Δεύτερο πλήγμα στο αεροδρόμιο του Κουβέιτ: ο πόλεμος στον Κόλπο μετακινείται στις υποδομές

Για δεύτερη φορά μέσα σε δέκα μέρες, ιρανικό πλήγμα χτύπησε το μοναδικό διεθνές αεροδρόμιο του Κουβέιτ, αυτή τη φορά όμως όχι το επιβατικό κτίριο. Η Γενική Διεύθυνση Πολιτικής Αεροπορίας του Κουβέιτ κατήγγειλε στον Διεθνή Οργανισμό Πολιτικής Αεροπορίας (ICAO, τον οργανισμό του ΟΗΕ για τις αερομεταφορές) ότι η επίθεση προκάλεσε ζημιές σε εγκαταστάσεις ραντάρ και σε εξοπλισμό διαχείρισης εναέριας κυκλοφορίας, με τραυματισμούς (Al Jazeera Arabic, Gulf News/KUNA). Στις 3 Ιουνίου το προηγούμενο πλήγμα είχε πέσει στο Terminal 1, με έναν νεκρό και 63 τραυματίες (Asharq Al-Awsat, CNN Arabic). Η μετατόπιση είναι το όλο νόημα: τότε χτυπήθηκε το κτίριο, τώρα ο τεχνικός νευρικός ιστός που κρατά τα αεροπλάνα στον αέρα.

Η εξέλιξη ακουμπά σε ένα μεγαλύτερο μοτίβο που παρακολουθούμε εβδομάδες: κλιμάκωση ΗΠΑ-Ιράν γύρω από τον Κόλπο και μια αμφισβητούμενη διπλωματία που δεν έχει γίνει ακόμη πραγματική έξοδος (To Brief). Πίσω από τα διαψευδόμενα σενάρια συμφωνίας, στο πεδίο εξελίσσεται κάτι πιο σταθερό. Δεν παρακολουθούμε μια κλασική αναμέτρηση στρατών για έδαφος, αλλά έναν πόλεμο φθοράς πάνω σε κόμβους λειτουργίας του παγκόσμιου εμπορίου. Το ζητούμενο δεν είναι πια τι καταστρέφεται, αλλά τι σταματά να λειτουργεί αξιόπιστα: ένα ραντάρ, ένα αεροδρόμιο, ένα θαλάσσιο πέρασμα. Αρκεί να κάνεις έναν τέτοιο κόμβο «μη αξιόπιστο» για να παράγεις δυσανάλογο πολιτικό και οικονομικό κόστος, χωρίς να συντρίψεις τον αντίπαλο στο πεδίο.

Τρία πεδία, η ίδια λογική

Στον αέρα, το Κουβέιτ έκλεισε προσωρινά τον εναέριο χώρο του και τον άνοιξε ξανά μέσα σε ώρες (Enikos). Στο στρατιωτικό σκέλος, Κουβέιτ και Μπαχρέιν ενεργοποίησαν τις αεράμυνές τους, ενώ οι ΗΠΑ δηλώνουν ότι έπληξαν ιρανικά ραντάρ επιτήρησης και σταθμούς ελέγχου κοντά στα Στενά του Ορμούζ (Gulf News, RFE/RL).

Στη θάλασσα η φθορά είναι ακόμη πιο καθαρή. Το Ορμούζ δεν χρειάζεται να «κλείσει» νομικά για να στραγγαλιστεί στην πράξη. Ο επικεφαλής της ναυτιλιακής Frontline μιλά για μόλις 5 έως 10 διελεύσεις την ημέρα, έναντι 130 με 140 πριν τον πόλεμο, με περίπου το 10% του παγκόσμιου στόλου δεξαμενόπλοιων μεγάλου εκτοπίσματος παγιδευμένο στον Κόλπο (CNBC). Το Bloomberg κατέγραψε τέσσερα μόνο εμπορικά πλοία να περνούν τη μία μέρα και κανένα το επόμενο πρωί (Bloomberg). Όταν χάνεται η αξιόπιστη ροή ενέργειας από ένα τέτοιο πέρασμα, το κόστος φτάνει στην αντλία και στον λογαριασμό ρεύματος πολύ πιο πέρα από τον Κόλπο.

Τι λέει η Τεχεράνη, και τι αποφεύγει να πει

Η ιρανική αφήγηση δεν παρουσιάζει την υπόθεση ως πλήγμα σε πολιτικό αεροδρόμιο, αλλά ως νόμιμη αυτοάμυνα. Ιρανοί αξιωματούχοι χαρακτηρίζουν τις αμερικανικές βάσεις και υποδομές στην περιοχή «νόμιμους στόχους» (Iran International). Το κενό είναι ότι η ίδια η Τεχεράνη κατονομάζει στρατιωτικές βάσεις, τις Ali Al Salem και Ahmad Al Jaber, όχι το πολιτικό αεροδρόμιο (Arab News). Υπάρχει και ιρανικός ισχυρισμός ότι οι ζημιές προήλθαν από δυσλειτουργία αμερικανικού αντιπυραυλικού συστήματος Patriot, τον οποίο όμως η Ουάσιγκτον απορρίπτει και δεν επιβεβαιώνεται ανεξάρτητα (ArabNews.jp).

Νομικά, αυτή ακριβώς η αντίφαση μετράει. Ένα ραντάρ πολιτικής αεροπορίας ξεκινά ως προστατευμένο πολιτικό αντικείμενο και γίνεται νόμιμος στόχος μόνο αν αποδειχθεί συγκεκριμένη στρατιωτική χρήση, με αναλογικότητα και προφυλάξεις (ICRC). Η γενική επίκληση ότι «υπάρχουν αμερικανικές βάσεις στην περιοχή» δεν αρκεί.

Στη ρητορική, το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου δηλώνει την ασφάλειά του «αδιαίρετη» (GCC). Στην πράξη όμως δεν υπάρχει αυτόματος μηχανισμός συλλογικής άμυνας: η Σαουδική Αραβία στηρίζει πολιτικά, το Κατάρ και το Ομάν κρατούν ανοιχτό τον δίαυλο μεσολάβησης (Saudi Gazette). Το ερώτημα που κανείς δεν θέτει ανοιχτά είναι αν θα συμφωνηθεί ένα τεχνικό καθεστώς προστασίας πολιτικών αεροδρομίων και υποδομών. Κάτι τέτοιο θα απαιτούσε σιωπηρή συνεννόηση με Ιράν και ΗΠΑ ταυτόχρονα, και κανείς στον Κόλπο δεν θέλει να φανεί ότι διαπραγματεύεται όρους πολέμου με την Τεχεράνη. Μέχρι τότε, κάθε ραντάρ και κάθε διάδρομος μένει γραμμή αποτροπής που μπορεί ανά πάσα στιγμή να δεχθεί το επόμενο χτύπημα.