Η Ελλάδα μπλοκάρει τις κυρώσεις της ΕΕ στο ρωσικό LNG

Το ρωσικό υγροποιημένο φυσικό αέριο της Αρκτικής ταξιδεύει με έναν στόλο μόλις 14 εξειδικευμένων πλοίων. Αυτός ο μικρός αριθμός είναι το πραγματικό αδύναμο σημείο της Μόσχας. Γύρω του παίζεται τώρα ένα παζάρι στις Βρυξέλλες, όπου η Ελλάδα μπλοκάρει το νέο, 21ο πακέτο κυρώσεων της ΕΕ κατά της Ρωσίας. Το διακύβευμα δεν είναι αφηρημένο: αφορά αν ευρωπαϊκά πλοία θα συνεχίσουν να βοηθούν τη Ρωσία να πουλά ενέργεια στον υπόλοιπο κόσμο, τη στιγμή που τα έσοδα αυτά χρηματοδοτούν τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Γιατί μετράνε όμως τόσο αυτά τα 14 πλοία; Το εργοστάσιο υγροποίησης Yamal LNG, στην αρκτική χερσόνησο Γιαμάλ, δεν έχει πρόβλημα παραγωγής αλλά μεταφοράς. Για μεγάλο μέρος του χρόνου, μόνο τα λεγόμενα Arc7 carriers (δεξαμενόπλοια με ενισχυμένο κύτος, ικανά να σπάνε μόνα τους παχύ πάγο) μπορούν να βγάλουν το φορτίο έξω από τον παγωμένο Κόλπο του Ομπ (gCaptain). Ο στόλος αυτός είναι μικρός, ακριβός και σχεδόν αναντικατάστατος. Η Ρωσία μόλις πρόσφατα παρέλαβε το πρώτο εγχώριας κατασκευής παγοκλάσης πλοίο, πολύ κάτω από όσα θα χρειαζόταν για να στραφεί στην Ασία χωρίς ευρωπαϊκή βοήθεια (High North News).

Εδώ αλλάζει η ουσία της κύρωσης. Στο πετρέλαιο υπάρχουν εκατοντάδες δεξαμενόπλοια και ένας ολόκληρος «σκιώδης στόλος» που αντικαθιστά τις δυτικές υπηρεσίες. Στο αρκτικό LNG, η ίδια η εγγύτητα της Ευρώπης είναι το κλειδί: οι κοντινές ευρωπαϊκές εκφορτώσεις και η συντήρηση σε δυτικά ναυπηγεία μειώνουν τον χρόνο κάθε ταξιδιού, άρα ο ίδιος μικρός στόλος προλαβαίνει περισσότερα φορτία τον χρόνο (Urgewald). Γι' αυτό το επίμαχο μέτρο δεν αφορά τι αγοράζει η Ευρώπη, αλλά αν ευρωπαϊκά πλοία και υπηρεσίες θα βοηθούν τη Ρωσία να στέλνει LNG σε τρίτες χώρες. Αν κοπεί αυτός ο κρίκος, η Μόσχα χτυπιέται εκεί που πονάει αληθινά.

Και εδώ έρχεται η έκπληξη της ελληνικής στάσης. Δημόσια, η Αθήνα εμφανίζεται πλήρως ευθυγραμμισμένη με τη Δύση. Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης μιλά για την Ελλάδα ως «ισχυρότατο εταίρο» σε ΕΕ και ΝΑΤΟ, χωρίς λέξη για LNG ή κυρώσεις (ΥΠΕΞ). Στο παρασκήνιο, η ίδια Ελλάδα είναι ο κύριος λόγος που το πακέτο δεν περνά (Yahoo/AFP). Επειδή στην κοινή εξωτερική πολιτική οι κυρώσεις θέλουν ομοφωνία, μία μόνο κυβέρνηση αρκεί για να παγώσει όλο το πακέτο (TEU Art. 31).

Η καλύτερη εκδοχή του ελληνικού επιχειρήματος είναι τεχνοκρατική: αν οι ροές απλώς αλλάξουν σημαία, η ΕΕ χάνει ναυτιλιακή ισχύ χωρίς να αφαιρέσει έσοδο από τη Μόσχα. Αυτή τη γραμμή προβάλλει και η Dynagas του Γιώργου Προκοπίου, αρνούμενη ότι ελληνικά πλοία «κρατούν όρθιο» το ρωσικό σύστημα (Proto Thema). Το πρόβλημα είναι ότι το επιχείρημα ισχύει για το πετρέλαιο, όχι για τα σπάνια Arc7. Και εδώ ανοίγει ένα θεσμικό κενό λογοδοσίας: η κυβέρνηση ασκεί βέτο σε ευρωπαϊκή απόφαση, αλλά κανείς στο Μαξίμου δεν έχει εξηγήσει δημόσια, με καθαρή στάθμιση κόστους και οφέλους, γιατί. Την υπόθεση την παρακολουθούμε εβδομάδες (To Brief), και η σιωπή αφήνει ένα κενό ανάμεσα στην επίσημη ευρωπαϊκή αλληλεγγύη και την ανεπίσημη εθνική επιφύλαξη.

Τι έγινε λοιπόν στις 23 Ιουλίου; Όχι λύση, αλλά παράταση. Μετά την αποτυχία των πρέσβεων στις 22/7, η ιρλανδική προεδρία πρότεινε συμβιβασμό: τα ευρωπαϊκά πλοία να συνεχίσουν τις μεταφορές ρωσικού LNG προς τρίτες χώρες έως τον Ιανουάριο 2029, με πλαφόν στις ροές και απαγόρευση νέων συμβολαίων (POLITICO). Η Ελλάδα τον απέρριψε, ζητώντας εξαίρεση αόριστης διάρκειας.

Μαζί με το LNG κρεμόταν και το πλαφόν στην τιμή του ρωσικού πετρελαίου. Το όριο αναπροσαρμόζεται αυτόματα με βάση τις τιμές, και χωρίς νέα απόφαση θα ανέβαινε πάνω από την τιμή του ρωσικού αργού, χάνοντας τη δύναμή του. Καθώς η απόφαση αυτή ήταν δεμένη με το μπλοκαρισμένο πακέτο, οι «27» κράτησαν προσωρινά παγωμένο το πλαφόν στα 44,10 δολάρια το βαρέλι, για να μη χαλαρώσει μόνη της η πίεση στη Μόσχα (Kyiv Independent).

Το ρωσικό export machine εξαρτάται από τα ενεργειακά έσοδα, και οι αναλύσεις επιμένουν ότι τα κενά εφαρμογής είναι που κρατούν τις κυρώσεις χλιαρές (CREA). Η ΕΕ εντόπισε ένα σπάνιο σημείο όπου η πίεση μπορεί να πονέσει πραγματικά. Η Αθήνα απάντησε λέγοντας όχι σε ημερομηνία λήξης τεσσάρων ετών, και ζητώντας μια εξαίρεση χωρίς τέλος.