Καταρρίψεις drone ενώ κλείνει συμφωνία: η λογική «πολεμάς και μιλάς» στο Ορμούζ

Ενώ το Πακιστάν θριαμβεύει για «συμφωνημένο τελικό κείμενο» που τερματίζει τον πόλεμο ΗΠΑ-Ιράν, αμερικανικές δυνάμεις αναφέρουν ότι κατέρριψαν ιρανικά drones-καμικάζι (μη επανδρωμένα αεροσκάφη μιας χρήσης) με στόχο εμπορικά πλοία στα Στενά του Ορμούζ (NBC News). Η εικόνα μοιάζει αντιφατική, αλλά τα δύο γεγονότα δουλεύουν μαζί. Είναι το κλασικό μοτίβο «πολεμάς και μιλάς» (fight and talk), όπου κάθε πλευρά κλιμακώνει στο πεδίο για να κλειδώσει καλύτερους όρους πριν στεγνώσει το μελάνι. Και το ενεργειακό κόστος που επηρεάζει κάθε ελληνικό νοικοκυριό συνδέεται άμεσα με αυτόν τον στενό δίαυλο, από τον οποίο περνά η ενέργεια που ορίζει τιμές καυσίμων, ναύλους και ασφάλιστρα.

Τι είναι στην πραγματικότητα το «Μνημόνιο»

Πρώτα η αποκωδικοποίηση. Παρά τη λέξη «ειρήνη» που κυκλοφορεί, αυτό δεν είναι συνθήκη. Είναι ένα ενδιάμεσο μνημόνιο κατανόησης που παγώνει τη σύγκρουση και μεταθέτει τα δύσκολα για μια δεύτερη, 60ήμερη φάση (AP). Η αρχιτεκτονική είναι σταθερή: πρώτα κατάπαυση πυρός και άνοιγμα του Ορμούζ, μετά το πυρηνικό και οι κυρώσεις. Με τα έως τώρα στοιχεία, δεν διαφέρει ουσιαστικά από το 60ήμερο πλαίσιο που είχε ήδη περιγραφεί στα τέλη Μαΐου (Reuters). Αποτελεί κυρίως πολιτική επικύρωση του προϋπάρχοντος πλαισίου.

Εδώ μπαίνει ο ρόλος του Πακιστάν. Δεν είναι «εγγυητής» με δύναμη να επιβάλει συμμόρφωση. Είναι διαχειριστής διαύλου: έχει σύνορα και ανοιχτή γραμμή με την Τεχεράνη, παλιούς στρατιωτικούς δεσμούς με την Ουάσιγκτον, και την ανοχή του Πεκίνου (Stimson). Γι' αυτό και ο πρωθυπουργός Σαρίφ είναι ο πιο θριαμβευτικός. Μιλά για «τελικό, συμφωνημένο κείμενο» και πιθανή υπογραφή εντός 24 ωρών. Την ίδια ώρα, όμως, η Τεχεράνη κρατά επιφύλαξη ότι τίποτα δεν έχει οριστικοποιηθεί και η Ουάσιγκτον λέει «πολύ κοντά» αλλά όχι τελειωμένο (Al Jazeera). Όταν ο μεσολαβητής εμφανίζεται πιο σίγουρος από τους δύο αντιπάλους, συνήθως υπερπουλά τον ρόλο του για διπλωματικό κύρος.

Το χαρτί που κρατά όρθια την Τεχεράνη

Η πραγματική διαπραγμάτευση κρύβεται σε έναν αριθμό. Πριν χαθεί η συνέχεια των επιθεωρήσεων, η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (IAEA, ο πυρηνικός ελεγκτής του ΟΗΕ) εκτιμούσε το ιρανικό απόθεμα ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60% σε 440,9 κιλά, υλικό πολύ κοντά σε βαθμό όπλου αν εμπλουτιστεί περαιτέρω (WFTV/AP). Αυτό δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια, είναι ο πυρήνας του παζαριού. Η αμερικανική πλευρά θέλει το υλικό εκτός Ιράν ή κατεστραμμένο. Η Τεχεράνη επιμένει να το «αραιώσει» εντός χώρας, διατηρώντας το δικαίωμα εμπλουτισμού (SBS). Όσο κρατά αυτό το απόθεμα, η Τεχεράνη έχει κάτι να ανταλλάξει.

Γι' αυτό και η μόχλευση στο Ορμούζ δεν χρειάζεται πλήρες κλείσιμο. Από εκεί πέρασαν το 2024 περίπου 20 εκατ. βαρέλια την ημέρα και περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) (EIA). Λίγα drones, νάρκες και απειλές αρκούν για να κρατούν τα ασφάλιστρα στα ύψη και τη διέλευση επιχειρησιακά τοξική. Η σύγκρουση έχει ήδη απλωθεί πέρα από το στενό, με ιρανικό πλήγμα να προκαλεί ζημιές σε ραντάρ του αεροδρομίου του Κουβέιτ (To Brief). Το ιστορικό προηγούμενο είναι ο «πόλεμος των τάνκερ» της δεκαετίας του 1980, που κατέληξε όχι σε σταδιακή ηρεμία αλλά σε βίαιη κορύφωση λίγο πριν την κατάπαυση (New York Times).

Ποιος κρατά πραγματικά το χέρι στη στρόφιγγα

Εδώ είναι το σημείο που ακυρώνει το χαρτί. Το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών διαπραγματεύεται, αλλά την εφαρμογή στο νερό δεν την ελέγχει. Τα αιτήματα διέλευσης περνούν από το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας, και οι διαδρομές ορίζονται με άδεια του Ναυτικού των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC) (Press TV, Xinhua). Όποιο κείμενο κι αν υπογραφεί στο Ισλαμαμπάντ, η σκανδάλη στον Ορμούζ μένει σε χέρια που δεν κάθονται στο τραπέζι.

Για την Αθήνα, που σήκωσε στα Ποσειδώνια τη σημαία της επιστροφής στο status quo «χωρίς διόδια» και συνέδεσε το Ορμούζ με τη συμμετοχή στην ευρωπαϊκή αποστολή θαλάσσιας ασφάλειας ASPIDES (HuffPost GR), το μάθημα είναι ψυχρό: μια πολιτική συμφωνία δεν φέρνει εμπορική κανονικότητα. Οι ναυτιλιακοί οργανισμοί εξακολουθούν να συστήνουν αναβολή διέλευσης όπου ο κίνδυνος το επιβάλλει (Cyprus Mail). Το ερώτημα που μένει ανοιχτό δεν είναι αν θα υπογραφεί χαρτί, αλλά αν οι Φρουροί θα το αφήσουν να ισχύσει στο νερό.