Ο Τραμπ φρενάρει τον Νετανιάχου με τον λογαριασμό των 38 δισ. δολαρίων στο χέρι

Την παρέμβαση Τραμπ μετά την πρώτη ανταλλαγή πληγμάτων Ισραήλ-Ιράν την καταγράψαμε ήδη χθες, με φόντο τον φόβο του Πενταγώνου για ισραηλινή κατασκοπεία γύρω από τις αμερικανικές αποφάσεις (To Brief). Αυτό που μένει να εξηγηθεί είναι ο μηχανισμός: με τι ακριβώς πιέζει ο Τραμπ το Ισραήλ, και γιατί τώρα.

Στις 8 Ιουνίου ο Ντόναλντ Τραμπ φέρεται να μετέφερε στον Μπενιαμίν Νετανιάχου μια προειδοποίηση χωρίς διπλωματική επένδυση: «Bibi, πρόσεχε, αλλιώς σύντομα θα μείνεις μόνος σου» (Axios). Δεν είναι μια ακόμη φραστική κόντρα ηγετών. Είναι η στιγμή που ο Αμερικανός πρόεδρος επιβάλλει στο Ισραήλ να σταματήσει έναν πόλεμο. Και οι συνέπειες αυτού του πολέμου φτάνουν ως την Ελλάδα: κλειστά τα Στενά του Ορμούζ, ακριβότερα ναύλα και ασφάλιστρα, ευρωπαϊκή ενέργεια σε ομηρία.

Για να καταλάβει κανείς πόσο βάρος έχει η λέξη «μόνος σου», πρέπει να δει τι κρατά ο Τραμπ στο χέρι. Το μνημόνιο αμυντικής συνεργασίας ΗΠΑ-Ισραήλ για το 2019-2028 προβλέπει 38 δισ. δολάρια βοήθειας. Μετά το 2023 προστέθηκαν 3,5 δισ. σε στρατιωτική χρηματοδότηση και 5,2 δισ. ειδικά για την αντιπυραυλική ασπίδα, δηλαδή τα κύρια αντιπυραυλικά συστήματα του Ισραήλ: το Iron Dome, το David's Sling και το Iron Beam (EveryCRSReport). Αυτή η ασπίδα είναι που κρατά τους ιρανικούς βαλλιστικούς πυραύλους μακριά από το Τελ Αβίβ.

Πέρα από τα χρήματα, η Ουάσιγκτον ελέγχει τις ροές πυρομαχικών, τους αναχαιτιστές, τις εγκρίσεις πωλήσεων όπλων και, κυρίως, τη διπλωματική κάλυψη (Israel Policy Forum). Γι' αυτό η απειλή απομόνωσης δεν σημαίνει αυριανή διακοπή επιταγών. Σημαίνει πολιτικο-στρατηγική γύμνια τη στιγμή ακριβώς που το Ισραήλ ανταλλάσσει πυραύλους με την Τεχεράνη.

Γιατί ο Τραμπ βιάζεται

Ο λόγος που η Ουάσιγκτον αλλάζει τους κανόνες εμπλοκής δεν είναι ανθρωπιστικός, είναι χρονικός. Ο Τραμπ θέλει μια γρήγορη διπλωματική νίκη με την Τεχεράνη και την κυνηγά εβδομάδες. Στις 24 Μαΐου δήλωνε ότι η συμφωνία είχε «σε μεγάλο βαθμό διαπραγματευθεί» (CBS News). Κάθε ισραηλινό πλήγμα στη Βηρυτό απειλεί να τινάξει στον αέρα αυτό το τραπέζι. Όταν στις 8 Ιουνίου ο Λευκός Οίκος φοβήθηκε νέο ολοκληρωτικό πόλεμο, ήρθε δεύτερη, πιο πιεστική κλήση (ABC News).

Εδώ είναι η αντίφαση που οργανώνει όλη την κρίση. Ο Τραμπ θέλει τη συμφωνία τώρα. Η Τεχεράνη όμως παίζει διαφορετικό παιχνίδι. Η γραμμή της είναι «πρώτα τα λεφτά» και αποκλιμάκωση. Στην πράξη αυτό σημαίνει άμεση πρόσβαση σε παγωμένα κεφάλαια, πραγματική ελάφρυνση κυρώσεων και σύνδεση με Λίβανο και Ορμούζ. Τους επώδυνους πυρηνικούς όρους τους αφήνει για αργότερα (RFE/RL). Μάλιστα παρουσιάζει την πίεση Τραμπ προς τον Νετανιάχου ως απόδειξη ότι η Ουάσιγκτον χρειάζεται περισσότερο τη συμφωνία απ' όσο εκείνη (Asharq Al-Awsat).

Το Ισραήλ δεν δέχεται το φρένο αμαχητί. Ο Νετανιάχου λέει ότι η φωτιά με το Ιράν ανασχέθηκε «προς το παρόν». Αρνείται όμως ιρανικό ή αμερικανικό βέτο στη δράση κατά της Χεζμπολάχ στον Λίβανο, με τον υπουργό Άμυνας Κατζ να απειλεί με νέα πλήγματα στη Νταχίγια, το νότιο προάστιο της Βηρυτού που αποτελεί προπύργιο της Χεζμπολάχ (ynet). Από μέσα τον σπρώχνουν οι ακροδεξιοί υπουργοί Μπεν-Γκβιρ και Σμότριτς. Ακόμη και αντιπολιτευόμενοι μίλησαν για απώλεια κυριαρχίας και «προτεκτοράτο» (INN). Το πιο σκληρό περιστατικό ήρθε στο φως όταν ο Τραμπ φέρεται να φώναξε στον Νετανιάχου «είσαι τρελός» (Times of Israel).

Τα κράτη του Κόλπου παρακολουθούν το τεστ με αγωνία. ΗΑΕ, Σαουδική Αραβία και Κατάρ θέλουν πλήρως ανοιχτό Ορμούζ και πίεσαν τον Τραμπ να αποτρέψει δεύτερη φάση πολέμου (CSIS). Πραγματική αποκλιμάκωση όμως δεν φαίνεται στις δηλώσεις. Φαίνεται σε 30-45 ημέρες χωρίς νέα επεισόδια και σε πτώση των ασφαλίστρων πολέμου (Howden Re).

Το αδιέξοδο είναι δομικό. Ο Τραμπ θέλει νίκη γρήγορα. Η Τεχεράνη θέλει μετρητά πρώτα. Ο Νετανιάχου θέλει να κρατήσει το όπλο της Χεζμπολάχ στο τραπέζι. Και μέσα σε αυτό το παζάρι ισχύος, ένας απών δεν έχει θέση σε καμία εξίσωση: πάνω από 1 εκατομμύριο εκτοπισμένοι στον Λίβανο, με πάνω από 3.500 νεκρούς και περίπου 200.000 ανθρώπους που ίσως δεν επιστρέψουν ποτέ σε σπίτια που πλέον δεν υπάρχουν (UN News). Για τους ηγέτες είναι παράπλευρη απώλεια. Για τη διπλωματία της αποκλιμάκωσης, δεν είναι καν μεταβλητή.