Συνταγματική αναθεώρηση: οι δικαστές ζητούν να κόψουν τον ομφάλιο λώρο

Την ώρα που η Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος συζητά ποιος θα κρίνει αν ένας υπουργός παρανόμησε και ποιος θα διορίζει την κορυφή της Δικαιοσύνης, το ίδιο το δικαστικό σώμα απάντησε με νούμερα που δύσκολα αγνοούνται. Η ουσία της διεκδίκησης είναι μία: να φύγει ο τελικός λόγος από την εκτελεστική και τη νομοθετική εξουσία σε τρία κρίσιμα σημεία, τα άρθρα 86, 89 και 90. Και εδώ ακριβώς η κυβέρνηση της ΝΔ λέει όχι.

Το πιο καθαρό μήνυμα ήρθε από την Ένωση Δικαστών και Εισαγγελέων. Στην εσωτερική της ψηφοφορία τον Ιούνιο, με συμμετοχή πάνω από 1.250 μελών, το 92,34% τάχθηκε υπέρ της πλήρους κατάργησης του σημερινού καθεστώτος του άρθρου 86, δηλαδή της μεταφοράς της ποινικής δίωξης υπουργών εξ ολοκλήρου στην τακτική Δικαιοσύνη (The President, OT). Για τον τρόπο επιλογής της ηγεσίας των ανώτατων δικαστηρίων (άρθρο 90), το ποσοστό εκτοξεύθηκε στο 96,03% υπέρ δεσμευτικής προεπιλογής από το ίδιο το δικαστικό σώμα (Mononews).

Τι σημαίνουν αυτά τα άρθρα στην πράξη

Σήμερα, όταν μια δικογραφία αγγίζει υπουργό για πράξη «κατά την άσκηση των καθηκόντων του», η υπόθεση δεν προχωρά όπως για κάθε πολίτη. Χρειάζεται πρώτα πολιτική άδεια: η Βουλή αποφασίζει αν θα υπάρξει δίωξη. Αυτό είναι το «κοινοβουλευτικό φίλτρο» (Σύνταγμα). Στο άρθρο 90, η επιλογή προέδρων και αντιπροέδρων των ανώτατων δικαστηρίων και του εισαγγελέα του Αρείου Πάγου γίνεται με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου, δηλαδή του οργάνου που ελέγχει ο πρωθυπουργός. Πριν λίγες μέρες το Υπουργικό Συμβούλιο έκανε ακριβώς αυτό, επικυρώνοντας τη νέα ηγεσία του Αρείου Πάγου (To Brief).

Οι δικαστές ζητούν να σπάσουν και τα δύο. Η κυβέρνηση όμως κρατά τις πύλες. Στην πρόταση της ΝΔ για το άρθρο 86, η προανάκριση και η ανάκριση περνούν σε δικαστικά όργανα, καταργείται η υποχρέωση άμεσης διαβίβασης στοιχείων στη Βουλή, αλλά το τελικό «ναι» στη δίωξη μένει στην κοινοβουλευτική πλειοψηφία, με απόλυτη πλειοψηφία και ονομαστική ψηφοφορία (Parapolitika). Με απλά λόγια: η ΝΔ κάνει τη διερεύνηση πιο «δικαστική», αλλά δεν αφήνει τον τελικό διακόπτη από τα χέρια της.

Πού συγκλίνουν, και πού όχι ακόμη

Η πραγματική σύγκλιση φαίνεται στο άρθρο 90. Δεν είναι μόνο η ΕνΔΕ. Ο πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας απέστειλε προτάσεις στους πολιτειακούς και πολιτικούς αποδέκτες που αγγίζουν ευθέως την επιλογή ηγεσίας των ανώτατων δικαστηρίων, τα ανώτατα δικαστικά συμβούλια και ένα Εθνικό Συμβούλιο Δικαιοσύνης (Dikastirio). Και οι δύο κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση: να χάσει η κυβέρνηση το μονοπώλιο στην κορυφή της δικαστικής ιεραρχίας.

Αυτή η σύγκλιση όμως δεν είναι ακόμη ενιαίο μέτωπο ολόκληρου του σώματος. Τα δημόσια αποτελέσματα του δημοψηφίσματος της Ένωσης Διοικητικών Δικαστών, που έστησε κάλπες στα τέλη Ιουνίου, δεν έχουν ανακοινωθεί, ενώ πλήρες κείμενο προτάσεων του Ελεγκτικού Συνεδρίου δεν έχει δημοσιοποιηθεί (Capital). Ό,τι υπάρχει με βεβαιότητα είναι ισχυρές, εν μέρει συγκλίνουσες προτάσεις των κεντρικών φορέων.

Στον ίδιο άξονα κινείται και η πρόταση για το άρθρο 89: τριετής αποκλεισμός των αφυπηρετησάντων δικαστικών από θέσεις που τους δίνει η εκτελεστική ή η νομοθετική εξουσία, με στήριξη 72,45% (The President). Είναι μια περίοδος «αποτοξίνωσης» που κόβει τον πιο ορατό δίαυλο μετακίνησης από τον δικαστικό θώκο σε πολιτικά απονεμόμενο αξίωμα, ώστε να μη γεννάται η υποψία ότι όποιος κρίνει την εξουσία σήμερα ανταμείβεται από αυτήν αύριο.

Το διακύβευμα δεν είναι τεχνικό. Είναι αν, όταν έρθει η επόμενη υπόθεση διαφθοράς, παρακολουθήσεων ή κρατικής αυθαιρεσίας, τον υπουργό θα τον στέλνει στον δικαστή η ίδια η κοινοβουλευτική πλειοψηφία που τον στηρίζει. Σε αυτό οι δικαστές απάντησαν με ποσοστά άνω του 90%. Με τα νούμερα αυτά, το άρθρο 86 δεν είναι πια για την κυβέρνηση θεσμική επιλογή. Είναι η τελευταία πολιτική ασπίδα που αρνείται να παραδώσει.