Τέλος ο κόφτης: σύνταξη χηρείας στο 70%

Η κυβέρνηση αναγγέλλει επιστροφή στο 70% της σύνταξης του θανόντος για όλους τους δικαιούχους χηρείας, καταργώντας τον κανόνα που έριχνε την παροχή στο μισό μετά τα τρία πρώτα χρόνια. Σύμφωνα με τα δημοσιογραφικά στοιχεία, περίπου 118.000 άνθρωποι του ιδιωτικού τομέα βλέπουν να φεύγει από το τραπέζι μια απειλή περικοπής που κρεμόταν από το 2016. Με μία επιφύλαξη: νόμος ακόμη δεν υπάρχει.

Μετά την απόφαση του ΣτΕ που αναζωπύρωσε τον κίνδυνο μειώσεων, η Νίκη Κεραμέως ανακοίνωσε από τη Βουλή την οριστική διευθέτηση. Στις 18 Μαΐου, η απόφαση 699/2026 έκρινε ότι σε σώρευση δικαιωμάτων καταβάλλεται μία μόνο εθνική σύνταξη, ξανανοίγοντας το ζήτημα των περικοπών στη δεύτερη εθνική σύνταξη (OT, eKriti). Την Πέμπτη η υπουργός απάντησε με τρεις δεσμεύσεις: κατάργηση της περικοπής μετά την τριετία, καμία αναδρομική απαίτηση από όσους δεν είχαν ακόμη κοπεί, και διατήρηση δύο εθνικών συντάξεων όπου πηγάζουν από διαφορετικά δικαιώματα (News247, ProtoThema).

Τι αλλάζει στην πράξη

Ο μηχανισμός που καταργείται είναι απλός στη λογική του, σκληρός στο αποτέλεσμα. Με το ισχύον πλαίσιο του νόμου Κατρούγκαλου (ν. 4387/2016, όπως τροποποιήθηκε το 2019), η σύνταξη χηρείας ξεκινά στο 70% της σύνταξης του θανόντος. Μετά την πρώτη τριετία, αν ο επιζών εργάζεται ή παίρνει και δική του σύνταξη, η παροχή έπεφτε στο μισό, δηλαδή στο 35% της αρχικής σύνταξης (Το Βήμα, Υπουργείο Εργασίας). Ο κόφτης δεν ρωτούσε πόσα βγάζει ο δικαιούχος. Ενεργοποιούνταν μηχανικά, με το πέρασμα του χρόνου (To Brief).

Δύο ομάδες διασώζονται. Πρώτη, όσοι είχαν ήδη κοπεί, κυρίως περίπου 12.000 συνταξιούχοι του Δημοσίου που είδαν την παροχή τους στο 35% και τώρα επιστρέφουν στο 70% (Capital). Δεύτερη, οι περίπου 118.000 του ιδιωτικού τομέα που, παρότι ο νόμος το προέβλεπε, δεν είχαν κοπεί διοικητικά: αυτοί κρατούν το status quo και απαλλάσσονται από κάθε αναδρομική αναζήτηση (Newmoney, Lifo). Οι αριθμοί επαναλαμβάνονται στα ρεπορτάζ, αλλά δεν συνοδεύονται από δημοσιευμένο πίνακα του e-ΕΦΚΑ. Το ίδιο ισχύει και για το «200.000+ δικαιούχοι» που κυκλοφορεί: αποδίδεται σε νομικούς και συνδικαλιστικούς κύκλους, όχι σε επίσημη στατιστική.

Η χρηματοδότηση που δεν έχει κοστολογηθεί

Εδώ η επίσημη αφήγηση θέλει προσοχή. Η κυβέρνηση συνδέει το μέτρο με την υπεραπόδοση των ασφαλιστικών εσόδων, που αποδίδεται σε 517 εκατ. ευρώ στο πρώτο τετράμηνο του 2026. Κανένα πρωτογενές έγγραφο του e-ΕΦΚΑ ή Έκθεση του Γενικού Λογιστηρίου δεν αποτιμά όμως το κόστος της κατάργησης, ούτε τεκμηριώνει τη γέφυρα «κόστος μέτρου, 517 εκατ., ψηφιακή κάρτα». Ο αριθμός κυκλοφορεί σε δημοσιογραφικές και υπουργικές αποδόσεις (ProtoThema).

Η μόνη ποσοτικοποιημένη ένδειξη αφορά ένα επιμέρους κανάλι. Η ψηφιακή κάρτα εργασίας υποχρέωσε επιχειρήσεις να δηλώσουν υπερωρίες, νυχτερινά και αργίες που πριν έμεναν αδήλωτα, φέρνοντας περίπου 66,3 εκατ. ευρώ πρόσθετες εισφορές το 2025 (enikonomia). Αυτό ενισχύει το επιχείρημα ότι η καταγραφή αδήλωτης εργασίας φουσκώνει τα ταμεία. Δεν εξηγεί όμως το σύνολο των 517 εκατ.: η άνοδος των εισφορών προέρχεται εξίσου από περισσότερη απασχόληση, υψηλότερους μισθούς και την αύξηση του κατώτατου. Άρα το μέτρο είναι εισοδηματική προστασία, ενώ η δημοσιονομική του βάση παραμένει πολιτικά εύλογη αλλά όχι αποδεδειγμένη.

Η ελληνική επιλογή έχει και μια ευρωπαϊκή ανάγνωση. Στη Γερμανία, η σύνταξη επιζώντος μειώνεται κατά 40% του καθαρού εισοδήματος που υπερβαίνει ένα όριο (Nextsure). Στη Γαλλία, η pension de réversion συνδέεται με ηλικία 55 ετών και όρια πόρων (Service-Public). Αντί για οριζόντιο χρονικό κόφτη, ελέγχουν το πραγματικό εισόδημα του επιζώντος. Η Ελλάδα καταργεί τον κόφτη χωρίς να τον αντικαθιστά με εισοδηματικό κριτήριο. Πιο προστατευτικό για τον δικαιούχο, λιγότερο στοχευμένο δημοσιονομικά.

Μένει το ουσιώδες: μέχρι να κατατεθεί η διάταξη και να δημοσιευθεί σε ΦΕΚ, όλα αυτά είναι κυβερνητική δέσμευση, όχι ισχύον δίκαιο. Το ΠΑΣΟΚ ζητά ακριβώς αυτό, νομοθέτηση αντί προφορικών διαβεβαιώσεων (News247). Και μένει ανοιχτό το πιο απτό ερώτημα: με τα μέχρι τώρα δεδομένα, η αποκατάσταση δείχνει να ισχύει μόνο προς το μέλλον. Τα χρήματα που ήδη έχασαν όσοι κόπηκαν στο 35% δεν φαίνεται να επιστρέφουν.