Τέλος η διπλή εθνική στις συντάξεις χηρείας

Σε μια κυρία 72 ετών που παίρνει τη δική της σύνταξη γήρατος των 900 ευρώ συν 560 ευρώ σύνταξη χηρείας, η αυστηρή εφαρμογή της απόφασης 699/2026 του ΣτΕ θα σήμαινε απώλεια 312,80 ευρώ τον μήνα (Πρώτο Θέμα). Σε βάθος πενταετίας, ο λογαριασμός φτάνει τα 18.768 ευρώ. Χωρίς νέα νομοθετική ρύθμιση, ο ΕΦΚΑ έχει πλέον νομική υποχρέωση να αναζητήσει αχρεωστήτως καταβληθέντα ποσά, τα οποία, σύμφωνα με εκτιμήσεις της ΕΝΥΠΕΚ, μπορούν να φτάσουν τα 15.000 με 30.000 ευρώ ανά περίπτωση (Euro2day, HuffPost Greece). Η υπουργός Εργασίας Νίκη Κεραμέως δήλωσε χθες ότι «καμία περικοπή» δεν θα γίνει (Enikos). Όμως μέχρι να γραφτεί νόμος, παραμένει πολιτική δέσμευση και όχι εφαρμοσμένο δίκαιο.

Τι ακριβώς έκρινε το ΣτΕ

Ο νόμος Κατρούγκαλου του 2016 χώρισε την κύρια σύνταξη σε δύο κομμάτια: την εθνική σύνταξη (το σταθερό πάτωμα που πληρώνει το κράτος από φόρους, σήμερα γύρω στα 446 ευρώ) και την ανταποδοτική (ό,τι αναλογεί στις εισφορές που πληρώθηκαν). Η παράγραφος 5 του άρθρου 7 έλεγε ξεκάθαρα: όταν ένας συνταξιούχος παίρνει δύο συντάξεις, χορηγείται μία εθνική σύνταξη, όχι δύο.

Το ερώτημα ήταν αν αυτό ισχύει και στη σύνταξη χηρείας. Στις 18 Μαΐου, το ΣτΕ απάντησε «ναι»: ο περιορισμός εφαρμόζεται και στη σώρευση δικής σύνταξης με σύνταξη επιζώντος συζύγου, αλλά αγγίζει μόνο το εθνικό σκέλος, όχι το ανταποδοτικό (Aftodioikisi).

Το 2021, η πολιτική ηγεσία του υπουργείου με την εγκύκλιο Τσακλόγλου είχε επιλέξει να μην εφαρμόσει αυστηρά τον κανόνα: όσοι ήδη έπαιρναν δεύτερο εθνικό σκέλος, το κρατούσαν ως «προσωπική διαφορά», δηλαδή ως ένα πρόσθετο ποσό που δεν θα μειωνόταν. Το ΣτΕ ακύρωσε ακριβώς αυτή την προστατευτική σύλληψη, κρίνοντας ότι μια εγκύκλιος δεν μπορούσε να ρυθμίσει ένα τέτοιο ζήτημα χωρίς νομοθετική εξουσιοδότηση και χωρίς δημοσίευση σε ΦΕΚ (HuffPost Greece). Η ακύρωση της εγκυκλίου από το ΣτΕ εξαφάνισε το διοικητικό μαξιλάρι της «προσωπικής διαφοράς» για περίπου 200.000 δικαιούχους.

Πώς φτάσαμε σε συνταξιούχους δύο ταχυτήτων

Από το 2016, ο κανόνας υπήρχε στον νόμο αλλά εφαρμόστηκε άνισα. Στο Δημόσιο και στον ΟΓΑ, οι μειώσεις μετά την τριετία (όταν ο επιζών εργαζόταν ή είχε δική του σύνταξη) εφαρμόστηκαν συστηματικά. Στον ιδιωτικό τομέα και στον ΕΦΚΑ, η εφαρμογή ήταν αποσπασματική (Πρώτο Θέμα). Έτσι, χήρες με όμοιο εργασιακό βιογραφικό κατέληξαν να παίρνουν διαφορετικά ποσά, ανάλογα με το ταμείο τους. Η ίδια η κυβέρνηση επεξεργαζόταν να διορθώσει αυτή την ανισότητα με επαναφορά του ποσοστού στο 70% και επιστροφές σε περίπου 11.500 δικαιούχους Δημοσίου (To Brief). Η απόφαση του ΣτΕ έπεσε ακριβώς πάνω σε αυτή τη διεργασία.

Τι μπορεί ρεαλιστικά να κάνει η κυβέρνηση

Διοικητική «διόρθωση» δεν αρκεί πια, καθώς το ΣτΕ μόλις ακύρωσε ακριβώς αυτή τη μέθοδο. Για να κλείσει η εκκρεμότητα χρειάζεται νέος νόμος που είτε θα τροποποιεί την παρ. 5 του άρθρου 7, είτε θα προβλέπει ρητή εξαίρεση για τη σώρευση δικής σύνταξης με σύνταξη χηρείας. Παράλληλα χρειάζεται διάταξη που να αποκλείει την αναζήτηση αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών, αλλιώς ο ΕΦΚΑ θα έχει νομική υποχρέωση να τα ζητήσει πίσω (Enikos).

Η Γερμανία αντιμετωπίζει το ίδιο πρόβλημα με εισοδηματικό κριτήριο: πάνω από ένα προστατευμένο όριο, η σύνταξη χηρείας μειώνεται κατά 40% του υπερβάλλοντος, όχι οριζόντια (CHIP). Η ελληνική απόφαση να κρατήσει «μία εθνική σύνταξη» χωρίς εισοδηματική στόχευση ωφελεί δημοσιονομικά αλλά χτυπά αδιακρίτως.

Τι λείπει από τη συζήτηση

Ο αριθμός των 200.000 δικαιούχων προέρχεται από εκτιμήσεις της ΕΝΥΠΕΚ και δεν επιβεβαιώνεται από επίσημα στοιχεία ΕΦΚΑ (Aftodioikisi). Δεν υπάρχει δημοσιευμένος πίνακας που να δείχνει πόσοι μοναδικοί συνταξιούχοι παίρνουν ταυτόχρονα δική σύνταξη και χηρείας, ποια είναι η κατανομή ανά φύλο, ηλικία και ταμείο, ή πόσοι θα έπεφταν κάτω από τα 600 ευρώ τον μήνα με αυστηρή εφαρμογή.

Χωρίς δημοσιευμένο πίνακα από τον ΕΦΚΑ, η κυβέρνηση επεξεργάζεται μια ρύθμιση στα τυφλά, καλούμενη να αποφασίσει πολιτικά ποιανού η σύνταξη θα διατηρηθεί στο σημερινό ύψος και ποιανού θα μειωθεί στο μέλλον.