Η ασπίδα Κούσνερ στις μπουλντόζες του Ράμα

Τα επεισόδια με μάσκες, σπρέι πιπεριού και έναν τραυματισμένο Έλληνα ομογενή στο Ζβέρνετς είναι η ορατή πλευρά της ιστορίας (To Brief). Η αόρατη είναι ένας νόμος που πέρασε η Βουλή των Τιράνων τον Φεβρουάριο του 2024, μια διοικητική κατηγορία που λέγεται «στρατηγικός επενδυτής», και ένα επενδυτικό όνομα που έρχεται από την Ουάσιγκτον. Όταν αυτά τα τρία κουμπώνουν σε μία προστατευόμενη ζώνη, η Αθήνα ανακαλύπτει ότι ο Έντι Ράμα έχει ήδη επιλέξει τους κανόνες του παιχνιδιού.

Η νομοθετική παράκαμψη

Ο Νόμος 21/2024 τροποποίησε τον Νόμο 81/2017 για τις προστατευόμενες περιοχές, καθιστώντας το πλαίσιο σαφώς πιο δεκτικό σε τουριστικές και ξενοδοχειακές δομές μέσα σε ορισμένες κατηγορίες προστασίας (QBZ). Η λιμνοθάλασσα της Νάρτας με το Pishë Poro βρίσκεται στην κατηγορία V, το «προστατευόμενο τοπίο», που σε αντίθεση με εθνικό πάρκο επιτρέπει ανθρώπινες χρήσεις υπό όρους (Balcanicaucaso). Η αλλαγή του 2024 δεν εξάλειψε το καθεστώς προστασίας. Πολιτικά όμως ξεκλείδωσε το έργο, δίνοντας στην κυβέρνηση τη νομική γλώσσα να υποστηρίξει ότι ένα τουριστικό συγκρότημα 2,6 εκατομμυρίων τετραγωνικών μέτρων χωράει μέσα σε «ήπια» χρήση (Faktoje).

Πάνω σε αυτή τη βάση πατάει ο δεύτερος μηχανισμός: το καθεστώς «στρατηγικού επενδυτή». Δεν είναι τελική οικοδομική άδεια. Είναι κεντρική λωρίδα κρατικής προτεραιότητας, με συντονισμό αδειοδοτήσεων από κυβερνητική επιτροπή και διοικητική ταχύτητα που παρακάμπτει τις συνήθεις χρονοβόρες διαδρομές. Στο Ζβέρνετς, ο Ράμα παραδέχθηκε δημόσια ότι έχει εγκριθεί γενικό ρυθμιστικό σχέδιο, όχι ακόμη τελική αρχιτεκτονική άδεια, και ότι η περιβαλλοντική μελέτη συνεχίζεται (Shqiptarja). Στις 29 Απριλίου το Εθνικό Συμβούλιο Επικράτειας ενέκρινε προπαρασκευαστικά έργα περίφραξης. Αρκετά για να βγουν οι μπουλντόζες, χωρίς να έχει δημοσιευθεί η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (PPNEA).

Η αμερικανική ασπίδα

Η νομική ευελιξία του Ράμα, ωστόσο, αποκτά βάρος χάρη στη γεωπολιτική της κάλυψη. Το τεκμηριωμένο έργο του Jared Kushner στην Αλβανία είναι το Σαζάν: τουριστικό συγκρότημα περίπου 1,4 δισ. ευρώ σε 45 εκτάρια, με την Affinity Partners ως φορέα και καθεστώς στρατηγικού επενδυτή (Ethnos). Το Ζβέρνετς είναι τυπικά διαφορετικό έργο, με άλλη εταιρεία, τη Zvërnec South Adriatic Development. Όμως ο Ράμα δήλωσε δημόσια ότι «ο μόνος επενδυτής είναι ο Kushner» και ότι το ενδιαφέρον για τα δύο σημεία ξεκίνησε μαζί (VoxNews, Balkanweb).

Είτε υπάρχει επίσημη εταιρική ταύτιση είτε όχι, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο. Το επενδυτικό όνομα που συνδέεται με τον Τραμπ λειτουργεί ως γεωπολιτική ασπίδα. Όποιος ασκεί ευρωπαϊκή πίεση στον Ράμα για περιβάλλον, διαφάνεια ή μειονοτικά δικαιώματα, πιέζει έμμεσα μια επένδυση που η Ουάσιγκτον του Τραμπ έχει λόγους να προστατεύσει. Η Affinity δέχεται ήδη αμερικανική κριτική για 2 δισ. δολάρια από το σαουδαραβικό κρατικό επενδυτικό ταμείο (Calcalist), όμως αυτή είναι εσωτερική κουβέντα του Δημοκρατικού Κόμματος, όχι θέση κυβέρνησης. Η αλβανική αντιπολίτευση πάλι, λόγω της «τοξικότητας» Μπερίσα στις ΗΠΑ (To Brief), δεν μπορεί να επικαλεστεί διεθνείς συμμάχους ενάντια στο έργο.

Η ελληνική παρέμβαση πάτησε ακριβώς σε αυτή τη ρωγμή. Το ΥΠΕΞ δεν περιορίστηκε σε προξενική συνδρομή. Συνέδεσε το επεισόδιο με κράτος δικαίου, περιουσιακά δικαιώματα της Ελληνικής Εθνικής Μειονότητας και ευθυγράμμιση με το ευρωπαϊκό κεκτημένο (Albanian Daily News). Η ουσία αυτής της επιλογής είναι ότι η Αθήνα δεν θέλει το θέμα να μείνει διμερές, εκεί όπου η αμερικανική ασπίδα έχει την πλήρη ισχύ της. Στις 26 Μαΐου η Κομισιόν επιβεβαίωσε ότι η Αλβανία πέρασε τα ενδιάμεσα ορόσημα της Πρώτης Δέσμης Κεφαλαίων και προχωρά στα τελικά προαπαιτούμενα της ένταξης (European Commission). Εκεί, στα Κεφάλαια 23-24 για κράτος δικαίου και στο Κεφάλαιο 27 για περιβάλλον, η Νάρτα μπορεί να γίνει όρος αιρεσιμότητας για κάθε επόμενο βήμα.

Η ευρωπαϊκή πορεία της Αλβανίας θα δοκιμαστεί στο αν η Αθήνα θα την αναγκάσει να δημοσιοποιήσει τη μελέτη επιπτώσεων, τους χάρτες ιδιοκτησίας και την αλυσίδα τίτλων στο «σπιθαμή προς σπιθαμή» που επικαλείται η εταιρεία. Όσο αυτά μένουν στο σκοτάδι, οι μπουλντόζες θα συνεχίσουν να προπορεύονται των υπογραφών.