Κομισιόν: φρένο στην ελληνική ανάπτυξη το 2027 μετά το Ταμείο Ανάκαμψης

Η ελληνική οικονομία τρέχει φέτος πάνω από την υπόλοιπη ευρωζώνη κυρίως χάρη σε μια τεράστια ένεση ευρωπαϊκού χρήματος (το Ταμείο Ανάκαμψης, ή RRF) που κλείνει τον κύκλο του μέσα στο 2026. Ένα νέο κείμενο των υπηρεσιών της Κομισιόν, το Economic Brief 091 της Γενικής Διεύθυνσης Οικονομικών, δημοσιευμένο στις 8 Ιουλίου 2026, βάζει το δάχτυλο στην πληγή: η μεγάλη δημοσιονομική ώθηση του 2026 στρέφεται προς την ουδετερότητα το 2027, όταν το ευρωπαϊκό χρήμα σταματά (DG ECFIN). Για την Ελλάδα, τα ελληνικά μέσα αποδίδουν τη φετινή ώθηση σε περίπου 2,75% του ΑΕΠ, ένα από τα υψηλότερα ποσοστά στην ευρωζώνη.

Πριν όμως πιστέψουμε ότι η οικονομία «μπήκε σε τροχιά», υπάρχει ένας αριθμός που τα εξηγεί σχεδόν όλα. Μέχρι τον Ιανουάριο 2026, από τα 23,4 δισ. ευρώ που είχε ήδη λάβει η χώρα από το Ταμείο, μόλις 5,4 δισ. είχαν φτάσει στους τελικούς δικαιούχους, δηλαδή στην πραγματική οικονομία (Τράπεζα της Ελλάδος). Ένα μεγάλο μέρος της φετινής ανάπτυξης, λοιπόν, δεν αντανακλά νέα παραγωγική ικανότητα, αλλά τη λογιστική συσσώρευση δαπανών που πρέπει να «κλειδώσουν» πριν λήξει το πρόγραμμα. Το ΑΕΠ φουσκώνει φέτος επειδή όλα στριμώχνονται σε ένα χρόνο, όχι επειδή η οικονομία άλλαξε δομικά.

Γιατί όλα στριμώχνονται φέτος

Το Ταμείο δεν τελειώνει σε μία ημερομηνία, αλλά σε τρία διαδοχικά κατώφλια, και αυτό εξηγεί τη συμπίεση. Έως τις 31 Αυγούστου 2026 πρέπει να έχουν εκπληρωθεί τα ορόσημα και οι στόχοι των έργων, έως τις 30 Σεπτεμβρίου να υποβληθούν τα τελευταία αιτήματα πληρωμής, και έως τις 31 Δεκεμβρίου να κλείσουν οι εκταμιεύσεις της Κομισιόν (Commission closure guidelines). Το RRF, σε αντίθεση με τα παλιά κοινοτικά ταμεία, δεν πληρώνει απλώς δαπάνες: πληρώνει όταν αποδειχθεί ότι επιτεύχθηκε προκαθορισμένος στόχος (RRF Regulation). Ό,τι δεν προλάβει το παράθυρο κινδυνεύει να βγει εκτός χρηματοδότησης ή να ζητήσει εθνικό χρήμα αργότερα.

Η πίεση είναι πραγματική επειδή το υπόλοιπο είναι μεγάλο. Η Ελλάδα έχει διοχετεύσει περίπου 24,6 δισ. ευρώ, το 68,5% του φακέλου, αφήνοντας πάνω από 11 δισ. να κλειδώσουν στην τελική ευθεία. Ο αρμόδιος υφυπουργός Νίκος Παπαθανάσης μιλά πλέον για «9η και τελική αίτηση πληρωμής» για τις επιχορηγήσεις, με παρακολούθηση ανά υπουργείο (Parapolitika). Στο δανειακό σκέλος, οι υπογεγραμμένες συμβάσεις έφτασαν τα 13,2 δισ. ευρώ στο τέλος Μαΐου, με πάνω από 200 ορόσημα ολοκληρωμένα (Τράπεζα της Ελλάδος). Το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει χρήμα, αλλά αν οι συμβάσεις γίνονται εγκαίρως ώριμα έργα.

Το δίλημμα του 2027

Αυτή η συμπίεση συνδέεται άμεσα με έναν κανόνα που κάνει το 2027 δύσκολο: τις «καθαρές δαπάνες» (ένας δείκτης των νέων ευρωπαϊκών κανόνων που αφαιρεί τόκους, έκτακτα μέτρα και δαπάνες που καλύπτονται από κονδύλια ΕΕ). Όσο μια επένδυση πληρώνεται από το RRF, δεν βαραίνει τον εθνικό λογαριασμό. Αν συνεχιστεί με εθνικό χρήμα το 2027, μπαίνει κατευθείαν στον κανόνα (EUR-Lex 2024/1263). Η κυβέρνηση θα βρεθεί μπροστά σε τρεις δρόμους, κανένας ανώδυνος: περικοπές αλλού, περισσότερα έσοδα (ρητά με φόρους ή σιωπηλά μέσω πληθωρισμού), ή χαμηλότερο πλεόνασμα και πιο αργή μείωση χρέους. Το ΔΝΤ θυμίζει ότι το επενδυτικό κενό της χώρας παραμένει γύρω στο 4% του ΑΕΠ (IMF). Η Κομισιόν προβλέπει ανάπτυξη 1,8% το 2026 και 1,6% το 2027 καθώς το Ταμείο υποχωρεί (Commission forecast).

Υπάρχει και ο αντίλογος, και είναι σοβαρός. Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας υποστηρίζει ότι το τυπικό τέλος του RRF δεν σημαίνει «γκρεμό επενδύσεων», επειδή οι εκταμιεύσεις των δανείων προς τελικούς δικαιούχους μπορούν να συνεχιστούν έως το 2029, ενώ κάθε 1 ευρώ δανείου του Ταμείου τραβά περίπου 1,25 ευρώ τραπεζικής και ιδιωτικής χρηματοδότησης (Υπουργείο Οικονομικών). Το κρίσιμο, όμως, δεν αλλάζει: η ομαλή μετάβαση προϋποθέτει ότι ιδιωτικά κεφάλαια θα πάρουν άμεσα τη σκυτάλη, κάτι που η ίδια η αργή αλυσίδα εκταμιεύσεων δεν εγγυάται. Οι μεγάλοι, ώριμοι ανάδοχοι σε κατασκευές, ενέργεια και ψηφιακά κερδίζουν πρώτοι φέτος· οι μικρομεσαίες και τα νοικοκυριά ωφελούνται μόνο έμμεσα, και μόνο αν τα έργα ρίξουν πραγματικά κόστη (OECD).

Η Τράπεζα της Ελλάδος έχει ήδη προειδοποιήσει ότι η ανάπτυξη πάνω από την ευρωζώνη συνυπάρχει με χαμηλή αγοραστική δύναμη και ανάγκη να διατηρηθεί η δυναμική μετά το Ταμείο (To Brief). Το πραγματικό τεστ, λοιπόν, δεν είναι αν η Ελλάδα ξόδεψε γρήγορα τα λεφτά. Είναι αν το 2026 αφήνει πίσω του μηχανές παραγωγής ή απλώς λογαριασμούς λειτουργίας, μια κατασκευαστική έξαρση που σβήνει και το ξερό δίλημμα του 2027: περικοπές, φόροι ή δημοσιονομικός εκτροχιασμός.