Ανάπτυξη 8,3 δισ. – οι μισθοί πήραν τα 130 εκατομμύρια

Ανάμεσα στο 2019 και το 2023, το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα των ελληνικών νοικοκυριών αυξήθηκε κατά περίπου 8,3 δισ. ευρώ. Από αυτά, το σύνολο των πραγματικών μισθών πήρε μόλις 130 εκατ. ευρώ. Το εισόδημα από μη μισθωτή εργασία αυξήθηκε κατά 2,6 δισ. και το εισόδημα από περιουσία κατά 4,5 δισ. (ΙΝΕ ΓΣΕΕ). Η οικονομία μεγάλωσε, αλλά σχεδόν τίποτα από αυτή τη μεγέθυνση δεν έφτασε στον μισθό. Αυτό είναι το κεντρικό εύρημα της φετινής έκθεσης του Ινστιτούτου Εργασίας της ΓΣΕΕ, και εξηγεί γιατί η αίσθηση «δεν το βλέπω στην τσέπη μου» δεν είναι ψυχολογία.

Η εικόνα γίνεται ακόμα πιο σκληρή όταν μπαίνει η παραγωγικότητα στη μέση. Την περίοδο 2019-2024 η πραγματική παραγωγικότητα της εργασίας στο σύνολο της οικονομίας ανέβηκε 1,2%, αλλά το μέσο πραγματικό ωρομίσθιο μειώθηκε 4,7%. Σε οκτώ από τους έντεκα βασικούς κλάδους η παραγωγικότητα αυξήθηκε, ενώ το πραγματικό ωρομίσθιο ανέβηκε μόνο σε δύο (ΙΝΕ ΓΣΕΕ). Ο εργαζόμενος παράγει περισσότερα ανά ώρα, αλλά αμείβεται λιγότερο γι' αυτές. Είναι η συνέχεια μιας πτώσης που κρατάει χρόνια: οι πραγματικοί μισθοί παραμένουν πάνω από 20% κάτω από τα επίπεδα του 2009 (To Brief).

Γιατί η ανάπτυξη δεν γίνεται μισθός

Μια οικονομία μεγαλώνει με δύο τρόπους. Ο πρώτος είναι η κατανάλωση: νοικοκυριά, τουρίστες και κράτος ξοδεύουν σήμερα, και το ΑΕΠ ανεβαίνει επειδή κινείται η ζήτηση. Ο δεύτερος είναι οι παραγωγικές επενδύσεις: η οικονομία αποκτά μηχανές, λογισμικό, τεχνολογία και οργάνωση που αυξάνουν την αξία κάθε ώρας εργασίας. Μόνο ο δεύτερος δρόμος αντέχει σταθερά υψηλότερους μισθούς, γιατί ο εργαζόμενος παράγει πράγματι περισσότερη αξία.

Η Ελλάδα στηρίζεται κυρίως στον πρώτο. Η ιδιωτική κατανάλωση έφτασε το 67,7% του ΑΕΠ το 2024, έναντι 51,1% στην ΕΕ (ΙΝΕ ΓΣΕΕ). Το πρόβλημα με αυτό το μοντέλο είναι ότι μεγάλο μέρος της δαπάνης φεύγει στο εξωτερικό. Με απλά λόγια: από κάθε 100 ευρώ που ξοδεύει ένα νοικοκυριό, τα 25 καταλήγουν εκτός χώρας για εισαγόμενα προϊόντα (SUERF). Έτσι, ένα ευρώ που ξοδεύεται στην Ελλάδα δημιουργεί λιγότερη εγχώρια απασχόληση από όση φαντάζεται κανείς.

Στην άλλη πλευρά, η παραγωγική βάση παραμένει αδύναμη. Η βιομηχανία είναι μόλις το 15,5% του ΑΕΠ έναντι 19,1% στην ΕΕ, και η παραγωγικότητα της εργασίας στέκεται στο 54,6% του ευρωπαϊκού μέσου όρου (European Commission). Με ζήτηση που τρέχει γρήγορα και προσφορά που αναβαθμίζεται αργά, η ανάπτυξη παράγει κυρίως εποχικές, κατακερματισμένες και χαμηλής αμοιβής θέσεις σε τουρισμό, εστίαση και λιανεμπόριο.

Η ώρα που δεν πληρώνεται

Πάνω σε αυτή τη βάση χτίζεται και η ένταση της εργασίας. Η Ελλάδα έχει από τους υψηλότερους εβδομαδιαίους χρόνους εργασίας στην ΕΕ, κοντά στις 41 ώρες (European Commission, Levy Institute). Σε έρευνα του ΙΝΕ ΓΣΕΕ, 35,5% δηλώνει εργασία πέρα από το κανονικό ωράριο, και από αυτούς 43,4% δεν λαμβάνει άμεση αμοιβή για τις πρόσθετες ώρες (To Vima). Σχεδόν μία στις δύο επιπλέον ώρες είναι απλήρωτη.

Η ανισορροπία φαίνεται και στη χρηματοδότηση. Στην έρευνα SAFE της ΕΚΤ, καθαρό 31% των μεγάλων επιχειρήσεων είδε χαμηλότερα επιτόκια, ενώ οι μικρομεσαίες κατέγραψαν αύξηση (ECB SAFE). Όσοι ελέγχουν κεφάλαιο, περιουσία και φθηνό δανεισμό κρατούν το μεγαλύτερο μέρος της παραγόμενης αξίας έξω από τη μισθοδοσία. Το ίδιο εισόδημα που δεν ανεβαίνει είναι αυτό που στενεύει ασφυκτικά μπροστά στο ενοίκιο (To Brief).

Το Ινστιτούτο ζητά στροφή σε τεχνολογία, βιομηχανία και ποιοτικές επενδύσεις, μια διάγνωση που συμμερίζονται ΤτΕ, ΔΝΤ και Κομισιόν (Bank of Greece). Το δύσκολο είναι το timing. Τα ορόσημα του Ταμείου Ανάκαμψης λήγουν τον Αύγουστο του 2026, και μετά η Κομισιόν προβλέπει επιβράδυνση των επενδύσεων (European Commission). Το τεστ είναι διπλό: αν αυξηθούν μόνο οι μισθοί χωρίς παραγωγική βάση, το ρίσκο είναι πληθωρισμός και εισαγωγικές διαρροές. Αν αυξηθούν μόνο οι επενδύσεις χωρίς να αλλάξει η διαπραγματευτική ισχύς των εργαζομένων, η ιστορία της τελευταίας πενταετίας θα επαναληφθεί: η αξία θα παραχθεί, αλλά θα ξαναμείνει εκτός μισθού.