Ο τοίχος των 4 δισ. απέναντι στην Αθήνα

Η προσπάθεια της Αθήνας να μετατρέψει τα επεισόδια στη Νάρτα σε ευρωπαϊκό μοχλό πίεσης προσκρούει σε έναν τοίχο 4 δισ. ευρώ. Μετά τον τραυματισμό Έλληνα ομογενή από ιδιωτικούς φρουρούς σε διαδήλωση κατά μιας τουριστικής μεγαεπένδυσης (To Brief), η ελληνική διπλωματία συνδέει πλέον τις μπουλντόζες στο Ζβέρνετς απευθείας με τα κριτήρια ένταξης της Αλβανίας στην ΕΕ. Στις 31 Μαΐου το ΥΠΕΞ ζήτησε πλήρη διαλεύκανση και προστασία περιουσιακών και μειονοτικών δικαιωμάτων (ΥΠΕΞ). Και όμως, ο Έντι Ράμα απαντά χωρίς ίχνος ανησυχίας. Το γιατί κρύβεται στο χρήμα.

Τα 4 δισ. που αλλάζουν τους κανόνες

Ο Έντι Ράμα υπερασπίζεται την κατασκευή ενός τουριστικού θερέτρου αξίας έως 4 δισ. ευρώ που υπόσχεται 10.000 θέσεις εργασίας, με το επιχείρημα ότι η γη είναι ιδιωτική και η ανάπτυξη στρατηγική (Top Channel, BalkanWeb). Πίσω από τα νούμερα στέκουν ονόματα που του δίνουν διεθνή κάλυψη.

Στη γειτονική νησίδα Σαζάν τεκμηριώνεται επενδυτικό σχέδιο συνδεδεμένο με τον Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρό του Ντόναλντ Τραμπ. Το ίδιο το αλβανικό κράτος έχει θεσμικό ρόλο στο έργο, αναγνωρίζοντας στον επενδυτή καθεστώς στρατηγικής σημασίας (Tagesspiegel). Στο ίδιο το Ζβέρνετς τεκμηριώνεται καταριανή κτηματική παρουσία μέσω της οικογένειας Al-Khayyat, με ρεπορταζιακή σύνδεση στο ευρύτερο σχέδιο Κούσνερ (OCCRP, La Vanguardia).

Η αμερικανική ή καταριανή διπλωματία δεν χρειάζεται να παρέμβει υπέρ του Ράμα. Η ίδια η παρουσία κεφαλαίων συνδεδεμένων με τον στενότερο κύκλο του Λευκού Οίκου και με το Κατάρ αλλάζει το τραπέζι. Η Αθήνα δεν διαπραγματεύεται πια μόνο με τα Τίρανα. Διαπραγματεύεται με ένα δίκτυο συμφερόντων που κανένα ελληνικό βέτο δεν θέλει να ενοχλήσει. Αυτό εξηγεί την άνεση με την οποία ο Ράμα χαρακτηρίζει «εθνικοποίηση τοπικού ζητήματος» την ελληνική κινητοποίηση.

Πού πατά και πού γλιστρά η ελληνική πίεση

Το έρεισμα της Αθήνας είναι πραγματικό, αλλά στενό. Στις 26 Μαΐου η Κομισιόν ανακοίνωσε ότι η Αλβανία κάλυψε τα ενδιάμεσα κριτήρια της πρώτης δέσμης κεφαλαίων (Cluster 1), που αφορούν τα Θεμελιώδη Δικαιώματα και το Κράτος Δικαίου, και περνά στη φάση εφαρμογής (European Commission). Εκεί ακριβώς, στα πεδία δικαιοσύνης, διαφθοράς και μειονοτικών δικαιωμάτων, η Ελλάδα μπορεί να μετατρέψει το Ζβέρνετς σε όρο για κάθε επόμενο βήμα. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, συναντώντας τον Ράμα στις 2 Ιουνίου, αναγνώρισε την πρόοδο αλλά ζήτησε ρητά ανεξάρτητη δικαιοσύνη και λογοδοσία (European Council).

Το όριο είναι όμως σαφές. Οι Βρυξέλλες βλέπουν τη διεύρυνση στα Δυτικά Βαλκάνια ως γεωστρατηγική αναγκαιότητα και δύσκολα θα υιοθετήσουν ένα καθαρά διμερές ελληνικό μπλοκάρισμα ως κεντρική γραμμή (commission.europa.eu). Η Αθήνα κερδίζει αν μιλήσει τη γλώσσα του ευρωπαϊκού κεκτημένου. Χάνει αν φανεί ότι κρατά όμηρο μια ολόκληρη ενταξιακή διαδικασία για ένα επεισόδιο.

Το εσωτερικό μέτωπο που δεν ελέγχει

Η αφήγηση της «στρατηγικής ιδιωτικής επένδυσης» έχει ρωγμές που δεν ανοίγει η Ελλάδα, αλλά η ίδια η Αλβανία. Ο Ράμα παραδέχεται ότι η τελική περιβαλλοντική μελέτη δεν έχει ολοκληρωθεί, ενώ περιβαλλοντικές οργανώσεις καταγγέλλουν μπουλντόζες και περιφράξεις σε προστατευόμενη ζώνη (DW, EuroNatur). Η αρχική αστυνομική εκδοχή κατέρρευσε μετά τα βίντεο, οδηγώντας σε πειθαρχική έρευνα σε όλη την ιεραρχία της αστυνομίας της Αυλώνας (Shqiptarja). Και κυρίως, ο ίδιος ο Ράμα αναγνωρίζει ότι η αντιδιαφθορική εισαγγελία SPAK έχει ήδη παγώσει συναλλαγή για τη γη του θερέτρου (Koha).

Το πρόβλημα του Ράμα δεν είναι πια μόνο διπλωματικό. Την ώρα που χτίζει διεθνείς ασπίδες με ξένα κεφάλαια, μια δική του εισαγγελία ερευνά τη νομιμότητα της ίδιας της επένδυσης. Η Αθήνα ίσως δεν χρειαστεί καν να εξαντλήσει το διπλωματικό της κεφάλαιο στις Βρυξέλλες. Η τύχη της επένδυσης-ασπίδας του Έντι Ράμα μπορεί να κριθεί από την ίδια του την αντιδιαφθορική εισαγγελία.