Το εμβληματικό στεγαστικό πρόγραμμα του Τσάβες κατέρρευσε πάνω στους ενοίκους του

4.333 νεκροί. Δίπλα σε αυτόν τον αριθμό στέκει μια κρατική υπόσχεση: ότι η «μπολιβαριανή επανάσταση» χτίζει ασφαλή λαϊκή κατοικία για τους φτωχούς της Βενεζουέλας. Ο απολογισμός των σεισμών της 24ης Ιουνίου, που πλησίαζε τους 3.000 πριν από μία εβδομάδα (To Brief), ανέβηκε ξανά. Στις 11 Ιουλίου, ο πρόεδρος της Εθνοσυνέλευσης Χόρχε Ροντρίγκες ανακοίνωσε 4.333 νεκρούς, περίπου 17.000 άστεγους και 315 σορούς ακόμη μη ταυτοποιημένες (ProtoThema). Το νούμερο ανεβαίνει σταθερά, από 3.342 στις 5 Ιουλίου, και παραμένει κρατικός ισχυρισμός που δεν έχει διασταυρωθεί ανεξάρτητα (CiberCuba).

Η αντίφαση μιλάει μόνη της. Το πιο βαριά χτυπημένο μέτωπο, η Λα Γκουάιρα, συγκέντρωνε 158 από τις 190 ολικές καταρρεύσεις κτιρίων (Economic Times). Ανάμεσα στα ερείπια βρέθηκαν συγκροτήματα που φέρουν το όνομα του ίδιου του ιδρυτή του καθεστώτος. Η Ciudad Hugo Chávez Frías και η Luisa Cáceres de Arismendi στην Playa Grande είναι μονάδες της Gran Misión Vivienda, του εμβληματικού προγράμματος κοινωνικής κατοικίας που ο Ούγο Τσάβες και μετά ο Νικολάς Μαδούρο πρόβαλλαν ως απόδειξη ότι το κράτος προστατεύει τον λαό (Construyendo.pe).

Τι αποδεικνύεται και τι όχι

Εδώ χρειάζεται ψυχραιμία. Η σκληρή εκδοχή που κυκλοφορεί, ότι τα κτίρια έπεσαν επειδή ήταν φτιαγμένα με φελιζόλ αντί για σκυρόδεμα, δεν έχει αποδειχθεί. Ο έλεγχος του EFE Verifica έκρινε ότι το viral βίντεο με τις κολόνες από διογκωμένη πολυστερίνη δεν αποδεικνύει ούτε ότι το υλικό ήταν φέρον στοιχείο ούτε καν ότι το κτίριο ανήκε στο πρόγραμμα (EFE Verifica). Διασώστες περιέγραψαν στο BBC ελαφρύ υλικό «που σπάει με τα χέρια» και κολόνες χωρίς ορατό οπλισμό. Ο ίδιος όμως ο διασώστης Χόρμαν Πινιέρο ξεκαθάρισε ότι δεν μπορεί να συμπεράνει πως αυτό προκάλεσε τις καταρρεύσεις (Vanguardia).

Υπάρχουν και ισχυρές τεχνικές εξηγήσεις πέρα από τη διαφθορά. Μηχανικοί που μίλησαν στο AP περιγράφουν μαλακά, αμμώδη εδάφη που ενισχύουν τη δόνηση, ρηχές θεμελιώσεις χωρίς πασσάλους, ισόγεια με ανοιχτούς χώρους που καταρρέουν «όροφο-όροφο» (AP). Το OCCRP, το διεθνές δίκτυο ερευνητικής δημοσιογραφίας για το οργανωμένο έγκλημα και τη διαφθορά, σημειώνει ότι ανεξάρτητοι μηχανικοί είδαν ενδείξεις προβλημάτων θεμελίωσης σε αμμώδη εδάφη κοντά στη Λα Γκουάιρα. Χωρίς πλήρη γεωτεχνικά δεδομένα, όμως, δεν βγαίνει οριστικό συμπέρασμα (OCCRP).

Το κενό λογοδοσίας

Το πραγματικό εύρημα δεν είναι το υλικό, είναι η αδιαφάνεια. Το Colegio de Ingenieros de Venezuela, ο βασικός φορέας των μηχανικών της χώρας, εμφανίζεται επανειλημμένα να καταγγέλλει ότι δεν είχε πρόσβαση στους στατικούς υπολογισμούς και τους τεχνικούς φακέλους του προγράμματος (La Tercera). Πρώην πρόεδρός του είχε χαρακτηρίσει τη δομική ακεραιότητα των κρατικών κατοικιών «κρατικό μυστικό», ενώ οι New York Times κατέγραψαν χρόνιες προειδοποιήσεις για ρωγμές, ακατάλληλο έδαφος και αμφίβολα υλικά (New York Times). Το ζήτημα δεν είναι μόνο «γιατί έπεσαν κτίρια», αλλά ποιος είχε δικαίωμα να δει τους υπολογισμούς και να αρνηθεί την παραλαβή.

Αυτό εξηγεί γιατί μια στεγαστική αστοχία γίνεται κρίση εμπιστοσύνης. Ένα κράτος που έχτισε τη νομιμοποίησή του στην υπόσχεση της λαϊκής στέγης τώρα ελέγχει την πρόσβαση στη Λα Γκουάιρα με άδειες και φρουρές, και δεν έχει δημοσιοποιήσει σταθερή λίστα αγνοουμένων, τη στιγμή που ο ΟΗΕ κάνει λόγο για έως 50.000. Όποιος ελέγχει την πύλη, ελέγχει και ποιος μετρά.

Σε αυτό το τοπίο, η ελληνική επιστημονική αποστολή είναι το πιο κοντινό σε ανεξάρτητη τεχνική ματιά που έχει φτάσει στο πεδίο. Με τον πρόεδρο του ΟΑΣΠ (Οργανισμός Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας) και ειδικούς, αναλαμβάνει σεισμοτεκτονική διερεύνηση και αποτύπωση ζημιών σε Καράκας, Βαλένσια και Λα Γκουάιρα (Πολιτική Προστασία). Μαζί με τη δορυφορική χαρτογράφηση ζημιών του ευρωπαϊκού προγράμματος παρατήρησης Copernicus και τους 520 διασώστες της ΕΕ, τα εργαλεία για τεχνική αποτίμηση υπάρχουν (European Commission). Καμία όμως αποστολή δεν έχει διατυπωθεί ως ελεγκτικός μηχανισμός με εγγυημένη δημόσια λογοδοσία, και ούτε ο ΟΗΕ ούτε η ΕΕ ούτε οι ΗΠΑ έχουν απαιτήσει ανεξάρτητες αυτοψίες κακοτεχνιών.

Οι τεχνικοί φάκελοι των κτιρίων της Gran Misión Vivienda παραμένουν κρατικό μυστικό.