Οι ΗΠΑ αγόρασαν ομόλογα· οι αγορές ζητούν 5%

Το επιτόκιο με το οποίο δανείζεται το αμερικανικό κράτος για δέκα χρόνια έφτασε την Πέμπτη και την Παρασκευή κοντά στο 4,96% (AP, Bloomberg). Είναι σχεδόν μία ολόκληρη ποσοστιαία μονάδα ψηλότερα από την αρχή του πολέμου με το Ιράν, και ούτε μια επαναγορά ομολόγων από το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών το φρέναρε. Όταν ανεβαίνει αυτό το επιτόκιο, το χρήμα ακριβαίνει σχεδόν παντού· στην Ευρώπη το βήμα γίνεται μέσω της ΕΚΤ και φτάνει ως τα στεγαστικά δάνεια.

Η πίεση δεν είναι καινούρια: το sell-off στα κρατικά ομόλογα κρατά εβδομάδες (To Brief). Αυτή την εβδομάδα, όμως, έγινε πιο ακραία. Την Τετάρτη το Treasury, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών, ανακοίνωσε ότι θα αγοράσει πίσω παλαιότερα ομόλογα αξίας έως 6 δισ. δολαρίων, τριπλάσιο ποσό από το συνηθισμένο όριο των 2 δισ. (CNBC). Την Πέμπτη δέχθηκε τελικά τίτλους ονομαστικής αξίας περίπου 5,2 δισ., από προσφορές 10,5 δισ. (Investing.com). Οι αποδόσεις συνέχισαν να ανεβαίνουν· το ποσό ήταν μικρότερο από ό,τι περίμενε μέρος της αγοράς.

Εδώ είναι το κλειδί της ιστορίας. Μια επαναγορά ομολόγων δεν είναι δέσμευση ότι το κράτος θα κρατήσει χαμηλά τα επιτόκια. Το ανακοινωμένο ποσό είναι ανώτατο όριο, όχι υπόσχεση: το Treasury διαλέγει τις πιο συμφέρουσες προσφορές και μπορεί να αγοράσει λιγότερα. Χρηματοδοτεί την πράξη από τα διαθέσιμά του, όχι τυπώνοντας χρήμα όπως στην ποσοτική χαλάρωση (TreasuryDirect). Ο ίδιος ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ το έθεσε ξεκάθαρα: «Δεν κάνω ποσοτική χαλάρωση» και «δεν πιστεύω ότι μπορώ να αλλάξω την τιμή ισορροπίας» (Bloomberg). Στόχος είναι να αγοράζονται και να πουλιούνται ευκολότερα οι παλιές σειρές ομολόγων, δηλαδή περισσότερη ρευστότητα, όχι φθηνότερος δανεισμός.

Το μέγεθος το εξηγεί: το όριο των 6 δισ. αγγίζει μόλις το 0,02% της αγοράς εμπορεύσιμων αμερικανικών ομολόγων, που ξεπερνά τα 32 τρισ. δολάρια (Axios). Μια τέτοια πράξη διευκολύνει τη διαπραγμάτευση, δεν έχει όμως τη δύναμη να γυρίσει την πορεία των επιτοκίων όταν όλη η αγορά τραβά αντίθετα.

Και τραβούσε αντίθετα για συγκεκριμένο λόγο. Την ίδια Πέμπτη το Brent εκτινάχθηκε πάνω από 6% και έκλεισε στα 107,63 δολάρια (Seoul Economic Daily). Λίγες ώρες νωρίτερα, ο δείκτης τιμών παραγωγού, δηλαδή οι τιμές στην πόρτα του εργοστασίου πριν φτάσουν στο ράφι, είχε επιταχυνθεί στο 5,4% ετησίως (BLS).

Ακριβότερη ενέργεια και ανατιμήσεις στο εργοστάσιο έστρεψαν τους επενδυτές προς την εκτίμηση ότι το χρήμα θα ακριβύνει κι άλλο: μετά τα στοιχεία, ανέβασαν περίπου στο 70% την πιθανότητα να αυξήσει η Fed τα επιτόκια στη συνεδρίαση της 15–16 Σεπτεμβρίου (Reuters, μέσω Kitco). Μια πράξη ρευστότητας 5,2 δισ. δεν μπορεί να σταθεί απέναντι σε αυτό. Η πίεση, μάλιστα, δεν έμεινε στην Ουάσιγκτον: την Παρασκευή το αυστραλιανό δεκαετές ανέβηκε στο 5,38%, σε υψηλά που θυμίζουν το 2011 (ABC).

Πώς φτάνει αυτό στην τσέπη; Το ακριβότερο κρατικό χρήμα περνά πρώτα στα δάνεια. Στις ΗΠΑ το μέσο 30ετές στεγαστικό ανέβηκε ήδη στο 6,76% (Freddie Mac)· σε ένα νέο δάνειο 400.000 δολαρίων, μια άνοδος προς το 7% προσθέτει περίπου 83 δολάρια τον μήνα. Το ίδιο βάρος περνά και στις επιχειρήσεις: το κόστος ενός νέου εταιρικού ομολόγου χτίζεται πάνω στο κρατικό επιτόκιο, οπότε ανεβαίνει ακόμη κι όταν ο κίνδυνος της εταιρείας μένει ίδιος. Η Dell βγήκε αυτές τις μέρες να δανειστεί περίπου 4 δισ. δολάρια, με τη δεκαετή σειρά να τιμολογείται αρχικά έως και 1,40 μονάδες πάνω από το αντίστοιχο κρατικό ομόλογο (Bloomberg/Yahoo).

Για την Ελλάδα, ο κρίκος είναι η ΕΚΤ, που στις 10 Σεπτεμβρίου αύξησε τα επιτόκια κατά 0,25 μονάδες, με το επιτόκιο καταθέσεων στο 2,50% από τις 16 Σεπτεμβρίου (ΕΚΤ). Η μετάδοση δεν είναι αυτόματη, περνά από το Euribor και το κόστος χρηματοδότησης των τραπεζών. Κινείται όμως στην ίδια κατεύθυνση: η χθεσινή αύξηση μπορεί ενδεικτικά να προσθέσει γύρω στα 20,85 ευρώ τον μήνα σε ένα κυμαινόμενο στεγαστικό 150.000 ευρώ (To Brief).

Στον κρατικό προϋπολογισμό η επιβάρυνση έρχεται με καθυστέρηση. Το 5% αφορά τον νέο δανεισμό· τα παλιά ομόλογα συνεχίζουν να πληρώνουν το χαμηλό κουπόνι τους, και το ακριβό χρήμα μπαίνει μόνο καθώς λήγουν τίτλοι και αναχρηματοδοτούνται. Το αμερικανικό Δημόσιο δανείζεται κατά μέσο όρο ακόμη γύρω στο 3,4%, αλλά κάθε επιπλέον μονάδα σε ένα τρισ. δολάρια που ανανεώνεται προσθέτει περίπου 10 δισ. τόκους τον χρόνο (CBO).

Αυτή είναι η ουσιαστική διάκριση που αφήνει το επεισόδιο. Το Treasury μπορεί πράγματι να κάνει πιο εύκολο το να αγοράσεις και να πουλήσεις ένα παλιό ομόλογο. Δεν μπορεί, όμως, να κάνει φθηνό τον δανεισμό όσο πετρέλαιο, πληθωρισμός και ελλείμματα σπρώχνουν προς τα πάνω. Ρευστή αγορά ομολόγων και φθηνό χρήμα είναι δύο διαφορετικά πράγματα, και αυτή τη βδομάδα η απόσταση ανάμεσά τους μετρήθηκε: 5,2 δισ. δολάρια αγορές, και μια αγορά που εξακολουθεί να ζητά σχεδόν 5% για να δανείσει το ασφαλέστερο κράτος του κόσμου.