Η Τουρκία αμφισβητεί τις έρευνες για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου

Η Άγκυρα απάντησε στην αναγγελία της Αθήνας για έρευνες βυθού στο έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας και Κύπρου με δική της αντι-NAVTEX, την απαντητική ραδιοαναγγελία προς τους ναυτιλλομένους που αμφισβητεί την πρώτη. Το κείμενο 1115/26 χαρακτηρίζει «μη εξουσιοδοτημένη» την ελληνική 1411/26, δηλώνει ότι δεν έχει δοθεί συγκατάθεση και απαιτεί συντονισμό με τις τουρκικές αρχές, χωρίς να ορίζει με συντεταγμένες το τμήμα της διαδρομής που θεωρεί ότι αγγίζει την υφαλοκρηπίδα της (Το Βήμα). Αυτό που δοκιμάζεται δεν είναι μόνο ένα καλώδιο· είναι ποιος αποφασίζει τι επιτρέπεται στον βυθό της Ανατολικής Μεσογείου.

Η αλληλουχία των εγγράφων έχει σημασία. Η ελληνική 1411/26 εκδόθηκε στις 6 Νοεμβρίου στις 16:13 ώρα Ελλάδος και ορίζει έρευνες κατά μήκος διαδρομής από την ανατολική Κρήτη προς τα ανατολικά, με παράθυρο από τις 6 Νοεμβρίου έως τις 6 Μαρτίου 2027 (Euro2day). Το ίδιο βράδυ, στις 20:00 ώρα Ελλάδος, η κυπριακή 345/26 κάλυψε το ανατολικό σκέλος, σε πολύγωνο που προσδιορίζει εντός της ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας, της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης όπου η χώρα έχει δικαίωμα εκμετάλλευσης πόρων, με παράθυρο από τις 19 Νοεμβρίου έως τις 19 Μαρτίου 2027 (OnAlert). Οι δύο αναγγελίες μοιράζουν έτσι την ίδια διαδρομή σε δύο τμήματα.

Την ίδια ημέρα ήρθε η 1115/26. Παραπέμπει ρητά στην 1411/26 και στηρίζεται στην υφαλοκρηπίδα που η Άγκυρα δήλωσε στον ΟΗΕ στις 18 Μαρτίου 2020 με έγγραφο A/74/757 (in.gr). Δεν περιέχει δικές της συντεταγμένες για το επίμαχο τμήμα· η αξίωση μένει έτσι, προς το παρόν, διακηρυκτική.

Οι εργασίες που αναγγέλθηκαν είναι προπαρασκευαστικές, όχι κατασκευαστικές. Το γαλλικό ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo θα χαρτογραφήσει τον βυθό ώστε να οριστικοποιηθεί η τεχνική διαδρομή του Great Sea Interconnector, του καλωδίου που θα συνδέσει ηλεκτρικά την Κύπρο, η οποία σήμερα δεν συνδέεται με άλλη χώρα (Cyprus Mail). Η πόντιση, η τοποθέτηση δηλαδή του καλωδίου, είναι επόμενο στάδιο. Ο ΑΔΜΗΕ, ο διαχειριστής του ελληνικού συστήματος μεταφοράς ηλεκτρισμού, και η εταιρεία του έργου ανακοίνωσαν ότι τα δεδομένα θα τροφοδοτήσουν τον λεπτομερή τεχνικό σχεδιασμό. Κανένα έγγραφο δεν πιστοποιεί ότι οι έρευνες έχουν αρχίσει· πρόκειται για προγραμματισμένο παράθυρο, όπως έχουμε καταγράψει (To Brief).

Η τουρκική αξίωση ξεκινά από την υφαλοκρηπίδα, τα δικαιώματα δηλαδή στον βυθό και το υπέδαφος. Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι οι προκαταρκτικές μετρήσεις συνιστούν θαλάσσια επιστημονική έρευνα, για την οποία το άρθρο 246 της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας απαιτεί τη συναίνεση του παράκτιου κράτους (ΟΗΕ). Το τουρκικό ΥΠΕΞ μετέφερε την ίδια θέση στην επίσημη διατύπωση: «η διαδικασία συγκατάθεσης δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί» (DHA). Η ενόχληση δεν είναι καινούρια: στις 4 Νοεμβρίου, στην έκθεσή της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέγραφε ότι η Άγκυρα συνέχισε να παρεμποδίζει τις έρευνες για το καλώδιο.

Η Αθήνα έχει καθαρότερο γράμμα στη Σύμβαση, στο άρθρο 79, που αναγνωρίζει δικαίωμα τοποθέτησης υποθαλάσσιων καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα και επιφυλάσσει ρητή συναίνεση μόνο για τη χάραξη αγωγών. Το νομικό πλεονέκτημα, συνεπώς, δεν είναι ενιαίο· για τη χαρτογράφηση υπάρχει ερμηνευτικό κενό, και η τουρκική γνωστοποίηση στον ΟΗΕ καταγράφει αξίωση, δεν χαράζει σύνορο.

Την ίδια ημέρα η Τουρκία εξέδωσε και δεύτερη αντι-NAVTEX, την 1100/26, που απαντά σε κυπριακή αναγγελία για το East to Med Corridor, καλώδιο οπτικών ινών μεταφοράς δεδομένων με άλλο ερευνητικό πλοίο (Cyprus Mail). Η 1115/26 είναι εκείνη που αφορά την ηλεκτρική διασύνδεση.

Ελληνικές διπλωματικές πηγές απάντησαν ότι οι έρευνες «θα προχωρήσουν βάσει του επιχειρησιακού προγραμματισμού της εταιρείας», σε ελληνικά και κυπριακά χωρικά ύδατα και υφαλοκρηπίδα (Καθημερινή, Το Βήμα). Το προηγούμενο που έχουν όλοι μπροστά τους είναι η Κάσος του 2024, όταν ελληνικά και τουρκικά πολεμικά παρέμειναν κοντά στο ιταλικό ερευνητικό Ievoli Relume για περίπου 40 ώρες (TheOpinion). Η τωρινή αντι-NAVTEX είναι γραπτή αμφισβήτηση, χωρίς να έχει επιβεβαιωθεί επεισόδιο στη θάλασσα· το αν θα μείνει στα έγγραφα ή θα γίνει παρεμπόδιση κρίνεται στο πεδίο.

Ο απόπλους του Abeille Marengo δεν είχε επιβεβαιωθεί έως τις 7 Νοεμβρίου (ForMedia). Η Άγκυρα έχει, ωστόσο, τοποθετήσει την αξίωσή της πριν καν φανεί αν το πλοίο έφυγε από το λιμάνι. Η πραγματική δοκιμή θα είναι αν θα χαρτογραφήσει τα επίμαχα σημεία χωρίς να αλλάξει πορεία ή να σταματήσει, εκεί όπου η ίδια η τουρκική αναγγελία αρνήθηκε να τραβήξει γραμμή.