Drone χτύπησε τη Ζαπορίζια χωρίς διαρροή ραδιενέργειας

Στις 30 Μαΐου, drone άνοιξε τρύπα στον τοίχο του στροβιλοστασίου της Μονάδας 6 στο πυρηνικό εργοστάσιο της Ζαπορίζια. Δεν χτυπήθηκε αντιδραστήρας, δεν αναφέρθηκε ζημιά σε «κύριο εξοπλισμό», δεν καταγράφηκε αύξηση ραδιενέργειας (Reuters). Το πλήγμα αφορά το συμβατικό μέρος του σταθμού, όπου ατμός κινεί τουρμπίνες και γεννήτριες, και όχι τον πυρήνα ή το κέλυφος προστασίας του αντιδραστήρα. Με τα σημερινά δεδομένα, δεν υπάρχει ραδιολογικό συμβάν.

Το χτύπημα αποκτά άλλη διάσταση αν συνυπολογιστεί ότι, μόλις μία ημέρα νωρίτερα, ο σταθμός έχασε για 16η φορά από την έναρξη του πολέμου ολόκληρη την εξωτερική του τροφοδοσία και πέρασε σε ντιζελογεννήτριες (Xinhua). Και οι έξι μονάδες βρίσκονται σε παύση ή εν ψυχρώ διακοπή λειτουργίας. Δεν παράγουν ρεύμα, αλλά εξακολουθούν να χρειάζονται συνεχή ηλεκτροδότηση για ψύξη του πυρήνα, ψύξη των δεξαμενών αναλωμένου καυσίμου και λειτουργία των συστημάτων ασφαλείας (World Nuclear Association, U.S. DOE). Η πραγματική απειλή στη Ζαπορίζια είναι η σωρευτική φθορά ενός βιομηχανικού πυρηνικού συγκροτήματος που λειτουργεί σε πολεμική ζώνη με όλο και λεπτότερα περιθώρια ασφαλείας.

Δύο εκδοχές, καμία επιβεβαιωμένη

Η Rosatom μιλά για ουκρανικό drone-καμικάζι οπτικών ινών που χτύπησε το στροβιλοστάσιο κοντά στο τμήμα του αντιδραστήρα, χωρίς τραυματίες (Interfax, RIA). Το Κίεβο απορρίπτει την κατηγορία ως ρωσική «πληροφοριακή επιχείρηση», υποστηρίζοντας ότι δεν έχει νόημα να χτυπήσει σταθμό που επιδιώκει να ανακτήσει. Οι ουκρανικές δυνάμεις του Νότου δηλώνουν ότι δεν υπήρχαν ενεργές μάχες στο συγκεκριμένο τμήμα του μετώπου (Ukrinform, Kyiv Independent).

Ο ΔΟΑΕ, ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας, κράτησε ίσες αποστάσεις. Επιβεβαίωσε ότι η ομάδα του στον σταθμό είδε εξωτερική ζημιά, θραύσματα και καμένα υπολείμματα οπτικών ινών, στοιχεία συμβατά με πλήγμα από drone, αλλά ζήτησε πρόσβαση για ανεξάρτητη αυτοψία (ABC News). Αν επιβεβαιωθεί, θα είναι η πρώτη φορά από τον Απρίλιο του 2024 που drone πλήττει την εσωτερική περίμετρο του σταθμού. Ο γενικός διευθυντής Rafael Grossi έκανε λόγο για «παιχνίδι με τη φωτιά», χωρίς να αποδώσει ευθύνη σε καμία πλευρά (GMA/Reuters, Xinhua).

Ένας θεσμός με προειδοποιήσεις, χωρίς εργαλεία

Από το 2022, ο ΔΟΑΕ έχει διαμορφώσει πέντε αρχές για τη Ζαπορίζια, με πυρήνα την απαγόρευση επιθέσεων «από ή κατά» του σταθμού και τη μη χρήση του ως στρατιωτικής βάσης. Όμως ο Οργανισμός μπορεί να επιθεωρεί, να ζητά πρόσβαση και να εκδίδει προειδοποιήσεις. Δεν διαθέτει στρατιωτική ή αστυνομική εξουσία να επιβάλει αποστρατιωτικοποίηση (IAEA Statute). Το Πρόσθετο Πρωτόκολλο των Συμβάσεων της Γενεύης προστατεύει εγκαταστάσεις που περιέχουν «επικίνδυνες δυνάμεις», όπως πυρηνικοί σταθμοί, αλλά η εφαρμογή του εξαρτάται από τα ίδια τα εμπόλεμα μέρη (ICRC). Στη Ζαπορίζια, ο ΔΟΑΕ καταγράφει χωρίς να μπορεί να επιβάλει, και αυτή είναι η ίδια η ιστορία του τελευταίου τριάντα μηνών.

Ο σταθμός βρίσκεται ακριβώς πάνω στη γραμμή του μετώπου από τον Μάρτιο του 2022, υπό ρωσικό έλεγχο αλλά με ουκρανικό προσωπικό. Οι έξι αντιδραστήρες εξαρτώνται από εξωτερικές γραμμές ρεύματος που περνούν μέσα από ζώνη μάχης. Κάθε φορά που κόβεται η τροφοδοσία, οι ντιζελογεννήτριες δουλεύουν με αποθέματα καυσίμου που μετριούνται σε ημέρες.

Για την Ελλάδα δεν υπάρχει σήμερα μετρήσιμη ραδιολογική μεταβολή. Σε περίπτωση πραγματικού συμβάντος, ενεργοποιείται το ευρωπαϊκό σύστημα επείγουσας ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ κρατών και Κομισιόν, γνωστό ως ECURIE (EUR-Lex), καθώς και το ευρωπαϊκό δίκτυο σταθμών που δημοσιεύει μετρήσεις ραδιενέργειας σε σχεδόν πραγματικό χρόνο από χιλιάδες σημεία σε όλη την ήπειρο (JRC). Σε εθνικό επίπεδο, η Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας έχει την αρμοδιότητα παρακολούθησης (ΕΕΑΕ).

Ο μεγαλύτερος πυρηνικός σταθμός της Ευρώπης δεν χρειάζεται ένα εντυπωσιακό πλήγμα στον αντιδραστήρα για να προκαλέσει κρίση. Κάθε φορά που χάνει την εξωτερική τροφοδοσία, το περιθώριο ασφαλείας απλώς μικραίνει.