Τροπολογία βάζει στρατιωτική διοίκηση στις κτηνιατρικές υπηρεσίες Λέσβου

Η κρίση του αφθώδους πυρετού στη Λέσβο, μιας εξαιρετικά μεταδοτικής αρρώστιας των ζώων που έχει οδηγήσει σε μαζικές θανατώσεις κοπαδιών, μόλις πέρασε από το υγειονομικό στο διοικητικό πεδίο. Δύο στελέχη που κρατούσαν την κρατική απάντηση στο νησί παραιτήθηκαν εν μέσω πίεσης των κτηνοτρόφων, και λίγες μέρες μετά η κυβέρνηση κατέθεσε τροπολογία που βάζει αξιωματικό του στρατού να διευθύνει επιτόπου τις πολιτικές κτηνιατρικές υπηρεσίες. Για τον κτηνοτρόφο που βλέπει το κοπάδι του να θανατώνεται, αλλάζει ποιος δίνει πλέον τις εντολές στο πεδίο.

Η στροφή ξεκίνησε στις 27 Αυγούστου, σε ειδική συνεδρίαση του Περιφερειακού Συμβουλίου Βορείου Αιγαίου. Κτηνοτρόφοι μπήκαν στην αίθουσα ζητώντας απαντήσεις για αποζημιώσεις, σφαγές και ιχνηλάτηση (in.gr). Μέσα στην ένταση παραιτήθηκαν η αντιπεριφερειάρχης Πρωτογενούς Τομέα Αναστασία Αντωνέλλη και ο προϊστάμενος της Κτηνιατρικής Υπηρεσίας Λέσβου Στράτος Τσομπανέλλης, με τον περιφερειάρχη Κώστα Μουτζούρη να κάνει δεκτές τις παραιτήσεις (Sto Nisi, Πρώτο Θέμα).

Από την ίδια συνεδρίαση βγήκε απόφαση για προσωρινή διακοπή ελέγχων, ιχνηλατήσεων και θανατώσεων μέχρι να μεταβεί στο νησί ο υφυπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης Θανάσης Καββαδάς, με την επίσκεψη ορισμένη για τις 6 Σεπτεμβρίου (dimokratia.gr). Το πάγωμα ο Μουτζούρης το υπερασπίστηκε με το «έκανα το σωστό», ενώ το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης απαντούσε δημόσια ότι «συνεχίζουμε κανονικά» (in.gr). Η κόντρα ανάμεσα στην τοπική διοίκηση και το κέντρο είχε ήδη ανοίξει τις προηγούμενες ημέρες (To Brief).

Ποιος διατάζει και ποιος αποφασίζει

Η απάντηση της κυβέρνησης ήρθε το βράδυ της 1ης Σεπτεμβρίου. Η τροπολογία 537/11, που κατατέθηκε σε νομοσχέδιο του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης για την κρατική αρωγή, προβλέπει στο άρθρο 4 «επιχειρησιακό συντονισμό στη διαχείριση του αφθώδους πυρετού» (Iefimerida). Αξιωματικός που ορίζεται από τον υπουργό Άμυνας, μετά από εισήγηση του αρχηγού του Γενικού Επιτελείου Εθνικής Άμυνας (ΓΕΕΘΑ), αναλαμβάνει την επιτόπια διεύθυνση και δίνει δεσμευτικές εντολές στις κτηνιατρικές και στις λοιπές εμπλεκόμενες υπηρεσίες, ακόμη και στις λιμενικές και τελωνειακές αρχές. Η άρνηση συμμόρφωσης συνιστά πειθαρχικό παράπτωμα, ενώ η ρύθμιση ισχύει «κατά παρέκκλιση κάθε γενικής ή ειδικής διάταξης», δηλαδή υπερισχύει κάθε άλλου κανόνα που θα την εμπόδιζε (Emprosnet).

Η ρύθμιση δεν αγγίζει όμως την επιστημονική κτηνιατρική αρμοδιότητα. Το ποια μέτρα επιβάλλονται, πώς γίνεται η επιδημιολογική αξιολόγηση και ποια είναι η στρατηγική παραμένουν στο υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, ενώ στον στρατό περνά μόνο η εκτέλεσή τους στο πεδίο (Newsit). Με βάση το δημόσιο κείμενο που έχει γίνει γνωστό, πρόκειται για στρατιωτικοποίηση της εφαρμογής, όχι της επιστημονικής κρίσης. Η διάκριση δεν έπεισε την ΠΟΓΕΔΥ, την ομοσπονδία των δημόσιων κτηνιάτρων, που χαρακτήρισε «επικίνδυνη εκτροπή» την εμπλοκή του στρατού σε κτηνιατρικά καθήκοντα και ζήτησε απόσυρση της τροπολογίας (Dnews).

Έως τις 21 Αυγούστου είχαν θανατωθεί 81.060 ζώα στη Λέσβο, 80.151 αιγοπρόβατα, 828 βοοειδή και 81 χοίροι, ενώ οι εστίες της νόσου είχαν φτάσει τις 184 σε 291 θετικές εκτροφές (ΟΤ). Γύρω από το επίκεντρο στην Πελόπη παραμένουν σε ισχύ ζώνες προστασίας και επιτήρησης, ένδειξη ότι η επιδημία είναι ακόμη ενεργή (ΕΡΤ). Πίσω από κάθε αριθμό υπάρχει ένας στάβλος που αδειάζει για μήνες, και η μόνη οικονομική ανάσα ως τώρα είναι μια φορολογική παράταση των οφειλών έως το τέλος του χρόνου, ένα μέτρο ρευστότητας που δεν αποζημιώνει τα ζώα που χάθηκαν (Powergame).

Το πιο ορατό πρόσωπο πίσω από τη λύση είναι ο ίδιος ο Καββαδάς, που ζήτησε με επιστολή στρατιωτικούς κτηνιάτρους από το ΓΕΕΘΑ ώστε να «ολοκληρωθεί η ιχνηλάτηση» (ΥΠΑΑΤ). Το πρακτικό κέρδος για την κυβέρνηση είναι ότι η εφαρμογή των μέτρων φεύγει από ένα τοπικό σχήμα που είχε πολιτικά μπλοκάρει και περνά σε μια αλυσίδα που ελέγχεται από την Αθήνα.

Η ίδια τροπολογία υποχρεώνει το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και την Περιφέρεια να ανοίξουν στον στρατό τα μητρώα, τους καταλόγους και τις βάσεις δεδομένων που χρειάζονται για την ιχνηλάτηση. Ποια ακριβώς όρια θα έχει αυτή η πρόσβαση, αν θα καταγράφεται και ποιες εγγυήσεις προστασίας των δεδομένων προβλέπονται, δεν έχουν δημοσιοποιηθεί (Emprosnet).

Η κυβέρνηση βρήκε την απάντηση σε μια αποτυχία διοίκησης βάζοντας στολή στην εκτέλεση των μέτρων. Δύο ερωτήματα μένουν όμως αναπάντητα: αν και πότε ψήφισε τη ρύθμιση η Βουλή, καθώς έως σήμερα έχει επιβεβαιωθεί δημόσια μόνο η κατάθεσή της (Iefimerida), και με ποιες εγγυήσεις θα ανοίξει ο στρατός τα κτηνιατρικά μητρώα των παραγωγών. Την απάντηση στο δεύτερο τη χρωστά ο υπουργός Άμυνας που θα υπογράψει τον διορισμό του αξιωματικού.