Η Βρετανία αλλάζει πρωθυπουργό με τη Βουλή κλειστή

Τη Δευτέρα 20 Ιουλίου ο Άντι Μπέρναμ γίνεται πρωθυπουργός της Βρετανίας, διαδεχόμενος τον Κιρ Στάρμερ που παραιτήθηκε από την ηγεσία των Εργατικών. Είναι η δεύτερη φορά σε έναν χρόνο που η χώρα αλλάζει πρωθυπουργό χωρίς να ανοίξουν οι κάλπες, και πώς φτάσαμε ως εδώ το είχαμε δει αναλυτικά (To Brief).

Η μετάβαση ξεκινά με ένα οξύμωρο. Ο νέος ένοικος της Downing Street υπόσχεται να ξηλώσει την «κουλτούρα συγκάλυψης» του βρετανικού κράτους. Την ίδια στιγμή, θα κυβερνήσει τις πρώτες επτά εβδομάδες με τη Βουλή σε θερινές διακοπές, δηλαδή χωρίς τον πιο άμεσο έλεγχο που ασκεί πάνω του η δημοκρατία.

Σήμερα, Τετάρτη 15 Ιουλίου, ο Στάρμερ έκανε την τελευταία του εμφάνιση στα Prime Minister’s Questions, την εβδομαδιαία επερώτηση του πρωθυπουργού στη Βουλή, απέναντι στην Κέμι Μπάντενοχ. Πριν από αυτήν συγκάλεσε το τελευταίο του υπουργικό συμβούλιο, όπου υπουργοί που είχαν πιέσει για την αποχώρησή του του πρόσφεραν ένα ρολόι αποχαιρετισμού (Evening Standard). Την Παρασκευή 17 Ιουλίου ο Μπέρναμ, που κλείδωσε την ηγεσία με τη στήριξη 349 βουλευτών (Guardian), αναδεικνύεται επίσημα αρχηγός. Τη Δευτέρα ακολουθεί η κλασική συνταγματική τελετή: παραίτηση στον βασιλιά, εντολή σχηματισμού κυβέρνησης, πρώτη δήλωση στη Downing Street (BBC).

Επτά εβδομάδες χωρίς άμεση λογοδοσία

Εδώ κρύβεται το διακύβευμα. Τα Prime Minister’s Questions είναι η δημόσια ανάκριση του πρωθυπουργού από τη Βουλή, ο πιο άμεσος μηχανισμός λογοδοσίας που διαθέτει το βρετανικό σύστημα. Η Βουλή των Κοινοτήτων διακόπτει τις εργασίες της στις 16 Ιουλίου και επιστρέφει την 1η Σεπτεμβρίου (Mirror). Αν ο Μπέρναμ αναλάβει στις 20, δεν θα αντιμετωπίσει επερωτήσεις, ούτε έκτακτες ερωτήσεις, ούτε κοινοβουλευτική συζήτηση για τη νέα του ατζέντα για σχεδόν επτά εβδομάδες (UK in a Changing Europe). Οι Συντηρητικοί ζήτησαν να παραταθούν οι εργασίες ώστε να απαντήσει στη Βουλή πριν το κλείσιμο. Η πρόταση δεν πέρασε (BBC). Ένας νέος πρωθυπουργός θα παίρνει αποφάσεις, αλλά δεν θα κάθεται απέναντι στους ελεγκτές του.

Η αντίθεση γίνεται εντονότερη με το νομοθέτημα που ο Μπέρναμ έκανε σημαία του. Το Hillsborough Law, τυπικά ο νόμος περί λογοδοσίας των δημοσίων αρχών, πέρασε από τη Βουλή στις 14 Ιουλίου (GOV.UK, BBC). Θεσπίζει νομική υποχρέωση ειλικρίνειας για δημόσιους λειτουργούς, με ποινικές κυρώσεις για τις σοβαρότερες παραβιάσεις και νέο αδίκημα σοβαρής παραπλάνησης του κοινού. Προβλέπει επίσης δημόσια χρηματοδοτούμενη νομική εκπροσώπηση για συγγενείς θυμάτων σε inquests, τις δημόσιες έρευνες για τα αίτια θανάτου, ώστε το κράτος να μην αντιπαρατάσσει πια στρατιές δικηγόρων σε πενθούσες οικογένειες.

Ο νόμος έρχεται σε φορτισμένη στιγμή. Το αφήγημα της «υπεύθυνης διακυβέρνησης» που ευαγγελίστηκαν οι Εργατικοί έχει φθαρεί από την υπόθεση του διορισμού του Πίτερ Μάντελσον στην πρεσβεία της Ουάσιγκτον, και ένας νόμος κατά της κρατικής συγκάλυψης λειτουργεί, ερμηνευτικά, ως ηθική επανεκκίνηση για το κόμμα υπό νέα ηγεσία.

Για τον Μπέρναμ, όμως, το θέμα είναι πρωτίστως προσωπικό. Στην τραγωδία του Hillsborough το 1989 πέθαναν 97 άνθρωποι σε ποδοσφαιρικό αγώνα, και για χρόνια οι αρχές φόρτωσαν την ευθύνη στους φιλάθλους της Λίβερπουλ αντί να παραδεχτούν τις δικές τους αστοχίες (BBC). Ο ίδιος λέει ότι η εκστρατεία δικαιοσύνης «του άλλαξε τη ζωή» και είχε καταθέσει πρώτη εκδοχή του νόμου πριν φύγει από το Κοινοβούλιο το 2017 (Telegraph). Στη Βουλή το πλαισίωσε ως «επανακαλωδίωση του κράτους».

Τον Σεπτέμβριο, όταν ξανανοίξει η Βουλή, τον περιμένουν σκληρά μέτωπα. Η αναθεώρηση των επιδομάτων αναπηρίας, με το κόστος να προβλέπεται να διπλασιαστεί ως το 2030, θα κρίνει αν η «εξυγίανση» θα γίνει περικοπή σε ευάλωτους (Guardian). Στο μεταναστευτικό εξετάζεται σκλήρυνση, με τη μόνιμη άδεια παραμονής (indefinite leave to remain) να μετατίθεται από τα 5 στα 10 χρόνια. Πίσω από όλα, η πίεση του Reform UK, που μετατρέπει το άσυλο και τη στέγαση σε τεστ αξιοπιστίας μιας κυβέρνησης που πρέπει να δείξει ότι δουλεύει (BBC).

Ο Μπέρναμ ξεκινά με τον νόμο που υποχρεώνει το κράτος να λέει την αλήθεια στους πολίτες, και με το προνόμιο να μη χρειάζεται να τη λέει στη Βουλή μέχρι τον Σεπτέμβριο. Θα εκθέσει την ατζέντα του στον έλεγχο των βουλευτών με την πρώτη ευκαιρία ή θα αφήσει τις επτά εβδομάδες σιωπής να δουλέψουν υπέρ του; Η απάντηση θα είναι η πρώτη, ουσιαστική δοκιμασία της διαφάνειας που κηρύσσει.