Συντάξεις χηρείας: Έρχεται νομοσχέδιο για τον κόφτη 35%

Ο νόμος 4387/2016 ορίζει τη σύνταξη χηρείας στο 70% της σύνταξης του θανόντος για τα πρώτα τρία χρόνια. Μετά την τριετία, αν ο επιζών εργάζεται ή λαμβάνει δική του σύνταξη, το ποσό μειώνεται κατά 50%. Δύο πράξεις, ένα αποτέλεσμα: από 70% κατεβαίνει σε 35% της αρχικής σύνταξης (e-nomothesia). Σε μικτά νούμερα: σύνταξη θανόντος 1.000 ευρώ σημαίνει 700 ευρώ για τρία χρόνια και 350 ευρώ μετά. Αυτός ο «κόφτης» της τετάρτης χρονιάς είναι ο μηχανισμός γύρω από τον οποίο στήθηκε όλη η σημερινή πολιτική αναταραχή.

Η ανατομία της σύνταξης

Η κύρια σύνταξη αποτελείται από δύο σκέλη: το εθνικό, που είναι σταθερό και χρηματοδοτείται από τον κρατικό προϋπολογισμό, και το ανταποδοτικό, που εξαρτάται από τα ένσημα και τα χρόνια ασφάλισης του δικαιούχου (e-nomothesia). Όταν κάποιος έχει ήδη δική του σύνταξη και ταυτόχρονα δικαιούται και σύνταξη χηρείας, το νομικό ερώτημα είναι: παίρνει δύο εθνικά σκέλη ή ένα; Στην απάντηση κρύβονται εκατομμύρια ευρώ ετήσιας δαπάνης.

Τι έκρινε το ΣτΕ 699/2026

Στις 18 Μαΐου, η απόφαση 699/2026 του ΣτΕ καθάρισε το τοπίο με τρόπο που η κυβέρνηση δεν μπορεί πλέον να παρακάμψει διοικητικά. Πρώτον, επικύρωσε ότι σε σώρευση συντάξεων στο ίδιο πρόσωπο καταβάλλεται μία και μοναδική εθνική σύνταξη, ακόμη κι όταν η μία είναι λόγω θανάτου. Δεύτερον (και αυτό είναι το θεσμικό κλειδί), ακύρωσε μέρος της εγκυκλίου Τσακλόγλου του 2021, την οποία το υπουργείο Εργασίας είχε χρησιμοποιήσει ως «προστατευτική σκαλωσιά» για να κρατάει αμετάβλητα τα ποσά ως προσωπική διαφορά (Euro2day, Dnews). Το δικαστήριο, με άλλα λόγια, είπε: αυτό δεν λύνεται με υπογραφή υφυπουργού. Θέλει νόμο.

Γι' αυτό και η ρητορική δέσμευση της Νίκης Κεραμέως ότι «δεν θα υπάρξει καμία περικοπή» χρειάζεται νομοθετική σάρκα. Όσο δεν έρχεται διάταξη στη Βουλή, η δέσμευση παραμένει πολιτική, όχι κανόνας (Enikos, Iefimerida). Το σχετικό ασφαλιστικό νομοσχέδιο τοποθετείται εντός Ιουνίου, χωρίς όμως να έχει διαρρεύσει το άρθρο που θα τροποποιεί τον κανόνα του 35% (Athina 9.84).

Δύο ταχύτητες, ίδια διάταξη

Εδώ είναι η πιο σιωπηρή πτυχή του θέματος. Ο κανόνας της μείωσης μετά την τριετία εφαρμόστηκε στις συντάξεις χηρείας του Δημοσίου και του ΟΓΑ, αλλά έμεινε ουσιαστικά «παγωμένος» στον ιδιωτικό τομέα. Αποτέλεσμα: δύο κατηγορίες δικαιούχων υπό τον ίδιο νόμο, με ορισμένους συνταξιούχους του Δημοσίου να έχουν ήδη δει παρακρατήσεις και να ζητούν επιστροφές. Το ΠΑΣΟΚ, διά του Κώστα Τσουκαλά, ζήτησε στις 28 Μαΐου να διατηρηθούν οι παροχές στο ποσό απονομής και να συμψηφιστούν τα παρακρατηθέντα ποσά με μελλοντικούς φόρους (News247). Αυτή η ασυμμετρία αντιμετώπισης είναι, πρακτικά, το πιο επικίνδυνο σημείο για την κυβέρνηση: όποια ρύθμιση κι αν φέρει, πρέπει να εξηγήσει γιατί ορισμένοι έχουν πληρώσει και άλλοι όχι.

Η ευρωπαϊκή σύγκριση δείχνει πόσο τυφλός είναι ο ελληνικός κανόνας. Η Γερμανία εφαρμόζει εισοδηματικό έλεγχο που μειώνει σταδιακά τη σύνταξη επιζώντος πάνω από κατώφλι (Deutsche Rentenversicherung). Η Γαλλία δίνει 54% στο βασικό καθεστώς ιδιωτικού τομέα, υπό όρια πόρων (Service-Public). Σε αμφότερες, ο κανόνας ξεχωρίζει ποιος έχει ανάγκη. Στην Ελλάδα, η οριζόντια πτώση από 70% σε 35% δεν κάνει αυτή τη διάκριση.

Τι μένει στο σκοτάδι

Δύο κρίσιμα μεγέθη απουσιάζουν από την επίσημη συζήτηση. Πρώτον, οι περίπου 200.000 δικαιούχοι σε αναμονή, αριθμός που κυκλοφορεί σε ρεπορτάζ χωρίς δημοσιευμένο πίνακα ΕΦΚΑ ανά φύλο, ταμείο, ύψος σύνταξης ή ύπαρξη δεύτερης παροχής. Χωρίς αυτή τη κατανομή, δεν ξέρουμε αν η ρύθμιση θα προστατεύει χαμηλοσυνταξιούχες χήρες ή θα διατηρεί αδιακρίτως διπλές παροχές μεσαίων και υψηλών εισοδημάτων (To Brief).

Δεύτερον, η επίσημη κοστολόγηση της «καμίας περικοπής» είναι μηδενική: ούτε το υπουργείο ούτε ο ΕΦΚΑ έχουν δημοσιεύσει εκτίμηση του δημοσιονομικού αποτυπώματος. Όπως διαφάνηκε και με τη δημιουργία του Εθνικού Μητρώου Παροχών, το κράτος συχνά αδυνατεί να αποτυπώσει το ακριβές λογιστικό κόστος των ενισχύσεων που μοιράζει (To Brief). Το ερώτημα που θα κρίνει το νομοσχέδιο του Ιουνίου δεν είναι αν θα υπάρξει «πάγωμα», αλλά αν, για πρώτη φορά, η Πολιτεία θα δεχθεί να γράψει στον νόμο ποιος αξίζει προστασία, με ποιο κριτήριο και με ποιο κόστος.