Άγκυρα: νόμος αφοπλισμού PKK, όχι αμνηστία

Μετά από σχεδόν σαράντα χρόνια ένοπλης σύγκρουσης, η Τουρκία απέκτησε για πρώτη φορά γραπτό νομικό μηχανισμό για το τι θα γίνει με τους μαχητές του PKK, της κουρδικής αντάρτικης οργάνωσης που πολεμά το τουρκικό κράτος από τη δεκαετία του 1980, αν όντως καταθέσουν τα όπλα. Στις 5 Αυγούστου ο κυβερνητικός συνασπισμός AKP-MHP κατέθεσε στην Εθνοσυνέλευση ένα δωδεκάρθρο «πλαίσιο», με τίτλο για την «εθνική αλληλεγγύη και κοινωνική ενσωμάτωση», που περνά πρώτα από την Επιτροπή Δικαιοσύνης στις 7 Αυγούστου και μετά από την Ολομέλεια (DW, Cumhuriyet). Για την Αθήνα δεν είναι γεγονός του Αιγαίου. Είναι δείκτης του πώς η Άγκυρα προσπαθεί να κλείσει το μακροβιότερο εσωτερικό της μέτωπο.

Το πιο σημαντικό στοιχείο είναι αυτό που ο τίτλος «ειρήνη» κρύβει: τίποτα δεν ενεργοποιείται αυτόματα με την ψήφιση. Πρώτα οι υπηρεσίες ασφαλείας πρέπει να διαπιστώσουν ότι το PKK έπαψε de facto να υπάρχει και παρέδωσε όλα τα όπλα. Μετά το Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας (MGK) το επικυρώνει με απόφαση που δημοσιεύεται στην Επίσημη Εφημερίδα (T24). Μόνο τότε ανοίγει εξάμηνη προθεσμία για ατομικές, έγγραφες αιτήσεις υπαγωγής (Medyascope).

Τι προσφέρουν οι 360 υπογραφές

Ο επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας του AKP, Αμπντουλάχ Γκιουλέρ, μίλησε για «περίπου 360» υπογραφές, από AKP, MHP και βουλευτές του φιλοκουρδικού DEM, του CHP, του HÜDA PAR και του Yeni Yol (Milliyet). Αυτό που προσφέρουν στους περίπου 3.600 δυνητικά ωφελούμενους δεν είναι αμνηστία αλλά αναστολή. Οι διώξεις και οι ποινές «παγώνουν» για πέντε ή δέκα χρόνια. Η παραγραφή δεν τρέχει και τα αποδεικτικά στοιχεία διατηρούνται, ώστε η υπόθεση να μπορεί να αναβιώσει αν κάποιος ξαναδιαπράξει τρομοκρατικό αδίκημα (Gazete Oksijen).

Το πλαίσιο είναι offense-based, δηλαδή πιάνει αδικήματα και όχι κατηγορίες ανθρώπων: ένταξη, βοήθεια, προπαγάνδα, χρηματοδότηση. Εξαιρούνται καθαρά όσοι διέπραξαν εκ προθέσεως ανθρωποκτονία και τα προ του 2005 αδικήματα που επισύρουν ισόβια (Bianet). Ο Αμπντουλάχ Οτσαλάν, ο φυλακισμένος ιδρυτής του PKK, μένει εκτός, όχι επειδή κατονομάζεται, αλλά επειδή η καταδίκη του ανήκει σε εκείνο το βαρύτερο, παλαιότερο καθεστώς (TRT Haber).

Τρεις αναγνώσεις του ίδιου κειμένου

Η κυβέρνηση, με πολιτικό πατέρα τον Ντεβλέτ Μπαχτσελί του MHP, το πουλά ως «Τουρκία χωρίς τρομοκρατία» και αφαίρεση της «κηδεμονίας της βίας» από την κουρδική πολιτική. Το φιλοκουρδικό DEM το στηρίζει ως «πρώτο βήμα», αλλά ο Οτσαλάν, μέσω αντιπροσωπείας, προειδοποιεί κατά ενός «στενού» νόμου: αφοπλισμός χωρίς πολιτικό σκέλος, χωρίς αποφυλακίσεις και δικαιώματα γλώσσας και αυτοδιοίκησης, δεν είναι ειρήνη (Shafaq News). Στον αντίποδα, το İYİ Parti καταγγέλλει ειδικό, προνομιακό καθεστώς για το PKK, ενώ οι Türk Ocakları και εθνικιστικές φωνές όπως ο Ουμίτ Οζντάγ μιλούν για «παράδοση στην τρομοκρατία» πριν αποδειχθεί η παράδοση των όπλων (Sözcü, Haberler).

Αυτή η δυσπιστία δεν είναι αφηρημένη. Το 2009, στην προηγούμενη απόπειρα ειρήνευσης, εκατοντάδες μαχητές πέρασαν συμβολικά τα σύνορα από το φυλάκιο Habur στο βόρειο Ιράκ. Οι σκηνές θριάμβου που ακολούθησαν εξόργισαν μεγάλο μέρος της τουρκικής κοινωνίας και έμειναν ως σύμβολο μιας διαδικασίας που κατέρρευσε. Η μνήμη του Habur, μαζί με την κατάρρευση των συνομιλιών του 2013-2015, είναι ο λόγος που οι λέξεις «αμνηστία» και «επιστροφή» παραμένουν πολιτικά εκρηκτικές.

Εδώ κρύβεται και ο πραγματικός σκόπελος. Η ηγεσία, τα στρατόπεδα και ο οπλισμός του PKK βρίσκονται εκτός Τουρκίας, κυρίως στο βόρειο Ιράκ, όπου έχει ήδη γίνει μια συμβολική τελετή αφοπλισμού (AP). Ο νόμος δεν αγγίζει τις SDF στη Συρία, την υπό κουρδική ηγεσία δύναμη που η Άγκυρα ταυτίζει με το PKK ενώ η Ουάσιγκτον τη διακρίνει, τη στιγμή ακριβώς που αυτές ενσωματώνονται στον νέο συριακό στρατό (To Brief). Ο βασικός πιστοποιητής παραμένει το ίδιο το τουρκικό κράτος, που είναι μέρος της σύγκρουσης, χωρίς ανεξάρτητη επιτροπή όπως στην Κολομβία ή τη Βόρεια Ιρλανδία.

Το νομοσχέδιο ρυθμίζει τον αφοπλισμό, όχι τους όρους της συνύπαρξης. Λέει πώς κατεβαίνει το όπλο, όχι τι κερδίζει ο Κούρδος πολίτης αφού κατέβει. Και το σκληρό ερώτημα δεν λύνεται στη Βουλή: πώς αποδεικνύεται ένας αφοπλισμός στα βουνά του Καντίλ και στη βόρεια Συρία, εκεί ακριβώς όπου η τουρκική δικαιοδοσία δεν φτάνει.