Η ζήτηση πετρελαίου πέφτει, τα καύσιμα όμως δεν φθηναίνουν

Η ζήτηση πετρελαίου πέφτει φέτος κατά 2,5 εκατ. βαρέλια την ημέρα, αλλά τα καύσιμα δεν γίνονται καθόλου φθηνότερα. Το ανακοίνωσε σήμερα ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA), το όργανο των μεγάλων χωρών-καταναλωτών που παρακολουθεί την παγκόσμια αγορά. Ο λόγος είναι ο πόλεμος ΗΠΑ-Ιράν γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, το πέρασμα στην είσοδο του Περσικού Κόλπου απ' όπου περνούσε πριν τον πόλεμο περίπου ένα στα πέντε βαρέλια του πλανήτη· κρατά εδώ και μήνες το αργό κοντά στα 100 δολάρια (To Brief). Η βουτιά της ζήτησης δεν ρίχνει τις τιμές, διότι δεν είναι ανακούφιση: είναι καταστροφή.

Οι οικονομολόγοι τη λένε «καταστροφή ζήτησης»: η κατανάλωση δεν πέφτει επειδή κάποιος διάλεξε να καταναλώσει λιγότερο, αλλά επειδή δεν βρίσκει καύσιμο ή δεν μπορεί πια να το πληρώσει. Το κρίσιμο είναι ότι η προσφορά πέφτει ακόμη πιο γρήγορα από τη ζήτηση: ο IEA προβλέπει φέτος παραγωγή μειωμένη κατά 5,7 εκατ. βαρέλια την ημέρα, πάνω από διπλάσια απώλεια από εκείνη της κατανάλωσης (IEA). Με τη ζήτηση γύρω στα 102,5 εκατ. και την προσφορά στα 100,7 εκατ. βαρέλια, μένει ένα ενδεικτικό κενό περίπου 1,8 εκατ. βαρελιών κάθε μέρα (Argus).

Αυτό το κενό το καλύπτουν τα αποθέματα, πετρέλαιο ήδη αντλημένο σε δεξαμενές και πλοία. Από την αρχή του πολέμου, στα τέλη Φεβρουαρίου, τα παγκόσμια αποθέματα έχουν αδειάσει κατά 507 εκατ. βαρέλια, μόνο τον Αύγουστο κατά 95 εκατ. (IEA). Είναι το περιθώριο ασφαλείας που μικραίνει κάθε μήνα. Και το δυσκολότερο κομμάτι δεν είναι το αργό, αλλά το έτοιμο καύσιμο: οι εξαγωγές ντίζελ των χωρών του Κόλπου έπεσαν τον Αύγουστο στα 390.000 βαρέλια την ημέρα, μόλις πάνω από το ένα τέταρτο των προπολεμικών επιπέδων (IEA). Περισσότερο αργό σε άλλη άκρη του κόσμου δεν γίνεται αυτομάτως ντίζελ στο σωστό λιμάνι τη σωστή στιγμή.

Πώς μοιάζει αυτή η καταστροφή στην πράξη; Στην Ινδία, ο υπουργός Πετρελαίου Χαρντίπ Σινγκ Πούρι περιόρισε στις 12 Μαρτίου τη διάθεση υγραερίου για επαγγελματική χρήση στο 20% της κανονικής, δίνοντας προτεραιότητα στα νοικοκυριά (Down to Earth). Το αποτέλεσμα το κατέγραψε ο Guardian: σχεδόν 450 από τις 670 κεραμικές μονάδες της Μόρμπι έκλεισαν και περίπου το ένα πέμπτο των εστιατορίων της Βομβάης ήταν κλειστά ή λειτουργούσαν με περιορισμούς (Guardian). Το όριο ανέβηκε αργότερα στο 70%, αλλά η εικόνα έμεινε: όταν λείπει το καύσιμο, σβήνουν πρώτα οι μηχανές. Στην άλλη πλευρά, κάποιος κερδίζει: τα προσαρμοσμένα λειτουργικά κέρδη της HELLENiQ Energy, πριν από τόκους, φόρους και αποσβέσεις, αυξήθηκαν κατά 95% στο δεύτερο τρίμηνο, καθώς το σπάνιο ντίζελ πωλείται ακριβότερα (HELLENiQ Energy).

Στην Ελλάδα το σοκ φτάνει προς το παρόν με έναν μόνο τρόπο: την τιμή. Το ντίζελ κίνησης έφτασε στις 10 και 11 Σεπτεμβρίου τα 2,063 ευρώ το λίτρο, από 2,02 στην αρχή του μήνα, δηλαδή 2,35 ευρώ παραπάνω σε κάθε γέμισμα 50 λίτρων (in.gr). Δεν υπάρχει, πάντως, τεκμηριωμένη γενικευμένη έλλειψη στα ελληνικά πρατήρια· οι πωλήσεις πετρελαίου κίνησης στο πρώτο εξάμηνο ήταν σχεδόν αμετάβλητες (iefimerida). Εδώ πληρώνουμε ακριβότερα· δεν μένουμε ακόμη χωρίς.

Οι κεντρικές τράπεζες μπορούν να φρενάρουν τη διάχυση του πληθωρισμού, δεν παράγουν όμως ούτε ένα βαρέλι ντίζελ. Η ΕΚΤ είχε ανεβάσει ήδη, στις 10 Σεπτεμβρίου, το επιτόκιο καταθέσεων στο 2,5%, επικαλούμενη τις πιέσεις από την ενεργειακή κρίση (ΕΚΤ, To Brief). Δεν συμφωνούν όλοι για το βάθος της πληγής: ο OPEC, ο οργανισμός των πετρελαιοπαραγωγών χωρών, βλέπει ακόμη τη ζήτηση να ανεβαίνει φέτος κατά 380.000 βαρέλια (OilPrice, Argus). Είναι ωστόσο ήδη η πέμπτη συνεχόμενη φορά που κόβει την πρόβλεψή του, από αύξηση 1,38 εκατ. βαρελιών τον Φεβρουάριο· τρέχει κι αυτός προς τα κάτω, απλώς πιο αργά από τον IEA.

Το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι η ταχύτητα. Πριν από έναν μήνα, τον Αύγουστο, ο IEA περίμενε πτώση ζήτησης 1,56 εκατ. βαρελιών (IEA, Αύγουστος)· μέσα σε τέσσερις εβδομάδες η πρόβλεψη χειροτέρεψε κατά άλλα 940.000. Όσο οι ροές από τον Ορμούζ μένουν γύρω στο ένα τρίτο του προπολεμικού τους επιπέδου και ο IEA μεταθέτει πλέον την πλήρη ανάκαμψη της προσφοράς στο 2027 (IEA, Σεπτέμβριος), η πτώση της ζήτησης δεν είναι σημάδι ότι η κρίση κοπάζει. Είναι το μέτρο του πόσο γρήγορα η αγορά καίει το περιθώριό της.