Τήνος και Αλόννησος σε έκτακτη ανάγκη για το νερό

Στις 16 Ιουνίου, με μία υπογραφή του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου, η Τήνος και η Αλόννησος μπήκαν για τρεις μήνες σε καθεστώς έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας, ενώ το ίδιο καθεστώς παρατάθηκε στο Μεγανήσι (CNN Greece, Powergame). Στη Μονεμβασιά, που δεν είναι νησί αλλά παράκτια ενδοχώρα, ο δήμος καλεί ήδη τους κατοίκους να περιορίσουν τη σπατάλη. Μεμονωμένα, κάθε περίπτωση μοιάζει με τοπικό ατύχημα. Μαζί, λίγες μέρες πριν ανοίξει η σεζόν, δείχνουν κάτι άλλο: η υδάτινη υποδομή αυτών των προορισμών δεν σχεδιάστηκε για τον αριθμό των ανθρώπων που θα τους κατοικήσουν τον Αύγουστο.

Στην Τήνο ο δήμαρχος Παναγιώτης Κροντηράς λέει ότι το νησί «δεν διψάει αυτή τη στιγμή», ζητά όμως να απαγορευτούν οι ιδιωτικές πισίνες και οι ιδιωτικές γεωτρήσεις, δηλαδή ακριβώς τις χρήσεις που συνδέονται με τις βραχυχρόνιες μισθώσεις και τα τουριστικά καταλύματα (Protothema). Με μόνιμο πληθυσμό 8.636 κατοίκους (Παρατηρητήριο Ν. Αιγαίου), η Τήνος προετοιμάζεται για ένα καλοκαίρι που πολλαπλασιάζει αυτόν τον αριθμό. Στο Μεγανήσι το πρόβλημα είναι ακόμα πιο γυμνό: από το 2018 το νησί δεν τροφοδοτείται από το παλιό δίκτυο και κρέμεται ουσιαστικά από μία και μόνη γεώτρηση στη Βαυκερή, με μια μονάδα αφαλάτωσης 600 κυβικών την ημέρα να σχεδιάζεται για να καλύψει κατοίκους και επισκέπτες (Kolivas).

Τι σημαίνει στην πράξη η «έκτακτη ανάγκη»

Εδώ χρειάζεται μια διευκρίνιση που τα περισσότερα ρεπορτάζ προσπερνούν. Αυτή δεν είναι η γνωστή «κατάσταση έκτακτης ανάγκης Πολιτικής Προστασίας» των πυρκαγιών και των πλημμυρών. Είναι ξεχωριστή υδατική διαδικασία: ο δήμος δηλώνει ότι δεν βγαίνει, η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ) γνωμοδοτεί, ο Γενικός Γραμματέας Αιγαίου συναινεί, και το ΥΠΕΝ υπογράφει (LiFO, Newsit). Πρακτικά, το καθεστώς δεν επιβάλλει δελτίο νερού στον πολίτη. Είναι, πρώτα απ' όλα, ένα νομικό παράθυρο: ξεκλειδώνει κατεπείγουσες διαδικασίες, απευθείας αναθέσεις, γρήγορες αφαλατώσεις και μεταφορές νερού, παρακάμπτοντας τη γραφειοκρατία των κανονικών δημόσιων συμβάσεων. Τυχόν περιορισμοί έρχονται χωριστά: η Άνδρος έχει ήδη περάσει στο σκληρό μοντέλο, με απαγόρευση στο γέμισμα πισινών και στο πότισμα (Δήμος Άνδρου).

Γι' αυτό και οι δήμαρχοι το υποδέχονται με ανακούφιση: τους επιτρέπει να «τρέξουν» τώρα. Το πρόβλημα είναι ότι το έκτακτο έχει πάψει να είναι εξαίρεση. Πριν από την Τήνο και την Αλόννησο, ήδη επτά νησιωτικές περιοχές βρίσκονταν σε ανάλογο καθεστώς (Iefimerida). Όταν το ίδιο εργαλείο ανανεώνεται κάθε τρίμηνο, σταματά να είναι αντίδραση σε καταστροφή και γίνεται ο κανονικός τρόπος που λειτουργεί το σύστημα.

Το πιο αποκαλυπτικό δεν είναι όμως οι κηρύξεις. Είναι ότι η Πολιτεία αναγνωρίζει συναγερμό χωρίς να υπάρχει δημόσια ένα συγκρίσιμο υδατικό ισοζύγιο ανά νησί: πόσα κυβικά ζητούνται την ημέρα, πόσα δίνουν οι γεωτρήσεις, πόσο χάνεται στις διαρροές, τι αποθηκεύουν οι δεξαμενές. Η ΡΑΑΕΥ μόλις τώρα ζητά υποχρεωτικά Γενικά Σχέδια Υπηρεσιών Ύδατος (MyOTA). Χωρίς αυτά τα νούμερα, η συζήτηση μετατοπίζεται από το «γιατί φτάσαμε εδώ» στο «πώς τρέχουμε πιο γρήγορα τώρα».

Ο λογαριασμός της αφαλάτωσης

Η εύκολη απάντηση είναι η αφαλάτωση, και ήδη χρηματοδοτείται: 800 κυβικά την ημέρα για την Αλόννησο, 600 για το Μεγανήσι (Financial Report). Έχει όμως ένα κρυφό κόστος που πληρώνουμε όλοι: το 40% με 60% της τιμής του αφαλατωμένου νερού είναι απλώς το ρεύμα (EU Blue Economy Observatory). Ωστόσο, η ΕΕ βάζει την αφαλάτωση τελευταία. Πρώτα έρχεται η εξοικονόμηση. Στην Αλόννησο ήδη τρέχει έργο μείωσης διαρροών 1,1 εκατ. ευρώ, με στόχο απωλειών κάτω από 20% (OTA Voice).

Το ξηρότερο Αιγαίο δεν είναι πρόβλεψη, είναι ήδη εδώ (in.gr). Το ερώτημα που μένει ανοιχτό για τη φετινή σεζόν δεν είναι αν θα βρεθεί νερό για τους επισκέπτες. Είναι ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό για να τους κρατήσει το νησί δροσερούς, και πόσο καιρό ένα μοντέλο που αντλεί όλο και περισσότερο από όλο και λιγότερες πηγές μπορεί να συνεχίσει να ονομάζεται «έκτακτο».