Γκρόσι: Στοχευμένο το χτύπημα στο ρεύμα του Μπαράκα

Ένα drone δεν χρειάζεται να τρυπήσει το τσιμεντένιο κέλυφος ενός αντιδραστήρα για να δημιουργήσει πυρηνικό ρίσκο. Αρκεί να χτυπήσει την εξωτερική ηλεκτρική υποδομή που τον τροφοδοτεί. Αυτό ακριβώς συνέβη στις 17 Μαΐου στον πυρηνικό σταθμό Μπαράκα των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, και ο επικεφαλής της ΔΟΑΕ (Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας, ο οργανισμός του ΟΗΕ για την πυρηνική ασφάλεια) Ραφαέλ Γκρόσι, που επισκέφθηκε το Άμπου Ντάμπι στις 2 Ιουνίου, ξεκαθάρισε την ασύμμετρη φύση του χτυπήματος: οι δράστες «ήξεραν ακριβώς τι έκαναν» (Straits Times). Δεν χτύπησαν τον αντιδραστήρα. Χτύπησαν το ρεύμα.

Γιατί το ρεύμα είναι το πιο ευάλωτο σημείο

Η εξωτερική ηλεκτροδότηση είναι το ρεύμα που έρχεται από το δίκτυο, μέσω γραμμών, υπαίθριων σταθμών μεταγωγής και υποσταθμών, και τροφοδοτεί τα συστήματα ασφαλείας του σταθμού. Όταν χάνεται, ο αντιδραστήρας κλείνει αυτόματα ή προληπτικά. Περνά τότε σε εφεδρικές ντιζελογεννήτριες, που κρατούν σε λειτουργία αντλίες, βαλβίδες και κυρίως την ψύξη (The National, Arab News). Στο Μπαράκα μια μονάδα έκλεισε προσωρινά λόγω απώλειας εξωτερικής ισχύος. Τα ΗΑΕ υποστηρίζουν ότι το drone χτύπησε υποδομή έξω από την εσωτερική περίμετρο, χωρίς τραυματισμούς ή αυξημένη ακτινοβολία (MOFA UAE).

Το κρίσιμο είναι η υπολειμματική θερμότητα. Ακόμη και μετά το κλείσιμο, το καύσιμο συνεχίζει να βγάζει θερμότητα από ραδιενεργές διασπάσεις και απαιτεί συνεχή ψύξη. Το μάθημα της Φουκουσίμα δεν ήταν ότι κάθε απώλεια ρεύματος οδηγεί σε τήξη. Ήταν ότι η αλυσίδα «χάνω δίκτυο, στηρίζομαι σε γεννήτριες, χάνω γεννήτριες, χάνω ψύξη» είναι το σενάριο που στοιχειώνει κάθε σχεδιαστή πυρηνικής ασφάλειας.

Το ίδιο τρωτό σημείο, δύο χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά

Η στόχευση της εξωτερικής τροφοδοσίας δεν είναι τοπικό φαινόμενο. Στη Ζαπορίζια, το μεγαλύτερο πυρηνικό εργοστάσιο της Ευρώπης, η ΔΟΑΕ καταγράφει επανειλημμένες απώλειες εξωτερικής ισχύος. Πρόσφατη αναφορά μιλά για 16η φορά που ο σταθμός έχασε όλη την εξωτερική τροφοδοσία από την αρχή του πολέμου, στηριζόμενος σε ντιζελογεννήτριες (Xinhua). Λίγες μέρες νωρίτερα, στις 30 Μαΐου, drone άνοιξε τρύπα στον τοίχο του στροβιλοστασίου της Μονάδας 6 (To Brief), ζημιά που η ΔΟΑΕ χαρακτήρισε «συμβατή» με πλήγμα drone (World Nuclear News).

Ωστόσο, το περιβάλλον διαφέρει δραματικά. Η Ζαπορίζια βρίσκεται σε ενεργή εμπόλεμη ζώνη υπό κατοχή, με σωρευτική φθορά χρόνων. Το Μπαράκα είναι μεμονωμένο επεισόδιο σε κράτος εκτός πολέμου, με ταχεία απόκριση και χωρίς ραδιολογικό συμβάν. Το κοινό στοιχείο δεν είναι η ένταση. Είναι η τεχνική ευπάθεια, που εμφανίζεται πλέον και έξω από την Ουκρανία.

Εδώ μπαίνει το πραγματικό πρόβλημα της άμυνας, και αφορά άμεσα και τη δική μας αεράμυνα. Το drone είναι ασύμμετρο όπλο γιατί είναι φθηνό, αναλώσιμο, μαζικά παραγόμενο και δύσκολο να ανιχνευθεί έγκαιρα, ενώ ο αμυνόμενος πρέπει να καλύπτει 24 ώρες το εικοσιτετράωρο τεράστιες περιμέτρους και εκτεθειμένα εξωτερικά συστήματα. Το ζήτημα δεν είναι αν μπορείς να καταρρίψεις ένα drone. Είναι ότι δεν είναι βιώσιμο να ρίχνεις αναχαιτιστικούς πυραύλους εκατομμυρίων σε στόχους που κοστίζουν λίγες χιλιάδες. Αυτή την ανισορροπία κόστους αναγνωρίζει και ο αμερικανικός στρατός, που κατευθύνει σχεδόν 2,9 δισ. δολάρια σε συστήματα αντιμετώπισης drones για το 2027 (Army Recognition). Στην Ελλάδα, το ΥΠΕΘΑ έχει προβάλει το σύστημα αντι-drone «ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ», που ο Νίκος Δένδιας δήλωσε ότι δοκιμάστηκε σε πραγματικές συνθήκες στην Ερυθρά Θάλασσα (ΥΠΕΘΑ).

Δύο εβδομάδες μετά το πλήγμα, το βασικότερο στοιχείο της επίθεσης απουσιάζει: η ανάληψη ευθύνης. Τα ΗΑΕ συνδέουν πολιτικά το χτύπημα με ευρύτερο μοτίβο επιθέσεων από το Ιράν ή τοπικούς βραχίονές του (proxies) και έχουν αναφέρει εκτόξευση από ιρακινό έδαφος, όμως ο ίδιος ο Γκρόσι παραδέχτηκε ότι η ΔΟΑΕ δεν έχει «απτή απόδειξη» για βέβαιη απόδοση (The National). Η Τεχεράνη αρνείται ότι στοχεύει τα Εμιράτα (Ahram/AFP). Μαζί με τον δράστη, λείπουν και τα τεχνικά δεδομένα που θα επέτρεπαν ανεξάρτητη αξιολόγηση: η διάρκεια της διακοπής ρεύματος, η ακριβής μονάδα που έκλεισε, ο χρόνος σε εφεδρική ισχύ και μια πλήρης τεχνική έκθεση. Οι αρχές παρουσιάζουν την επιτυχή αποτροπή, αλλά κρατούν κλειστά τα στοιχεία που θα επέτρεπαν σε τρίτους να την επαληθεύσουν. Όσο η ταυτότητα του δράστη παραμένει στο σκοτάδι, η επίθεση στο Μπαράκα εδραιώνει ένα νέο, επικίνδυνο προηγούμενο: τη δυνατότητα μιας δύναμης να πλήττει κρίσιμες πυρηνικές υποδομές, επιβάλλοντας κόστος χωρίς να αναλαμβάνει το ρίσκο της ανοιχτής σύγκρουσης.