπή της 717 από τη Λάρισα μπορεί να τεμαχίσει την αιτιώδη αλυσίδα. Άλλο η οικονομική διαχείριση του έργου, αλλά τα ίδια πραγματικά στοιχεία εξηγούν γιατί το σύστημα ασφαλείας έφτασε χωρίς δικλείδες στη νύχτα της σύγκρουσης. Ακριβώς αυτή τη διπλή ανάγνωση αξιοποιεί η υπεράσπιση, ζητώντας συσχέτιση των δύο υποθέσεων, όχι αποδεδειγμένα πλήρη ενοποίηση των φακέλων (LiFO).

Εδώ χρειάζεται μια διευκρίνιση που ανατρέπει την πρώτη εντύπωση. Το προδικαστικό ερώτημα δεν είναι ένδικο μέσο της υπεράσπισης, ούτε τρόπος να ξαναδικαστεί η υπόθεση στο Λουξεμβούργο. Βάσει του άρθρου 267 της Συνθήκης, το ερώτημα το στέλνει το ίδιο το ελληνικό δικαστήριο, και μόνο αν κρίνει ότι η ερμηνεία ενός κανόνα της ΕΕ είναι αναγκαία για να αποφασίσει (eur-lex). Το απλό αίτημα της υπεράσπισης δεν αναστέλλει τίποτα. Επιβράδυνση υπάρχει μόνο αν το δικαστήριο πειστεί και παραπέμψει το ζήτημα (eur-lex). Άρα το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι τι θέλει η υπεράσπιση, αλλά αν η έδρα θα δει στη 717 γνήσιο ζήτημα ενωσιακού δικαίου ή στρατηγική διεύρυνσης και καθυστέρησης. Το ισχυρότερο αντεπιχείρημα είναι ότι το αίτημα ντύνει ως «ευρωπαϊκό» κάτι που παραμένει εθνική ποινική κρίση: αιτιώδης σύνδεσμος, δόλος ή αμέλεια, εύρος κατηγορητηρίου (fra.europa.eu).

Το στενό κάδρο και ποιον βολεύει

Το επιχείρημα της υπεράσπισης δεν στέκει σε κενό. Πατά πάνω σε μια υπαρκτή δικονομική ασυμμετρία: το Ελληνικό Δημόσιο έγινε δεκτό ως υποστηρικτής της κατηγορίας, αλλά στρέφεται μόνο κατά 4 από τους 36, των τριών σταθμαρχών και του τότε προϊσταμένου Επιθεώρησης Λάρισας (To Brief). Οι Δικηγορικοί Σύλλογοι και το σωματείο μηχανοδηγών, φορείς που θα πίεζαν προς ευρύτερη ανάγνωση της ευθύνης, έμειναν εκτός (To Brief). Το κράτος, δηλαδή, είναι μέσα στη δίκη, αλλά με στόχαστρο στους τελευταίους κρίκους της βάρδιας.

Πάνω σε αυτό το έδαφος, η υπεράσπιση απορρίπτει τον ενδεχόμενο δόλο και ζητά να μείνει η υπόθεση στην ήδη παραπεμφθείσα κατηγορία της αμέλειας, όχι σε νέο πεδίο πράξεων για τις οποίες οι κατηγορούμενοι δεν απολογήθηκαν (dimokratia.gr). Απέναντι, συγγενείς και τραυματίες πιέζουν προς αναβάθμιση κατηγοριών, κλήση της αλληλογραφίας υπουργείου, ΟΣΕ, ΕΡΓΟΣΕ, ΡΑΣ και Hellenic Train για τη 717 (Zougla). Η εκδοχή του «ανθρώπινου λάθους» περιορίζει την πίεση προς τα διοικητικά και πολιτικά επίπεδα. Η εκδοχή της συστημικής αλυσίδας την κρατά ανοιχτή.

Το πιο κρίσιμο, όμως, μένει στη διαδικασία. Η εισαγγελέας εισηγήθηκε να απορριφθούν εδώ και τώρα η συμπληρωματική ανάκριση, η ακύρωση του κλητηρίου και η απόσυρση της υπόθεσης με το άρθρο 324 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας (SKAI). Όποιος θέλει να δει τη 717 να μπαίνει στην αίθουσα, πρέπει να πείσει την ίδια έδρα που καλείται να κλείσει την πόρτα σε νέο αποδεικτικό υλικό. Το ερώτημα δεν είναι πια αν οι σταθμάρχες έκαναν λάθος, αλλά αν η Λάρισα θα δικάσει το βράδυ της σύγκρουσης ή το σύστημα που το επέτρεψε.