Υπό ισραηλινή κράτηση 19 Έλληνες του στολίσκου

Δεκαεννέα Έλληνες πολίτες βρίσκονται από χθες σε ισραηλινή κράτηση μετά την αναχαίτιση του στολίσκου Global Sumud Flotilla σε διεθνή ύδατα δυτικά της Κύπρου. Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών έχει ενεργοποιήσει την προξενική προστασία και δρομολογεί επαναπατρισμό μέσω του λιμανιού του Ασντόντ, χωρίς ακόμη οριστική επίσημη λίστα ονομάτων.

Ο στολίσκος είχε αποπλεύσει στις 14 Μαΐου από το Μαρμαρίς με 54 σκάφη, εκατοντάδες ακτιβιστές από δεκάδες χώρες και φορτίο συμβολικής ανθρωπιστικής βοήθειας προς τη Γάζα. Επρόκειτο για τη δεύτερη απόπειρα της ίδιας πρωτοβουλίας μέσα σε λίγες εβδομάδες, μετά την αναχαίτιση πάνω από 20 σκαφών κοντά στην Κρήτη στις 30 Απριλίου, οπότε η Ελλάδα είχε υποδεχθεί 176 επιβαίνοντες σε λιμάνι του Λασιθίου (ΥΠΕΞ). Η νέα αναχαίτιση ξεκίνησε το βράδυ της 18ης Μαΐου: σύμφωνα με κυπριακό κέντρο έρευνας-διάσωσης, τα σκάφη σταμάτησαν σε απόσταση περίπου 167 χιλιομέτρων από την Κύπρο, εκτός οποιωνδήποτε χωρικών υδάτων (AP via AJC). Έως το βράδυ είχαν σταματήσει τουλάχιστον 31 σκάφη· την επόμενη μέρα ισραηλινές και διεθνείς πηγές μιλούσαν για 428 έως 430 μεταφερθέντες προς το ισραηλινό έδαφος (Xinhua, Times of Israel). Από την προηγούμενη φάση του στολίσκου, η ίδια η Αθήνα είχε ήδη βρεθεί σε διπλό ρόλο: φιλοξενούσας χώρας τη μία εβδομάδα, χώρας με δικούς της πολίτες υπό ισραηλινή κράτηση την επόμενη (To Brief).

Τι σημαίνει «προξενική προστασία» στην πράξη

Η ελληνική γραμμή είναι ξεκάθαρη στη μορφή της, περιορισμένη στο εύρος της. Το ΥΠΕΞ έχει επιδώσει διάβημα στο Ισραήλ ζητώντας τήρηση του διεθνούς δικαίου και την ασφάλεια των Ελλήνων (ΥΠΕΞ). Η πρέσβης στο Τελ Αβίβ μεταβαίνει στο Ασντόντ, όπου οι κρατούμενοι μεταφέρονται για καταγραφή και ταυτοποίηση, με στόχο ταχύτερο επαναπατρισμό (Protothema).

Η προξενική προστασία, σύμφωνα με τη Σύμβαση της Βιέννης, σημαίνει πρόσβαση των διπλωματικών αρχών στους κρατούμενους, επικοινωνία με τις οικογένειες, νομική συνδρομή, έλεγχος συνθηκών κράτησης και διπλωματική πίεση. Δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα μπορεί να ακυρώσει μονομερώς ισραηλινή διοικητική απόφαση. Ο αριθμός των 19 Ελλήνων μεταφέρεται από ελληνικά ρεπορτάζ και από τη νομική ομάδα του στολίσκου, χωρίς ακόμη ονομαστική επιβεβαίωση από το ΥΠΕΞ (Zougla, Topontiki).

Η νομική σύγκρουση πίσω από την επιχείρηση

Το Ισραήλ παρουσιάζει την επιχείρηση ως επιβολή «νόμιμου ναυτικού αποκλεισμού» της Γάζας και χαρακτηρίζει τον στολίσκο πρόκληση παραβίασης αποκλεισμού υπέρ της Χαμάς (Jerusalem Post). Το κρίσιμο νομικό σημείο δεν είναι αν τα σκάφη βρίσκονταν σε διεθνή ύδατα: το Εγχειρίδιο του Σαν Ρέμο επιτρέπει επιβολή αποκλεισμού και εκτός χωρικών υδάτων, αρκεί να είναι δηλωμένος, αποτελεσματικός και αμερόληπτος, και να μην έχει ως σκοπό ή αποτέλεσμα τη λιμοκτονία αμάχων.

Εκεί χτυπά η αντίθετη επιχειρηματολογία. Η πρόσφατη επισκόπηση της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα (OHCHR) και έκθεση της Human Rights Watch καταγράφουν λιμοκτονία και θανάτους από εμπόδια στην ανθρωπιστική βοήθεια στη Γάζα. Όσο αυτές οι συνθήκες ισχύουν, υποστηρίζουν νομικοί κύκλοι, υπονομεύονται οι ίδιες οι προϋποθέσεις νομιμότητας του αποκλεισμού. Καταγγελίες για χρήση βίας κατά την αναχαίτιση εκφέρονται προς το παρόν από οργανωτές και δικηγόρους του στολίσκου, ενώ το Ισραήλ αρνείται ζωντανά πυρά (Reuters).

Χωρίς ευρωπαϊκή γραμμή

Σε επίπεδο ΕΕ δεν προέκυψε κοινή θέση. Η Ισπανία κάλεσε την ισραηλινή επιτετραμμένη και κατήγγειλε «παράνομη κράτηση» 31 πολιτών της σε διεθνή ύδατα (Exteriores). Η Ιταλία ζήτησε την άμεση απελευθέρωση των Ιταλών ακτιβιστών (EFE), ενώ η Τουρκία μίλησε για «πειρατεία». Οι Βρυξέλλες περιορίστηκαν σε γενική έκκληση για σεβασμό της ελευθερίας ναυσιπλοΐας, παραπέμποντας την προξενική διαχείριση στα κράτη μέλη (Europa Press).

Από εδώ και πέρα, το πρακτικό ζητούμενο για την Αθήνα είναι η ταχύτητα ταυτοποίησης στο Ασντόντ, η πρόσβαση της πρέσβης στους κρατούμενους και η οργάνωση του επαναπατρισμού. Το πολιτικό ζητούμενο είναι αν θα ακολουθήσει δημόσια θέση κατά το πρότυπο της Μαδρίτης ή θα μείνει στη χθεσινή διατύπωση περί διεθνούς δικαίου χωρίς ονοματισμό. Από τις δύο επιλογές κρίνεται και το πόσο «προστατευμένος» θεωρείται ένας Έλληνας πολίτης απέναντι σε αναχαίτιση από τρίτο κράτος σε διεθνή ύδατα.