Η Ευρώπη καλείται στις συνομιλίες για την Ουκρανία

Ο Αμερικανός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ και ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι ανακοίνωσαν στις 12 Νοεμβρίου ότι Ευρωπαίοι θα συμμετάσχουν απευθείας στον επόμενο γύρο συνομιλιών για τον πόλεμο στην Ουκρανία (CNN, Kyiv Independent). Ως τώρα οι Ευρωπαίοι έμεναν σε χωριστή αίθουσα. Στο Αμπού Ντάμπι, στις 10 Νοεμβρίου, η ΕΕ, ευρωπαϊκά κράτη και το ΝΑΤΟ μίλησαν με Ουκρανούς και Αμερικανούς, αλλά δεν μπήκαν στη συνάντηση με τη Ρωσία (To Brief). Δύο πράγματα μένουν ανοιχτά: ποιος θα μιλήσει για μια Ευρώπη που μπορεί να κληθεί να εγγυηθεί τη συμφωνία, και αν η Μόσχα, που δεν έχει επιβεβαιώσει δημόσια το νέο σχήμα, θα τη δεχθεί.

Η ημέρα ξεκίνησε στο Κρεμλίνο, όπου ο Γουίτκοφ και ο Τζάρεντ Κούσνερ συναντήθηκαν με τον Βλαντίμιρ Πούτιν. «Ξεκινήσαμε ξανά τις τριμερείς. Ορίσαμε νέα συνάντηση», είπε ο Γουίτκοφ φεύγοντας. Πρόσθεσε ότι «οι Ευρωπαίοι θα συμμετάσχουν στην επόμενη συνάντηση» (AP μέσω Fox59). Στη συνάντηση, ο Πούτιν είχε πει ότι η Ρωσία δεν είχε αντιταχθεί σε διάλογο με την Ευρώπη. Κάλεσε όμως την Ουάσιγκτον να ρωτήσει τους Ευρωπαίους αν θέλουν «ειρήνη ή πόλεμο» (CNN).

Το βράδυ οι δύο απεσταλμένοι συνάντησαν τον Ζελένσκι στο στρατιωτικό αεροδρόμιο Κέισμεντ, δυτικά του Δουβλίνου. Ο Ζελένσκι είπε ότι στην επόμενη συνάντηση «η Ευρώπη θα είναι στη διαπραγματευτική ομάδα», με δική της φωνή και όχι σε παράλληλες επαφές. Ο Κούσνερ είπε ότι ο Πούτιν «είναι πρόθυμος να το δοκιμάσει» (Kyiv Independent), και συμφώνησε ότι χωρίς τους Ευρωπαίους δεν γίνεται συμφωνία (Reuters μέσω Fidelity). Σύμφωνα με το γαλλικό πρακτορείο AFP, στην αίθουσα βρίσκονταν σύμβουλοι ή διπλωμάτες από Γαλλία, Γερμανία και Ηνωμένο Βασίλειο, ως συνομιλητές του Κιέβου και των Αμερικανών (Le Monde). Για το τραπέζι με τη Ρωσία δεν έχει κατονομαστεί κανείς.

Η Μόσχα έδωσε πιο επιφυλακτική εκδοχή. Ο σύμβουλος του Πούτιν Γιούρι Ουσακόφ επιβεβαίωσε ότι το κανάλι του Αμπού Ντάμπι συνεχίζεται. Όταν όμως ρωτήθηκε ευθέως αν ο Πούτιν δέχθηκε τους Ευρωπαίους, δεν απάντησε ούτε ναι ούτε όχι (The Moscow Times/Reuters). Χαρακτήρισε την ιδέα ξένων στρατευμάτων στην Ουκρανία «συνταγή ατελείωτου πολέμου». Ο Πούτιν είχε ήδη πει ότι τέτοιες δυνάμεις θα ήταν «νόμιμος στόχος» (Intellinews). Ο Ουσακόφ επανέφερε επίσης τις ρωσικές απαιτήσεις του 2021: όχι νέα διεύρυνση του ΝΑΤΟ και επιστροφή των συμμαχικών δυνάμεων στη διάταξη της Ιδρυτικής Πράξης Ρωσίας-ΝΑΤΟ. Πρόκειται για τη συμφωνία του 1997, πριν από τη μαζική είσοδο των χωρών της Ανατολικής Ευρώπης στη Συμμαχία (The Moscow Times/Reuters). Η απλούστερη ανάγνωση είναι ότι η Μόσχα δεν κλείνει την πόρτα στους Ευρωπαίους, αλλά βάζει τίμημα στην είσοδό τους. Θέλει να καθίσουν ως μέρος μιας ευρύτερης συζήτησης για το ΝΑΤΟ, όχι ως εγγυητές του Κιέβου.

Ποιος θα καθίσει για την Ευρώπη

Οι ηγέτες της ΕΕ ανοίγουν τη σύνοδο της 13ης Νοεμβρίου διχασμένοι ανάμεσα σε τρεις επιλογές. Η πρώτη είναι ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, η δεύτερη η επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ Κάγια Κάλας και η τρίτη ένα μικρό σχήμα εθνικών κυβερνήσεων (Politico). Το Παρίσι και το Βερολίνο προτιμούν να κρατήσουν ρόλο μέσω του E3 (Γαλλία, Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο) ή του E5 (μαζί με Ιταλία και Πολωνία). Η Τζόρτζια Μελόνι ζητά εκπρόσωπο της ΕΕ με σαφή εντολή και λέει ότι θα δεχόταν τον Κόστα (France24/AFP).

Η μόνη κοινή γραμμή ως τώρα είναι ένα κείμενο αρχών. Στο Δουβλίνο, 39 κράτη της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας, ενός φόρουμ ευρύτερου από τα 27 μέλη της ΕΕ, υιοθέτησαν διακήρυξη ότι τα ζητήματα ευρωπαϊκής ασφάλειας αποφασίζονται με τη συμμετοχή των Ευρωπαίων (Ελιζέ). Η διακήρυξη δεν ορίζει διαπραγματευτή. Η Ουάσιγκτον στέλνει δύο απεσταλμένους με όνομα, ενώ η Ευρώπη συζητά ακόμη ποιος θα πάει.

Στην ίδια πλευρά με τη Μελόνι βρίσκεται ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Ζήτησε στο Δουβλίνο να εκπροσωπηθούν οι θεσμοί της ΕΕ, πλαισιωμένοι από σημαντικές ευρωπαϊκές χώρες, και έθεσε ως πρώτο βήμα την εκεχειρία (Καθημερινή). Ένα σχήμα E3 ή E5 θα άφηνε την Ελλάδα εκτός. Αντίθετα, μια κοινή θέση της ΕΕ στην εξωτερική πολιτική χρειάζεται κατά κανόνα ομοφωνία (ΣΕΕ, άρθρο 31), άρα και την ελληνική ψήφο. Ελληνική στρατιωτική δέσμευση δεν ανακοινώθηκε.

Όποιος κι αν καθίσει, θα βρει τις θέσεις αμετακίνητες. Ο Πούτιν είπε ότι δέχεται μόνο «κρατικά σύνορα», όχι «γκρίζες ζώνες», χωρίς να διευκρινίσει ποια γραμμή εννοεί (EFE). Το Κίεβο ζητά να προηγηθεί η κατάπαυση του πυρός και αρνείται να αναγνωρίσει κατεχόμενα εδάφη (Reuters μέσω ThePrint). Δεν έχει παρουσιαστεί δημόσιο σχέδιο που να ορίζει τι κάνει κάθε εγγυητής αν η Ρωσία επιτεθεί ξανά. Αυτό ακριβώς είναι το κείμενο όπου οι Ευρωπαίοι ζητούν να έχουν λόγο.

Το μόνο θέμα στο οποίο Μόσχα, Ουάσιγκτον και Κίεβο συμφωνούν δημόσια είναι οι αιχμάλωτοι. Ο Κούσνερ είπε ότι οι τελικοί όροι συμφωνήθηκαν και μίλησε για «χιλιάδες» ανθρώπους που θα γυρίσουν στις οικογένειές τους (Interfax-Ukraine). Ο Ζελένσκι μίλησε για πάνω από 1.000 Ουκρανούς (Bloomberg). Τελικός αριθμός, ημερομηνία και κατάλογοι δεν έχουν δημοσιοποιηθεί, και δεν έχει εντοπιστεί επιβεβαίωση ότι η ανταλλαγή έγινε (Προεδρία της Ουκρανίας). Μια μητέρα στο Χάρκοβο ξέρει λοιπόν ότι έρχεται αυτή που Κίεβο και Ουάσιγκτον αποκαλούν τη μεγαλύτερη ανταλλαγή του πολέμου, αλλά όχι αν ο γιος της είναι μέσα.

Η Ευρώπη πήρε πρόσκληση για το κύριο τραπέζι πριν αποφασίσει ποιος θα την παραλάβει. Σύμφωνα με το BusinessDaily, το πρόσωπο αναμένεται να οριστεί τον Δεκέμβριο. Η Μόσχα έχει ήδη πει τι θα κοστίσει η καρέκλα: μια συζήτηση για το ΝΑΤΟ, όχι για την ασφάλεια του Κιέβου.