Η ξηρασία του Δούναβη σβήνει το πυρηνικό εργοστάσιο της Ουγγαρίας

Από περίπου 2.000 μεγαβάτ σε μόλις 240. Μέσα σε λίγα εικοσιτετράωρα, ο μοναδικός πυρηνικός σταθμός της Ουγγαρίας, το Πακς που καλύπτει περίπου το μισό της εγχώριας ηλεκτροπαραγωγής, έχασε σχεδόν όλη την ισχύ του. Δεν πρόκειται όμως για πυρηνικό ατύχημα. Είναι ελεγχόμενος, προληπτικός περιορισμός, επειδή ο Δούναβης έπεσε τόσο χαμηλά που δεν αφήνει το εργοστάσιο να δουλέψει.

Η ίδια ξηρασία που ρίχνει τη στάθμη σε Δούναβη και Ρήνο πιέζει εδώ και μέρες ναυσιπλοΐα, τιμές ρεύματος και πυρηνική παραγωγή σε Ουγγαρία και Ρουμανία (To Brief). Τώρα η κάθοδος έφτασε στο όριο. Μέχρι τις 2 Αυγούστου, τρεις από τις τέσσερις μονάδες του Πακς είχαν τεθεί εκτός και μόνο η μισή μιας τελευταίας κρατούσε τον σταθμό στα 240 MW, με τη στάθμη στο Πακς να αγγίζει τα -134 εκατοστά, ακριβώς το κρίσιμο όριο (Portfolio). Το αρνητικό νούμερο δεν σημαίνει ότι «στέρεψε» ο ποταμός. Σημαίνει ότι η επιφάνεια του νερού βρίσκεται 1,34 μέτρα κάτω από το μηδέν της τοπικής υδρομετρικής κλίμακας, ενός συμβατικού σημείου αναφοράς.

Γιατί ένα χαμηλό ποτάμι σβήνει έναν αντιδραστήρα

Εδώ κρύβεται η παρεξήγηση που αξίζει να λυθεί. Ο Δούναβης δεν είναι το «νερό του πυρήνα». Στο Πακς το ποτάμιο νερό αντλείται για το εξωτερικό, θερμικό σκέλος του σταθμού. Βοηθά να υγροποιηθεί ο ατμός αφού περάσει από την τουρμπίνα, και επιστρέφει θερμότερο πίσω στο ποτάμι (World Nuclear News). Όταν η στάθμη πέσει πολύ, οι αντλίες αναρρόφησης βρίσκονται πια ψηλότερα από το νερό και δεν μπορούν να το τραβήξουν σωστά. Το φρένο μπαίνει πολύ πριν τεθεί ζήτημα ασφάλειας.

Σκεφτείτε το σαν ψυγείο αυτοκινήτου. Όσο ο κινητήρας δουλεύει με φόρτο, πρέπει να διώχνει τεράστια θερμότητα και θέλει συνεχή ροή. Αν τον κατεβάσεις ελεγχόμενα, η θερμότητα που απομένει είναι ελάχιστη, και η ψύξη γίνεται εύκολη υπόθεση. Η κρατική MVM δίνει το μέγεθος της πτώσης. Σε πλήρη παραγωγή, ο σταθμός θέλει περίπου 100 κυβικά μέτρα νερού το δευτερόλεπτο, δηλαδή γύρω στα 6.000 κυβικά κάθε λεπτό. Με τις μονάδες σβηστές, χρειάζεται μόλις 5 κυβικά το λεπτό για να μένουν ψυχρές, με εφεδρικές αντλίες διαθέσιμες (CEEnergyNews). Χίλιες φορές λιγότερο νερό. Ο αντιδραστήρας δεν «ξεφεύγει», απλώς σταματά να παράγει ρεύμα.

Αυτό επιβεβαιώνει και η ουγγρική πυρηνική ρυθμιστική αρχή, η OAH. Οι παύσεις έγιναν βάσει λειτουργικών απαιτήσεων, χωρίς αρνητική επίπτωση στην πυρηνική ασφάλεια ή στο περιβάλλον (Watchers, Xinhua).

Πού πονάει πραγματικά

Το κόστος δεν μένει στο εργοστάσιο, περνά στο δίκτυο. Καθώς πλησίαζε η πλήρης παύση, η ουγγρική χονδρική τιμή για την επόμενη εβδομάδα εκτοξεύτηκε στα 250-263 ευρώ/MWh από 217,90 μία μέρα πριν, σύμφωνα με εξειδικευμένο μέσο της αγοράς (Argus Media).

Το πραγματικά σφιχτό σημείο είναι το βράδυ, στις 17:00 με 22:00. Με τον ήλιο να χάνεται και τα φωτοβολταϊκά να σβήνουν, οι εισαγωγές ρεύματος κινούνταν προς τα 4 GW, κοντά ή και πάνω από τη διασυνοριακή ικανότητα των 3,6 με 3,8 GW (MTI). Δεν είναι blackout. Είναι ένα ακριβό, τεντωμένο σύστημα, με σχέδιο περικοπών σε βιομηχανία και δημόσιες δομές, που εξαιρεί νοσοκομεία και βασικές υπηρεσίες (Euronews).

Το επεισόδιο δεν είναι μόνο ουγγρικό. Στα τέλη Ιουλίου, περίπου 7 GW πυρηνικής ισχύος σε Γαλλία, Ουγγαρία και Ρουμανία ήταν εκτός λόγω ζέστης και χαμηλών ροών, περίπου το 10% της εγκατεστημένης πυρηνικής ισχύος της ΕΕ (ICIS). Το σωστό συμπέρασμα δεν είναι ότι τα πυρηνικά είναι αναξιόπιστα. Η παγκόσμια διαθεσιμότητά τους έμεινε στο 83% το 2024 (World Nuclear Association). Είναι ότι οι μονάδες που ψύχονται με ποτάμι αποκτούν ένα νέο, κλιματικό όριο.

Ο πρωθυπουργός Πέτερ Μάγιαρ μιλά για πρώτη πλήρη παύση του Πακς σε 44 χρόνια, ισχυρισμό που επαναλαμβάνουν μεγάλα μέσα αλλά αποδίδεται στη δήλωσή του, όχι σε ανεξάρτητο αρχείο (AP, DW). Το κρίσιμο ερώτημα των επόμενων ημερών είναι ένα και συγκεκριμένο: αν θα μηδενιστούν και τα εναπομείναντα 240 μεγαβάτ. Ο υπουργός Ενέργειας Ίστβαν Καπιτάνι προειδοποίησε πως μπορεί να συμβεί μόλις η στάθμη κρατηθεί στο κρίσιμο όριο (Index).