Η Nexans αδειάζει τη γραμμή για το καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου

Ο κατασκευαστής του υποβρύχιου καλωδίου που θα ένωνε ηλεκτρικά την Κρήτη με την Κύπρο, η γαλλική Nexans, σταμάτησε ουσιαστικά να δουλεύει για το έργο και έστρεψε το εργοστάσιό της αλλού. Η καθυστέρηση έπαψε να είναι διπλωματικό ζήτημα και έγινε λογιστική εγγραφή. Στα αποτελέσματα εξαμήνου, η εταιρεία ξεκαθάρισε ότι οι προβλέψεις της για το 2026 «δεν προϋποθέτουν εκτέλεση του Great Sea Interconnector», ενώ η εξειδικευμένη γραμμή παραγωγής της για καλώδια υψηλής τάσης είναι πλέον δεσμευμένη έως τα μέσα του 2028 για άλλο έργο (Nexans H1 2026).

Αυτή είναι η ουσία της κίνησης. Ένα εργοστάσιο υποβρύχιων καλωδίων δεν είναι απλή γραμμή συναρμολόγησης. Σε μια αγορά με στενή προσφορά, το «production slot» (η δεσμευμένη χωρητικότητα εργοστασίου) είναι ακριβό περιουσιακό στοιχείο. Όσο η Nexans κρατούσε τη γραμμή άδεια περιμένοντας το ελληνοκυπριακό καλώδιο, πλήρωνε για κενή δυναμικότητα.

Γι' αυτό στράφηκε σε νέο έργο. Όπως ανέφερε ο διευθύνων σύμβουλος Julien Hueber, μόλις κατάλαβε ότι το GSI μετατίθεται, η εταιρεία επαναπροσανατολίστηκε ώστε οι γραμμές να δουλεύουν για 18 έως 24 μήνες, αφήνοντας «σχεδόν δύο χρόνια» για να λυθεί πολιτικά το έργο, σε αποκλειστικές διαπραγματεύσεις με τον ίδιο πελάτη, τον ΑΔΜΗΕ (Boursorama/AFP). Το πάγωμα των εργασιών, σύμφωνα με δημοσιεύματα, ξεκίνησε πέρσι τον Αύγουστο, όταν ο ΑΔΜΗΕ σταμάτησε τις πληρωμές (eKathimerini).

Η ψαλίδα των αριθμών

Για να καταλάβει κανείς γιατί κόπηκε η χρηματοδότηση, αρκεί μία σύγκριση. Ο ΑΔΜΗΕ έχει υπογράψει με τη Nexans σύμβαση €1,43 δισ. για το τμήμα Κρήτης-Κύπρου, ένα καλώδιο 525 kV και συνολικού μήκους 2×900 χλμ., από τον Ιούλιο του 2023 (Nexans). Έχει ήδη πληρώσει εκατοντάδες εκατομμύρια και ζητά να αναγνωριστούν από την κυπριακή πλευρά περίπου €251 εκατ. δαπάνες για το καλώδιο, από ένα σύνολο κοντά στα €302 εκατ. (Politis).

Απέναντι σε αυτό, ο κυπριακός ρυθμιστής ενέργειας (η ΡΑΕΚ) αναγνώρισε τεκμηριωμένες δαπάνες μόλις €82 εκατ. και άναψε πράσινο φως για ανάκτηση €25 εκατ. μέσα στο 2025, υπό όρους (Cyprus Mail). Και εκεί η ψαλίδα γίνεται χάσμα: ακόμη κι αυτά τα €25 εκατ. δεν έχουν εκταμιευθεί. Ο Κύπριος υπουργός Ενέργειας Γιώργος Παπαναστασίου το χαρακτήρισε «πολιτικό ζήτημα μεταξύ των δύο κυβερνήσεων», απαιτώντας το έργο να «υλοποιείται στο σύνολό του», ενώ ο υπουργός Οικονομικών Μάκης Κεραυνός επικαλέστηκε μελέτες που δείχνουν ότι το έργο «δεν είναι βιώσιμο» (cbn.com.cy).

Ποιος κρατά τον λογαριασμό

Το ρίσκο σήμερα δεν κάθεται εκεί που θα περίμενε κανείς. Η Nexans, μεταφέροντας την παραγωγή αλλού, περιορίζει τη δική της έκθεση και διατηρεί τα συμβατικά της δικαιώματα αντί να γράψει ζημιά. Το βάρος το σηκώνει κυρίως ο ΑΔΜΗΕ. Έχει προπληρώσει το έργο και τώρα κυνηγά αναγνώριση των δαπανών του. Παράλληλα, στρέφεται στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για χρηματοδότηση έως €1 δισ. (To Vima). Οι Έλληνες καταναλωτές παραμένουν, προς το παρόν, ενδεχόμενοι πληρωτές: τα κόστη περνούν σε χρεώσεις δικτύου μόνο αν το έργο ολοκληρωθεί και αναγνωριστούν ρυθμιστικά, αφού αφαιρεθούν πρώτα η ευρωπαϊκή επιχορήγηση των περίπου €680 εκατ. και τα μελλοντικά έσοδα από τη διασύνδεση.

Η ευρωπαϊκή εμπειρία δίνει το κριτήριο. Έργα σαν το NeuConnect Γερμανίας-Βρετανίας ή το Celtic Ιρλανδίας-Γαλλίας προχώρησαν μόνο όταν κλείδωσαν μαζί τέσσερα πράγματα: ποιος πληρώνει, πώς ανακτώνται τα κόστη, ποιος επωμίζεται τις υπερβάσεις και ποια δημόσια χρηματοδότηση μειώνει το ρίσκο. Στο Celtic, μάλιστα, η κατανομή κόστους ίσχυε ρητά «υπό τον όρο» ότι η ευρωπαϊκή ενίσχυση θα κάλυπτε τουλάχιστον το 60% του κόστους (CRE).

Το GSI δεν έχει κλειδώσει κανένα από αυτά. Σε συνέχεια της διετούς αναβολής που είχε ήδη ανακοινώσει η εταιρεία (To Brief), η μεταφορά της παραγωγικής δυναμικότητας αλλάζει το ερώτημα. Όσο ο ΑΔΜΗΕ ζητά €251 εκατ. και η Λευκωσία δεν αποδεσμεύει ούτε τα €25 εκατ., το πάγωμα παύει να μοιάζει με διαπραγματευτική παύση και αρχίζει να μοιάζει με προειδοποίηση ότι το μοίρασμα του ρίσκου δεν λύθηκε ποτέ. Το έργο δεν κόλλησε στη θάλασσα, βάθους 3.000 μέτρων. Κόλλησε στο σημείο όπου κανείς δεν θέλει να υπογράψει ποιος πληρώνει.