23 δισ. για την ανάπτυξη: μια γέφυρα μικρότερη από όσο ακούγεται

Η κυβέρνηση παρουσίασε πρόγραμμα δημόσιων επενδύσεων 23 δισ. ευρώ για το 2026-2030. Τα πραγματικά νέα έργα είναι μόλις 17 δισ., και το σχέδιο, αν και αποτρέπει τον επενδυτικό γκρεμό του 2027, παραμένει μικρότερο από το Ταμείο Ανάκαμψης και βαρύτερο για τον εθνικό προϋπολογισμό.

Στις 21 Ιουλίου 2026, στο Ωδείο Αθηνών, η κυβέρνηση παρουσίασε ένα νέο πενταετές εργαλείο δημόσιων επενδύσεων, το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης (ΕΠΑ) 2026-2030, με «23 δισ. ευρώ από εθνικούς πόρους» (ProtoThema, Newsit). Ο Κυριάκος Μητσοτάκης το ονόμασε «επιστέγασμα επιτυχημένης οικονομικής πολιτικής» (News247). Το ΕΠΑ είναι, με απλά λόγια, ο μηχανισμός με τον οποίο το κράτος επιλέγει και χρηματοδοτεί έργα όταν δεν τα πληρώνει ευρωπαϊκό ταμείο. Και ακριβώς επειδή έρχεται την ώρα που η χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης ολοκληρώνει τον κύκλο της, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν ακούγεται μεγάλο, αλλά αν φτάνει.

Ας ξεφουσκώσουμε πρώτα τον τίτλο. Από τα 23 δισ., τα «λίγο περισσότερα από 17 δισ.» αφορούν νέα έργα της περιόδου, ενώ σχεδόν 6 δισ. πηγαίνουν να κλείσουν έργα της προηγούμενης πενταετίας (aftodioikisi.gr). Αν μοιράσεις μηχανικά το σύνολο σε πέντε χρόνια, βγαίνουν 4,6 δισ. τον χρόνο. Στην πράξη όμως η φρέσκια ετήσια ώθηση είναι μικρότερη: οι εθνικοί πόροι που παρουσιάστηκαν ξεκινούν από 3,3 δισ. το 2026 και φτάνουν τα 4,2 δισ. το 2030 (News247).

Βάλε το δίπλα σε αυτό που φεύγει. Το ελληνικό Ταμείο Ανάκαμψης ήταν περίπου 36 δισ. σε επιχορηγήσεις και δάνεια, και η Κομισιόν το αντιμετωπίζει ακόμη ως τον βασικό μοχλό επενδύσεων όσο τρέχουν οι εκταμιεύσεις (European Commission). Το ΔΝΤ, εξάλλου, μετρά ένα επενδυτικό κενό γύρω στο 4% του ΑΕΠ (IMF). Το ΕΠΑ, λοιπόν, μπορεί να αποτρέψει το απότομο σταμάτημα των δημόσιων έργων το 2027, τον κίνδυνο δηλαδή που είχαμε ήδη επισημάνει (To Brief). Δεν είναι όμως ισοδύναμη αντικατάσταση του RRF, ούτε αρκεί μόνο του για να κλείσει το κενό.

Το δημοσιονομικό τρίλημμα

Εδώ κρύβεται το πιο τεχνικό αλλά και το πιο κρίσιμο σημείο. Οι νέοι ευρωπαϊκοί κανόνες δεν παρακολουθούν πια κυρίως το έλλειμμα, αλλά τις «καθαρές δαπάνες»: τις δαπάνες που ελέγχει πραγματικά η κυβέρνηση, αφού αφαιρεθούν οι τόκοι, τα έκτακτα μέτρα και όσα καλύπτονται από ευρωπαϊκά έσοδα (EUR-Lex). Όσο ένα έργο το πλήρωνε το RRF, δεν βάραινε αυτόν τον δείκτη. Μόλις το ίδιο έργο συνεχιστεί με καθαρά εθνικά χρήματα μέσω του ΕΠΑ, αρχίζει να μετρά κανονικά.

Αυτό αλλάζει το νόημα της λέξης «γέφυρα». Πολιτικά, το ΕΠΑ είναι η επόμενη μέρα του Ταμείου Ανάκαμψης. Λογιστικά, μετατρέπει μέρος της επενδυτικής συνέχειας σε βαρύτερη εθνική υποχρέωση. Έτσι στήνεται ένα τρίλημμα για την περίοδο 2027-2030: υψηλές δημόσιες επενδύσεις, φοροελαφρύνσεις και ισχυρά πρωτογενή πλεονάσματα, την οποία απαιτεί η δέσμευση για περαιτέρω μείωση του χρέους, δύσκολα χωρούν και τα τρία μαζί. Και το κάνουν σε ένα δημοσιονομικό περιβάλλον που η Κομισιόν περιγράφει ήδη ως πιο σφιχτό, με τον διαθέσιμο χώρο να στενεύει (Economic Brief 091). Κάτι πρέπει να υποχωρήσει: λιγότερες φοροελαφρύνσεις, περικοπές αλλού, πιο αργή υλοποίηση ή μικρότερο δημοσιονομικό μαξιλάρι.

Ποιος παίρνει τα έργα

Η κατανομή δείχνει σε ποιους απευθύνεται το πρόγραμμα. Η υλοποίηση περνά από 20 τομεακά, 13 περιφερειακά και 4 ειδικά προγράμματα, με τα τομεακά να παίρνουν 9,318 δισ., τα περιφερειακά 2,540 δισ. και τα ειδικά 1,670 δισ. (aftodioikisi.gr). Προτεραιότητα έχουν υποδομές, πολιτική προστασία, ψηφιακός μετασχηματισμός, πράσινη μετάβαση και ανταγωνιστικότητα (Newsit). Έργα, δηλαδή, μεγάλης κλίμακας, που απαιτούν ώριμες μελέτες, τεχνική επάρκεια και αντοχή σε καθυστερήσεις πληρωμών.

Αυτό ορίζει και τους νικητές: μεγάλοι ανάδοχοι κατασκευών, εταιρείες τεχνολογίας, ενεργειακοί όμιλοι και οι διοικητικά ισχυρότερες περιφέρειες. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις μπαίνουν κυρίως ως υπεργολάβοι, χωρίς την ίδια διαπραγματευτική ισχύ. Εργαζόμενοι και νοικοκυριά ωφελούνται μόνο έμμεσα, κι εφόσον τα έργα μειώσουν πράγματι κόστη ή βελτιώσουν υπηρεσίες. Η ίδια η Τράπεζα της Ελλάδος έχει ήδη επισημάνει την απόσταση ανάμεσα στα ποσά που εισπράττει το κράτος και σε όσα φτάνουν στους τελικούς δικαιούχους (Bank of Greece). Πόσο μεγάλη γίνεται αυτή η απόσταση φάνηκε πρόσφατα στα «σπιτάκια ανακύκλωσης», όπου μηχανήματα με τιμή αγοράς κάτω από 60.000 ευρώ χρεώθηκαν στο δημόσιο έως και 370.000 το κομμάτι (To Brief).

Το ΕΠΑ, λοιπόν, είναι πραγματικά γέφυρα, αλλά στενότερη απ' όσο δείχνει ο τίτλος: μικρότερη από το RRF, βαρύτερη στους εθνικούς λογαριασμούς και στημένη πρώτα για όσους έχουν ήδη κλίμακα και πρόσβαση στο κράτος. Αν σε πέντε χρόνια οι δείκτες βελτιωθούν αλλά η καθημερινότητα παραμείνει εξίσου ακριβή, η πραγματική απάντηση δεν θα κρύβεται στα 23 δισ. του τίτλου, αλλά στο ποιοι υπέγραψαν τις συμβάσεις.