Τελεσίγραφο στα σούπερ μάρκετ: μειώσεις τιμών ή παράταση πλαφόν

Η μάχη για τις τιμές στο ράφι μπαίνει σε αποφασιστική φάση, με τον πληθωρισμό να παραμένει στο 5,2% τον Μάιο και τα τρόφιμα να σηκώνουν δυσανάλογο βάρος (To Brief). Η κυβέρνηση έχει στα χέρια της μία προθεσμία και την αξιοποιεί ως διαπραγματευτικό μοχλό: στις 30 Ιουνίου λήγει το έκτακτο πλαφόν στο περιθώριο κέρδους των βασικών αγαθών. Στη σύσκεψη του Μαξίμου, το μήνυμα προς τη βιομηχανία και τα σούπερ μάρκετ είναι ευθύ: δώστε ορατές μειώσεις τιμών τώρα, αλλιώς το πλαφόν παραμένει. Το πρόβλημα είναι ότι αυτό που παζαρεύεται δεν έχει ακόμη ούτε λίστα προϊόντων, ούτε ποσοστά, ούτε μηχανισμό ελέγχου.

Το πλαφόν δεν είναι ανώτατη τιμή στο ράφι. Θεσπίστηκε με την Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου της 11ης Μαρτίου 2026 και κυρώθηκε με τον ν. 5289/2026, απαγορεύοντας, ανά κωδικό προϊόντος, μεικτό περιθώριο κέρδους μεγαλύτερο από τον μέσο όρο του 2025 (government.gov.gr, e-nomothesia). Καλύπτει 63 κατηγορίες αγαθών και πιάνει ολόκληρη την αλυσίδα, από τη βιομηχανία ως το χονδρεμπόριο και το ράφι (e-nomothesia). Κρίσιμο σημείο: για παράταση μετά τις 30/6 δεν υπάρχει αυτόματος μηχανισμός. Θα χρειαστεί νέα νομοθετική πράξη, δηλαδή πολιτική απόφαση.

Αυτό ακριβώς είναι το διαπραγματευτικό χαρτί. Ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος το έθεσε ξεκάθαρα: αν δεν υπάρξουν νεότερες προτάσεις για μειώσεις, το πλαφόν «θα πρέπει να παραμείνει», γιατί αλλιώς «δεν έχουμε κανέναν άλλο τρόπο να ελέγξουμε την αγορά» (Newsit). Παράλληλα προβάλλει το μέτρο ως ήδη επιτυχημένο, μιλώντας για μειώσεις σε 2.000 κωδικούς με μέση πτώση 5% (ERT News). Η αγορά κινείται αντίστροφα: η Ένωση Σούπερ Μάρκετ επιβεβαιώνει διαβουλεύσεις για νέα συμφωνία άμεσης εφαρμογής (OT), ζητώντας όμως κατάργηση του πλαφόν από την 1η Ιουλίου και εθελοντικό σχήμα αντί για παράταση. Από ΣΕΒ και ΣΕΒΤ δεν έχει βγει δημόσια, μέχρι στιγμής, καμία δέσμευση με ποσοστά ή κατηγορίες.

Γιατί οι «συμφωνίες κυρίων» δεν φτάνουν στο ταμείο

Το ίδιο σενάριο το έχουμε ξαναδεί αλλού. Στη Γαλλία, το «τρίμηνο κατά του πληθωρισμού» του 2023 παρουσιάστηκε ως επιτυχία με μειώσεις στα προϊόντα που μπήκαν στο σχήμα, αλλά η ανεξάρτητη αποτίμηση το είδε ως πολιτικά ορατό και περιορισμένης εμβέλειας: διαφορετικά προϊόντα ανά αλυσίδα, μικρό κομμάτι του καλαθιού, καμία ανατροπή της συνολικής δυναμικής (IPS Journal). Η Κροατία έδειξε το άλλο άκρο: όταν η εθελοντική πίεση δεν αρκούσε, πέρασε σε υποχρεωτικές ανώτατες τιμές σε 100 προϊόντα με σήμανση (Xinhua). Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, εξάλλου, θεωρεί προτιμότερη τη στοχευμένη ενίσχυση εισοδήματος από τις οριζόντιες παρεμβάσεις στις τιμές (IMF).

Το μάθημα είναι απλό: χωρίς δημοσιευμένη λίστα κωδικών, τιμή βάσης και ανεξάρτητο έλεγχο, η αγορά μπορεί να ρίξει τις τιμές σε λίγους «κράχτες» και να ανακτήσει περιθώρια αλλού. Εδώ ακριβώς δοκιμάζεται και η νέα πλατφόρμα PosoKanei. Δείχνει πραγματικές αποκλίσεις, αυγά εξαμελή από 0,86 έως 2,85 ευρώ στις στήλες της (Ethnos), αλλά αντλεί τιμές από τα e-shops δέκα αλυσίδων, όχι από επιτόπιο έλεγχο φυσικού ραφιού (Topontiki). Εκθέτει διαφορές, δεν αποδεικνύει αισχροκέρδεια και δεν επιβάλλει μειώσεις.

Ποιος πληρώνει το λογαριασμό

Πέρα από το παζάρι, υπάρχει ένας αριθμός που οργανώνει όλη την ιστορία. Στην Ελλάδα τα τρόφιμα τιμολογούνται στο 105,3% του μέσου όρου της ΕΕ, ενώ η πραγματική κατανάλωση ανά κάτοικο μένει στο 80% (To Brief). Ευρωπαϊκές τιμές στο ράφι, χαμηλότερο εισόδημα στο πορτοφόλι. Και το βάρος δεν μοιράζεται ισόποσα: για το φτωχότερο 20% των νοικοκυριών, η διατροφή απορροφά το 33,5% της δαπάνης, έναντι 12,7% για το πλουσιότερο 20% (ELSTAT, MacroPolis).

Πάνω σε μια μέση μηνιαία δαπάνη 357 ευρώ για τρόφιμα (ELSTAT), μια πραγματική και καθολική μείωση 5% στο καλάθι θα άφηνε στο μέσο νοικοκυριό περίπου 18 ευρώ τον μήνα, και αναλογικά περισσότερα στους φτωχότερους. Το ερώτημα που κρίνεται μέχρι την Τρίτη είναι αν η συμφωνία θα έχει νούμερα και έλεγχο, ή αν θα είναι μια ακόμη χειραψία που δεν φτάνει ποτέ στο ταμείο.