Τέσσερις συστάσεις για το κράτος δικαίου, καμία κλειστή

Η Κομισιόν βλέπει πρόοδο σε κάθε μέτωπο, αλλά αφήνει ανοιχτές και τις τέσσερις συστάσεις προς την Ελλάδα. Το ψηφιακό μητρώο διαφθοράς ανοίγει το 2027, ο νόμος για τις καταχρηστικές αγωγές μένει αδοκίμαστος, και ο Άρειος Πάγος μόλις κράτησε στα χέρια του τον χρόνο των ευρωπαϊκών ερευνών.

• Μηδέν στις τέσσερις: καμία περσινή σύσταση δεν εμφανίζεται πλήρως υλοποιημένη στον κύκλο του 2026.
• Διαφθορά: η «πρόοδος» είναι ένα μητρώο που λειτουργεί από την 1η Ιανουαρίου 2027, όχι τελεσίδικες καταδίκες.
• EPPO: 175 ανοιχτές έρευνες, ζημία 2,68 δισ. ευρώ, και μια διετής αντί πενταετούς θητεία εισαγγελέων.

Μηδέν στις τέσσερις. Στην ετήσια αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το κράτος δικαίου, το εργαλείο με το οποίο οι Βρυξέλλες μετρούν κάθε χρόνο δικαιοσύνη, διαφθορά και ελευθερία Τύπου σε κάθε χώρα, η Ελλάδα βγήκε στις 17 Ιουλίου με πρόοδο σε όλα τα ανοιχτά μέτωπα, αλλά χωρίς να έχει κλείσει κανένα (commission.europa.eu). Και οι τέσσερις περσινές συστάσεις (αντιδιαφθορά, διαφάνεια στο lobbying, προστασία δημοσιογράφων και κοινωνία των πολιτών) επανέρχονται αυτούσιες. Έρχεται δύο μόλις μέρες αφότου η ίδια Επιτροπή έστειλε στην Αθήνα προειδοποιητική επιστολή για την καθυστέρηση στην ενσωμάτωση της οδηγίας κατά των καταχρηστικών αγωγών (To Brief). Το γεγονός που η κυβερνητική ανάγνωση προσπερνά είναι απλό: πρόοδος σημαίνει κίνηση, όχι πιστοποιητικό ολοκλήρωσης.

Η απόσταση ανάμεσα στα δύο είναι όλη η ιστορία. Ο Άκης Σκέρτσος και ο Παύλος Μαρινάκης διάβασαν την έκθεση ως αναγνώριση «σταθερής και συστηματικής προόδου», με την Ελλάδα να εντάσσεται στις 13 χώρες που εμφανίζουν πρόοδο σε όλες τις συστάσεις τους και με τέσσερις συστάσεις, όσες έχουν Γερμανία, Αυστρία και Φινλανδία (euronews). Το επιχείρημα στέκει τεχνικά: η Κομισιόν δεν αύξησε τις συστάσεις ούτε στιγμάτισε τη χώρα ως ειδική περίπτωση. Αλλά ο αριθμός των συστάσεων δεν μετρά το βάρος του κάθε προβλήματος, ούτε αποδεικνύει ότι η εφαρμογή δουλεύει.

Πρόοδος στο χαρτί, ανοιχτό τεστ στην πράξη

Κοίτα τι ακριβώς πιστώνεται ως «πρόοδος» στη διαφθορά. Δεν είναι αύξηση τελεσίδικων καταδικών. Είναι η νομοθέτηση ενός ψηφιακού μητρώου υποθέσεων διαφθοράς που θα αρχίσει να λειτουργεί την 1η Ιανουαρίου 2027, ως εργαλείο για να χτιστεί, κάποτε, ισχυρό ιστορικό ερευνών και τελικών αποφάσεων (en.protothema.gr). Αναγνωρίζεται δηλαδή η αρχιτεκτονική της συμμόρφωσης (μητρώα, πλαίσια, διαδικασίες), όχι ακόμη αποτέλεσμα. Η ίδια σύσταση, εξάλλου, δεν είναι καινούργια: ήδη στην έκθεση του 2025 η Κομισιόν ζητούσε από την Ελλάδα να ενισχύσει το ιστορικό διώξεων και τελεσίδικων αποφάσεων στη διαφθορά υψηλού επιπέδου (commission.europa.eu). Ένα χρόνο μετά, η ίδια εκκρεμότητα, νέο εργαλείο.

Αυτή η επανάληψη έχει βαρύτητα σε μια χώρα όπου, στο Eurobarometer του 2025, το 97% των πολιτών δήλωσε ότι η διαφθορά είναι διαδεδομένη, το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ (europa.eu). Όταν σχεδόν όλοι θεωρούν το πρόβλημα υπαρκτό και το κράτος απαντά με μητρώο που ανοίγει σε 18 μήνες, το χάσμα ανάμεσα στη θεσμική βιτρίνα και την αίσθηση του πολίτη γίνεται μετρήσιμο.

Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται στην προστασία του Τύπου. Τα SLAPPs, οι καταχρηστικές αγωγές που δεν στοχεύουν να κερδίσουν στη δίκη αλλά να εξαντλήσουν οικονομικά και ψυχολογικά όποιον μιλά για δημόσιο συμφέρον, αφορούν άμεσα τον πολίτη: περιορίζουν την πρόσβασή του στην πληροφορία, όχι απλώς την επαγγελματική ελευθερία των ΜΜΕ (in.gr). Η Κομισιόν αναγνωρίζει βήματα, αλλά η σχετική νομοθεσία περιγράφεται ακόμη «σε τελικό στάδιο», δηλαδή αδοκίμαστη στην πράξη (digital-strategy.ec.europa.eu). Η ανεξάρτητη ευρωπαϊκή παρακολούθηση κρατά ανοιχτές τις ανησυχίες για επιθέσεις, παρενόχληση και ατιμωρησία σε υποθέσεις υψηλού προφίλ (cmpf.eui.eu). Το κρίσιμο δεν είναι αν υπάρχει νόμος, αλλά αν λειτουργούν η πρόωρη απόρριψη, τα έξοδα και η αποζημίωση όταν μια αγωγή στοχεύει δημοσιογράφο.

Το ουσιαστικό τεστ, ωστόσο, είναι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO), το υπερεθνικό όργανο που διώκει εγκλήματα σε βάρος του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού. Είχε στα τέλη του 2025 ανοιχτές στην Ελλάδα 175 έρευνες με εκτιμώμενη ζημία 2,68 δισ. ευρώ (To Brief). Δεν πρόκειται για περιφερειακή τριβή, αλλά για το κεντρικό πεδίο ελέγχου ευρωπαϊκού χρήματος. Και το ζήτημα δεν είναι αν υπάρχουν θεσμοί, αλλά ποιος ελέγχει τον χρονικό ορίζοντα των ερευνών: στις 24 Ιουνίου ο Άρειος Πάγος απέρριψε ως απαράδεκτη την προσφυγή της Λάουρα Κοβέσι, αφήνοντας σε ισχύ διετή, αντί πενταετούς, ανανέωση θητείας για τους εντεταλμένους Ευρωπαίους εισαγγελείς (euronews.com). Το εθνικό σύστημα κράτησε τον μοχλό της διάρκειας, άρα και της επιχειρησιακής ισχύος, στα χέρια του. Αυτή η απόφαση, όχι το δελτίο Τύπου του Μαξίμου, δείχνει πόσο κοστίζει η απόσταση ανάμεσα στη συμμόρφωση στο χαρτί και τη συμμόρφωση στην πράξη.