Οκτώ νεκροί φέρνουν εισαγγελέα στον Άγιο Στέφανο

Τον Μάιο οι νεκροί κρατούμενοι στις φυλακές Αγίου Στεφάνου Πατρών ήταν έξι (To Brief). Σήμερα είναι οκτώ (Newsbomb). Με περίπου 700 κρατουμένους σε 340 θέσεις, πληρότητα που φτάνει το 206% (News247), η Εισαγγελία Εφετών Πατρών διέταξε διερεύνηση των αιτιών θανάτου (Iefimerida).

Οι αρχές μιλούν προκαταρκτικά για θανάτους από «παθολογικά αίτια» (News247). Όμως το «παθολογικό αίτιο» περιγράφει τον ιατρικό μηχανισμό, όχι την απουσία κρατικής ευθύνης. Ένα έμφραγμα είναι παθολογικό αίτιο. Το αν κάποιος μπορούσε να επιβιώσει με έγκαιρη κλήση ΕΚΑΒ, με σωστή φαρμακευτική αγωγή ή με μεταγωγή σε νοσοκομείο, είναι νομικό ερώτημα, όχι ιατρικό.

Η υποχρέωση που γεννά την ευθύνη

Όταν το κράτος στερεί από κάποιον την ελευθερία, αναλαμβάνει τον πλήρη έλεγχο της πρόσβασής του σε γιατρό, φάρμακα και ασφαλείς συνθήκες. Το άρθρο 2 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου δεν επιβάλλει μόνο να μη σκοτώνει το κράτος, αλλά και να προστατεύει ενεργά τη ζωή όσων κρατεί (echr.coe.int). Ο Σωφρονιστικός Κώδικας εξειδικεύει την υποχρέωση αυτή σε ιατρική περίθαλψη (e-nomothesia), ενώ τα πρότυπα της Επιτροπής κατά των Βασανιστηρίων του Συμβουλίου της Ευρώπης ορίζουν τι σημαίνει επαρκής υγειονομική κάλυψη σε μια υπερπλήρη φυλακή (coe.int). Στον Άγιο Στέφανο, η εικόνα αυτής της κάλυψης είναι ένας γιατρός και δύο νοσηλευτές για όλο αυτόν τον πληθυσμό (ERT/YouTube).

Για να μετατραπεί ένας «φυσικός» θάνατος σε ποινική δίωξη, η έρευνα πρέπει να απαντήσει σε συγκεκριμένα ερωτήματα (hudoc.echr.coe.int). Γνώριζε η διοίκηση τον κίνδυνο; Παρέλειψε να πάρει εύλογα μέτρα; Θα ζούσε ο κρατούμενος αν το ΕΚΑΒ είχε κληθεί νωρίτερα; Αν οι απαντήσεις δείχνουν παράλειψη, ο Ποινικός Κώδικας προσφέρει τα εργαλεία: ανθρωποκτονία από αμέλεια, ενδεχομένως διά παραλείψεως, έκθεση σε κίνδυνο, και παράβαση καθήκοντος για τους δημόσιους λειτουργούς (e-nomothesia).

Τι θα κρίνει την υπόθεση

Η εισαγγελική παρέμβαση σημαίνει ότι ξεκινά προκαταρκτική εξέταση, το στάδιο όπου ο εισαγγελέας κρίνει αν υπάρχουν ενδείξεις αδικήματος (e-nomothesia). Δεν σημαίνει ότι αποδόθηκε ενοχή. Η διαφορά ανάμεσα σε ένα τυπικό ιατροδικαστικό κλείσιμο και σε μια ουσιαστική έρευνα είναι το τι θα μπει στη δικογραφία. Η διεθνής λογική για θανάτους υπό κρατικό έλεγχο, το λεγόμενο Πρωτόκολλο της Μινεσότα, είναι σαφής: δεν αρκεί η τελική αιτία θανάτου, πρέπει να ελεγχθεί όλη η αλυσίδα (ohchr.org). Χρόνοι εντοπισμού, ώρα κλήσης γιατρού και ΕΚΑΒ, φύλλα βάρδιας, φάκελοι αγωγής και χαμένες δόσεις, πραγματική στελέχωση του ιατρείου.

Εδώ κρίνεται και το αφήγημα των «μεμονωμένων παθολογικών περιστατικών». Αν η έρευνα μείνει στις ιατροδικαστικές εξετάσεις, η συζήτηση μετατοπίζεται στα ατομικά νοσήματα του κάθε νεκρού. Τότε η διοικητική αλυσίδα, από τη διοίκηση της φυλακής μέχρι τη Γενική Γραμματεία Αντεγκληματικής Πολιτικής και το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη, μένει στο απυρόβλητο. Αυτό ακριβώς το αφήγημα ωφελεί την κυβερνητική και διοικητική πλευρά. Αν η έρευνα φτάσει στα λειτουργικά δεδομένα, η ευθύνη ανεβαίνει.

Υπάρχει και η αντίθετη ανάγνωση, που οφείλει να μείνει ανοιχτή. Έφοδοι εντόπισαν ναρκωτικές ουσίες και κινητά σε κελιά (Protothema), ενώ ορισμένοι νεκροί είχαν σοβαρά προϋπάρχοντα νοσήματα (Ethnos). Η εκδοχή πως πρόκειται απλώς για τραγική σύμπτωση θα ενισχυθεί μόνο αν τα πορίσματα δείξουν άσχετες αιτίες, χωρίς καθυστερήσεις και χωρίς κοινό λειτουργικό μηχανισμό.

Ο Δικηγορικός και ο Ιατρικός Σύλλογος Πατρών έχουν ήδη ζητήσει στελέχωση και αποσυμφόρηση, στέλνοντας έγγραφα μέχρι το Συμβούλιο της Ευρώπης (Enikos). Το ερώτημα που θα απαντήσει η δικογραφία δεν είναι ιατρικό. Είναι αν η Πολιτεία προστάτεψε ζωές που είχε αναλάβει να φυλάξει.