Στην Τήνο απαγορεύουν τις πισίνες πριν στερέψουν οι βρύσες

Ο δήμαρχος Τήνου λέει ότι το νησί «δεν διψάει αυτή τη στιγμή». Την ίδια ώρα ζητά να απαγορευτούν οι ιδιωτικές πισίνες και οι ιδιωτικές γεωτρήσεις (Protothema). Η αντίφαση αυτή δείχνει την ουσία του «κόκκινου συναγερμού» που καλύπτει εννέα νησιωτικές περιοχές: το θέμα δεν είναι ότι αύριο κλείνουν οι βρύσες, αλλά ότι τα δίκτυα μπαίνουν στην τουριστική αιχμή ήδη πιεσμένα, και το κράτος χρειάζεται μια διοικητική παράκαμψη για να προλάβει.

Μετά την κήρυξη της έκτακτης ανάγκης σε Τήνο και Αλόννησο στις 16 Ιουνίου, με παράταση και για το Μεγανήσι (To Brief, CNN Greece), αξίζει να ξεκαθαριστεί τι ακριβώς σημαίνει αυτό το καθεστώς. Δεν πρόκειται για την κλασική κατάσταση Πολιτικής Προστασίας που ξέρουμε από πυρκαγιές και σεισμούς. Είναι μια ειδική υδατική διαδικασία: ο δήμος τεκμηριώνει την αδυναμία του, η ΡΑΑΕΥ (η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων) γνωμοδοτεί, ο Γενικός Γραμματέας Αιγαίου συναινεί και το ΥΠΕΝ (το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας) υπογράφει (LiFO, Newsit).

Τι ξεκλειδώνει στην πράξη η υπογραφή; Ταχύτητα. Δίνει στους δήμους έναν νομικό διάδρομο, μια ταχεία διαδικασία που παρακάμπτει τους μήνες ενός κανονικού διαγωνισμού: απευθείας αναθέσεις, κατεπείγουσες προμήθειες, μεταφορά νερού με υδροφόρες, εγκατάσταση αφαλάτωσης. Το ύψος των πόρων είναι ορατό. Έχει εγκριθεί λίστα 42 έργων λειψυδρίας συνολικού ύψους 75,5 εκατ. ευρώ (Financial Report). Για την Αλόννησο προβλέπονται δύο μονάδες αφαλάτωσης συνολικής δυναμικότητας 800 κ.μ. την ημέρα, με προϋπολογισμό 780.000 ευρώ. Για το Μεγανήσι, μονάδα 600 κ.μ. την ημέρα με 600.000 ευρώ. Στην Αλόννησο υπάρχει και ένα πιο δομικό έργο 1,1 εκατ. ευρώ για μείωση διαρροών, με στόχο οι απώλειες να πέσουν κάτω από 20% (OTA Voice). Αυτό το τελευταίο μετράει: δείχνει ότι η λύση δεν είναι μόνο «φέρνουμε νερό», αλλά και «σταματάμε αυτό που χάνεται πριν φτάσει στη βρύση».

Το «έκτακτο» που έγινε κανονικό

Εδώ κρύβεται το πραγματικό ζήτημα, και δεν είναι ο πανικός. Όταν το ίδιο καθεστώς ανανεώνεται ανά τρίμηνο σε όλο και περισσότερα νησιά, η εξαίρεση μετατρέπεται σε μόνιμο μοντέλο διοίκησης (Iefimerida). Και η εξαίρεση έχει κόστος: λιγότερη διαφάνεια, περισσότερες απευθείας αναθέσεις, και ακριβές προσωρινές λύσεις αντί για φθηνή χειμερινή πρόληψη.

Η αφαλάτωση είναι το καθαρότερο παράδειγμα. Είναι η γρήγορη καλοκαιρινή ανάσα, αλλά σέρνει έναν μόνιμο λογαριασμό: το 40% έως 60% του κόστους του αφαλατωμένου νερού είναι απλώς η ενέργεια, γι' αυτό η ΕΕ τη βλέπει ως λύση μετά την εξοικονόμηση και τη μείωση απωλειών, όχι αντί γι' αυτές (EU Blue Economy Observatory). Λύνεις το πρόβλημα νερού φορτώνοντας πρόβλημα ενέργειας, και τον λογαριασμό τον πληρώνει τελικά ο δημόσιος τομέας ή ο καταναλωτής μέσω τιμολογίων.

Η λογοδοσία γι' αυτό είναι μοιρασμένη, αλλά όχι αόριστη. Οι δήμοι και οι ΔΕΥΑ (οι δημοτικές επιχειρήσεις ύδρευσης και αποχέτευσης) έχουν την επιχειρησιακή ευθύνη για δίκτυα, γεωτρήσεις και διαρροές. Η ΡΑΑΕΥ εποπτεύει, δεν σκάβει έργα. Το ΥΠΕΝ κρατά την εθνική πολιτική υδάτων, δηλαδή το αν υπάρχει συνεκτικό σχέδιο νησιωτικής ανθεκτικότητας αντί για διαχείριση κρίσεων της τελευταίας στιγμής. Η ταχεία διαδικασία βολεύει όλους: η κυβέρνηση δείχνει άμεση δράση, ο δήμαρχος ότι «πάλεψε» και πέτυχε την κήρυξη, η Περιφέρεια επικαλείται ανώριμες μελέτες. Κανείς δεν φορτώνεται πλήρως το ερώτημα τι δεν έγινε τον Ιανουάριο.

Και το βάρος δεν πέφτει ομοιόμορφα. Στην Άνδρο έχει ήδη ανακοινωθεί απαγόρευση γεμίσματος πισινών και ποτίσματος (Δήμος Άνδρου). Η πρώτη γραμμή των περιορισμών είναι οι χρήσεις αναψυχής: βίλες, βραχυχρόνιες μισθώσεις, δεύτερες κατοικίες με πισίνα. Ο μόνιμος κάτοικος καλείται να κάνει οικονομία στο βασικό, ενώ η διοικητική μάχη δίνεται για το αν οι πιο εύπορες χρήσεις θα συνεχίσουν να καταναλώνουν δυσανάλογα.

Το κεντρικό πρόβλημα δεν είναι ένας αριθμός, αλλά μια απουσία. Η ΡΑΑΕΥ μόλις τώρα ζητά υποχρεωτικά Γενικά Σχέδια Υπηρεσιών Ύδατος ανά πάροχο (MyOTA). Δηλαδή τρέχουμε έκτακτες λύσεις χωρίς να δημοσιεύεται καν το βασικό: πόσο νερό μπαίνει σε κάθε νησί, πόσο χάνεται, πόσο καταναλώνει ο τουρισμός. Όσο λείπει αυτή η εικόνα, η λειψυδρία θα συζητιέται σαν καιρικό φαινόμενο και όχι σαν αυτό που είναι, μια επιλογή για το πού βάζεις τα λεφτά και πότε.