Το Βερολίνο εξετάζει εμπάργκο απόρρητων για κρατίδια της AfD

Ο Γερμανός υπουργός Άμυνας Μπόρις Πιστόριους άνοιξε δημόσια ένα ερώτημα που κανένας δεν είχε τολμήσει να θέσει από το 1945: μπορεί η ομοσπονδιακή κυβέρνηση να αρνηθεί κρατικά μυστικά σε μια εκλεγμένη κρατιδιακή κυβέρνηση, επειδή σε αυτήν συμμετέχει η AfD; Δεν ανακοίνωσε μέτρο. Είπε ότι το Βερολίνο εξετάζει «εντατικά» σε ποιους δίνει πρόσβαση σε Verschlusssachen, δηλαδή διαβαθμισμένες πληροφορίες, «γιατί πρόκειται για την ασφάλεια της χώρας» (t-online). Ρωτήθηκε αν θα ένιωθε άνετα να διαβιβάσει τέτοιο υλικό σε υπουργό της AfD και συνέδεσε την απάντηση με την εγγύτητα στελεχών του κόμματος στον Πούτιν (The Straits Times).

Ο λόγος που αυτό δεν είναι θεωρητικό λέγεται Σαξονία-Άνχαλτ. Στις 6 Σεπτεμβρίου το κρατίδιο ψηφίζει, και η AfD προηγείται καθαρά, γύρω στο 41%-42%, με τη CDU στο 23%-26% (PolitPro). Η προοπτική να ελέγξει η AfD για πρώτη φορά αστυνομία και υπηρεσίες σε κρατίδιο απασχολεί το Βερολίνο εδώ και εβδομάδες (To Brief). Το ίδιο το κόμμα, στο συνέδριό του στην Ερφούρτη, επανεξέλεξε Βάιντελ και Χρουπάλα και μίλησε ανοιχτά για πρώτη άσκηση εξουσίας σε κρατίδιο (DW). Ένας υπουργός Εσωτερικών της AfD θα διοικούσε τότε αστυνομία, πολιτική προστασία και την κρατιδιακή υπηρεσία προστασίας του Συντάγματος.

Γιατί το εμπάργκο δεν γίνεται με διακόπτη

Εδώ αρχίζει το πραγματικό αδιέξοδο, και δεν είναι πολιτικό αλλά δομικό. Το γερμανικό κράτος ασφαλείας είναι εξ ορισμού ομοσπονδιακό: κατά το άρθρο 30 του Βασικού Νόμου, η άσκηση κρατικών αρμοδιοτήτων ανήκει στα κρατίδια εκτός αν το Σύνταγμα ορίζει αλλιώς (Grundgesetz Art. 30). Δεν υπάρχει ένα κέντρο στο Βερολίνο που τα ξέρει όλα. Η καθημερινή αστυνόμευση και οι υπηρεσίες πληροφοριών περνούν από τα κρατίδια, που είναι υποχρεωμένα να συνεργάζονται και να μοιράζονται δεδομένα σε κοινά συστήματα (BVerfSchG §6).

Ένα πλήρες blackout, λοιπόν, είναι σχεδόν αδύνατο. Πληροφορίες για μια επικείμενη επίθεση πρέπει να φτάσουν στο κρατίδιο, αλλιώς σπάει η βασική υποχρέωση προστασίας του πληθυσμού. Αυτό που επιτρέπει η ίδια διάταξη είναι κάτι πιο ύπουλο: η αρχή που στέλνει μια πληροφορία μπορεί να βάλει όρο μη περαιτέρω διαβίβασης. Δηλαδή όχι αποκοπή, αλλά επιλεκτικό φιλτράρισμα: το σύστημα μένει όρθιο, αλλά ταΐζεται με λιγότερα. Το αποτέλεσμα που περιγράφουν στελέχη ασφαλείας είναι «ευθύνη χωρίς πλήρη εικόνα»: ένας υπουργός που διοικεί τον μηχανισμό, ενώ ο Bund και τα άλλα κρατίδια κρατούν πίσω πηγές, μεθόδους και την πιο ευαίσθητη επιχειρησιακή εικόνα (Lagebilder).

Θεσμική αυτοάμυνα ή διοικητική παράκαμψη;

Το επιχείρημα υπέρ δεν είναι μια αποδεδειγμένη διαρροή στη Μόσχα, όση καχυποψία κι αν υπάρχει. Είναι ότι οι ίδιες οι υπηρεσίες χαρακτήρισαν την AfD ως δεξιό εξτρεμιστικό μόρφωμα ασύμβατο με τη φιλελεύθερη δημοκρατική τάξη (BBC). Οι κατηγορίες ότι κοινοβουλευτικές ερωτήσεις του κόμματος για κρίσιμες υποδομές μοιάζουν με «checklist» του Κρεμλίνου παραμένουν ακριβώς αυτό, καταγγελίες χωρίς αποδείξεις που να άντεξαν σε δικαστήριο (DW).

Και εδώ σκοντάφτει η κίνηση. Όσο η AfD δεν έχει απαγορευθεί, μια οριζόντια στέρηση πρόσβασης σε «AfD υπουργούς» θα έμοιαζε με διοικητική απαγόρευση κόμματος από την πίσω πόρτα. Το ποιο κόμμα είναι αντισυνταγματικό το κρίνει μόνο το Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο, όχι η εκτελεστική εξουσία (Verfassungsblog). Η ίδια η προσωρινή δικαστική προστασία που πήρε η AfD στηρίχθηκε στην κομματική ισότητα (Columbia Global Freedom of Expression). Νομικά ανθεκτικό θα ήταν μόνο το εξατομικευμένο φιλτράρισμα: συγκεκριμένη πληροφορία, συγκεκριμένος αποδέκτης, συγκεκριμένος κίνδυνος.

Η δήλωση Πιστόριους δείχνει ότι το Βερολίνο ετοιμάζει το πλαίσιο άμυνας για την ημέρα που η Brandmauer (το πολιτικό τείχος αποκλεισμού της AfD από κάθε συνεργασία) δεν θα αρκεί. Δίνει όμως και στην AfD το αφήγημα ότι το «σύστημα» ακυρώνει τη νίκη της πριν καν μετρηθούν οι ψήφοι. Το ερώτημα που κανείς στο Βερολίνο δεν έχει απαντήσει δημόσια δεν είναι αν το κράτος μπορεί να φυλάει μυστικά, αλλά ποιος ακριβώς θα αποφασίζει ότι μια εκλεγμένη κυβέρνηση δεν εγγυάται πια την ασφάλειά τους, και με ποιον έλεγχο πάνω από το κεφάλι του.